nov 23

Ël piemontèis ch’a fà babòja da dré dl’uss

4 Coment »


L’àutra sman-a i l’hai portà mia cita cita, singh agn e un tòch, për la prima vira da n’amisa – nò, probabilment a l’é pì davzin al vèj dì che chila a l’ha portame mi –, e an cola ca a j’ero ‘dcò papà e mama ‘d cola gnera.

A na bela mira la mama am sent parlé an piemontèis a Michela, e da lì ‘l discors a robata an manera natural an sël piemontèis. E un-a për un-a a ven-o fòra tante ròbe: pr’esempi che ‘l papà a parla piemontèis (e antlora i ancaminoma a dovré an tra ‘d noi costa lenga, naturalment con na bela dòse ‘d san-a gena piemontèisa), pr’esempi che un CD ch’a scoto sovens e volenté a l’é col dl’amis comun Domenico Torta. Pr’esempi.

Ansoma na lenga a l’é n’afé complicà përchè as trata dl’identità ‘d na përson-a, a s’arziga dë sconfiné ant la polìtica e via fòrt. Ma na lenga a l’é ‘dcò – e ant l’istessa manera – na ròba sempia come na canson ch’an pias.

Na ròba sempia, na manera d’esse e ‘d comuniché. An pensand a lòn ch’i pens mi quand ch’i pens al piemontèis am ven-o an ment le paròle ‘d Laura Dossena, na tradutris che an sò blògh a dis (parland ëd concet come minimalism e decluttering, ma a la finitiva a më smija ch’i parlo dl’istessa ròba):

Ma è difficile. Tante volte ti mordi la lingua: sei stanco di farti guardare come se fossi un mentecatto, sei stufo non di sentirti fare sempre non le stesse domande, perché alle domande di chi è genuinamente curioso rispondi sempre con piacere; ma di vederti opporre sempre le stesse obiezioni come altrettanti muri di gomma. Sei stanco delle scuse (le riconosci perché per tanto tempo sono state anche tue), sempre le stesse, che gli altri avanzano come se tu volessi convincerli e loro si sentissero in dovere di giustificarsi. Sei stanco di vedere la gente che si mette sulla difensiva, ed è anche un po’ a disagio. Quasi vorresti tranquillizzarli, dirglielo che tu non vuoi fare proseliti, che non ti senti il guru de noartri e non te ne importa un fico secco di “convincerli”.

Ecco, chila a parla ‘d ròbe completament diferente ma la mecànica a l’é la midema. Mi i deuv nen convince gnun, i deuv nen vende gnente, i l’hai gnun-e bataje da fé con chi ch’a sia.

I son ëstrach ëd feme vardé come s’i fussa un beté.

A la finitiva ‘l piemontèis për mi a l’é sòn, pr’esempi parlelo con gena con na përson-a con la qual miraco i dovrìa parlé italian. Na ròba sempia, na manera d’esse. Mi.

Taggato: •
nov 16

Ël piemontèis e la tradussion (an italian)

Gnun coment (për adess) »

Coment ëd n’amis:

Mi i fasìa dificoltà a lese «é!», i l’avrìe dovùje buté la tradussion.

E un letor, an comentand un pòst ambelessì, a scriv:

Peccato che non vi sia in parallelo una buona traduzione in Italiano per tutti coloro che non sono specialisti della lingua Piemontese, che potrebbero godere dei benefici effetti di una maggiore conoscenza.

Mi i son un pòch stofi d’arsèive ‘d coment parèj. La tradussion ëd n’arvista? I dovrìa miraco tradùe cost blògh an italian? An inglèis? An esperant?

Mi, nò.

Gramàtiche e dissionari a esisto. Costa lenga neolatin-a a l’ha des sécoj dë stòria scrita. Chi a sa nen ch’a vada a scòla. E chi ch’a j’anteressa nen, ben, i dovoma nen piasèj-je a tuti.

Taggato: •
nov 09

Rëscontr ëd Vërsej – mia idèja

1 Coment »

Ant le sman-e passà i l’hai publicà an cost blògh quàich coment (sì, sì e sì) ansima al rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj. Adess i veuj dì la mia.

Mi i l’hai ancaminà a scrive an piemontèis dòp ai vint agn. I j’era iscrit a la facoltà ‘d lettere, minca ròba scrita am apassionava, e amprende a scrive an piemontèis a l’é stàit come saré un cercc – na ròba natural, cartesian-a squasi. I l’hai ancontrà na grafìa – un-a sola – e bin volenté i son stàit a le regòle, com ch’a l’é normal quand ch’a s’amprend na lenga scrita.

Se adess am disejsso «a venta cambié tut» i sarìa pront a cambié – mé ùltim lìber a parla, an doe paròle, dla gòj ch’a deriva dal cambiament. Ma për cambié a-i va un motiv, e mi i vegh nen dij motiv për passé da la grafia stòrica a cola mincadì (Eandi-Villata).

Nen un motiv filològich: la grafìa mincadì a l’é nen gropà a gnun-e tradission, a l’é na semplificassion «mecànica». E ambelessì am ven an ment lòn che Cesare Pavese a scrivìa ant la Prefazione a Moby Dick:

Avere una tradizione è meno che nulla, è soltanto cercandola che si può viverla.

Nen un motiv pràtich: chi ch’a scriv o les nen an piemontèis adess a lo farà nen con na grafìa diversa, bele se pì fàcila.

Tut sòn, dit con tut ël rispet ch’i l’hai për Enrico Eandi: i conòss soa passion për ël Piemont e i sai perfetament che a l’ha car come mi e come tanti àutri l’avnì (e ‘l present) ëd nòsta lenga. Ma ‘l piemontèis a l’ha na grafìa codificà da la tradission: a peul nen piasèjne, ma a l’é parèj. E amprende a scrive an piemontèis a l’é fàcil, bon ben fàcil (i peuss testimonielo përchè ch’i l’hai falo): a basta ch’a-i sia la motivassion.

Anventesse na grafìa, për mé cont, nò, a l’ha nen sens: i podoma nen pensé che an semplificand is butroma an tanti a scrive. Ël piemontèis a l’é na lenga ch’a meuir (nen mòrta), con tute le dificoltà dle lenghe regionaj. Ma a l’é la lenga mia, mé pais, mé cheur.

Taggato: •
nov 02

Rëscontr ëd Vërsej – un pensé ‘d Sergi Garuss

1 Coment »

Andoma anans con ij coment dzora ‘l rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj: ancheuj i lesoma l’opinion ëd Sergi Garuss.

—

Mi i son un profan, dal moment ch’a basto nen 10 crédit universitari ‘d lenghìstica general e atuërtanti ‘d filologìa romanza pr’artense n’espert. E da profan i l’heu podù capì n’afé basilar. A l’é vèj che ognidun a l’ha sèmper ëscrivù an piemontèis un pòch ‘me ch’a-j ëvniva, ma fin-a dai test dël ’300 as peul percepisse con evidensa na serta coerensa ‘d fond ansima a doi pivò: la “o” ch’as les /u/ e la “u” ch’as les /y/.

La grafìa Pacòt-Viglongh a peul avèj tùit ij difet dël mond, ma as peul pròpi nen sosten-e ch’a contraven-a a sti doi pivò. An cost sens e për via ‘d costa coerensa as peul pro definisse “stòrica”. Përchè a rispeta sécoj ëd piemontèis ëscrit, che anvece j’àutri (për ignoransa dle còse o bele an fasendlo spress) a campo ant l’armenta.

Se noi is butoma a scrive ‘l piemontèis “a l’italian-a”, is butoma ant le condission d’esse pì nen bon a lese e a antërpreté nòstra stòria dla literatura. Che tuti a ‘l l’abio ben ciàir.

La motivassion an favor ëd la grafìa “a l’italian-a” a l’é ch’a l’é pì belfé da amprende për tuti nojàutri ch’i soma stàit alfabetisà (mach) an italian. Rason relativa, a res nen dëdnans a la realtà. Pr’esempi, a l’é motoben difìcil ëscrive giust an fransèis o an anglèis, ma tuti, comprèis ij grand, i dventoma bon a felo aplicandse e studianda ‘n pòch. An pì, l’esperiensa dël piemontèis a scòla an mostra che la grafìa a l’è ‘n problema fàuss. O mej, a l’é nen un problema.

A Vërsèj a l’é cribiasse la part “sientìfica” dla question grafìa. A son ësmonusse tuti ij document e le testimonianse stòriche ch’a-i é al moment. Adess a venta deje ‘d séghit, an durbend la part “polìtica”: andé a antërpelé tuti ij sostnidor ëd grafìe alternative, e fin-a chi ch’a fortiss l’anarchìa gràfica dël “dialet”, ch’a-i é an s’tut ël teritòri, bariera dialetal comprèisa, për ch’a dago ant l’ocasion d’un convegn (i podrìo ciamelo “Vërsèj 2″) le rason e le preuve ch’a giustìfico soe teorìe. Peui vardé s’a passo ‘l vaj. Con sòn, comsëssìa, che peui dòp ognidun a séghita pura a fé ‘me ch’a veul: a-i é gnun òbligh da ampon-e, mach da dimostré na vira për tute, carte an man, chi ch’a l’ha decidù d’andé a campesse ant un cul ëd sach. E, për incis, j’assent a l’avran tòrt ëd sicur.

Ancora compliment për la qualità sientìfica dël convegn.

Alégher!

Sergi Garuss

Taggato:
ott 26

Rëscontr ëd Vërsej – na nòta ‘d Bepe Sané (Dragonòt)

Gnun coment (për adess) »

Bepe Sané, “Dragonòt” për j’amis, përson-a pasia e an-namorà dël Piemont, a l’ha fame ‘l piasì ‘d dì la soa an sël rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj.

(L’idèja mia a l’é cola d’avèj pì pont ëd vista possibij an sla question, për testimoniansa e documentassion për chi ch’a l’é anteressà a la question.) Ambelessì a segue sò tòch – con un mé mersì bon ben gròss, as capiss.

—

A sarà n’ann fà che ël professor Sergi Gilardin a l’avìa nonsià an sla Ragnà ch’a sarìa stàit-ie un Rëscontr an sla “Grafìa dla lenga piemontèisa ant ij sécoj”. Mi i l’avìa mai avù l’ocasion ëd vëdde un dij Rëscontr an sla lenga piemontèisa dont a l’avìo parlame tant, e i l’heu spetà con anpassiensa ch’a-i rivèissa ij di dël Rëscontr.

Gilardin a l’avìa spiegà bin che ël but dël Rëscontr a l’era studié an manera diacrònica (visadì arlongh ij sécoj) ël dësvilup dla grafìa dla lenga piemontèisa. I son arcorzume, quand che i parlava dël Rëscontr a d’amis piemontèis o piemontesista, che a l’avìo ëd dificoltà a capì che ël but dël Rëscontr a l’era sempi parèj. Soens j’amis a së spetavo d’àutr; për esempi, un a l’avia dime che ant ël Rëscontr a sarìa dovusse stabilì “com ch’a së scriv an piemontèis”. E i son pa riussì a spiegheje che ël piemontèis a l’é scrivù da almanch 900 agn e ch’a-i é pa dabzògn dë stabilì adess com ch’a së scriv.

L’episòdi a l’é servume a antrodùe col che për mi a l’é un gran mister. A-i é pa gnun argoment ch’a apassion-a ij cultor ëd le lenghe regionaj (piemontèis, véneto, etc.) com col ëd la grafìa. A-i é sempe dle gran discussion an sla grafìa ëd coste lenghe, e soens a-i é quaidun ch’as buta lì e a anventa dle neuve manere dë scrivje. La pi part dle vire, chi ch’a anventa dle neuve grafìe peui a-j dòvra pa e a scriv pa gnente, parèj ste grafìe anventà a resto litra mòrta e a fan mach confusion. Mi i continuo a pa capì com l’afé d’anventé dle neuve grafìe a sia tant apassionant.

Ma vnisoma al Rëscontr. Viagé për stra e autostrà al saba ëd matin a l’é riposant, e a neuv ore dël saba ëd matin Vërsèj a l’é motobin tranquila. La zòna dël Rëscontr a l’é motobin bela, con tant verd e bele gesie. Ant ël parch anté i l’heu parchegià, i l’heu vëddù n’enorm Ginko Biloba, na pianta ch’a l’é un fòssil vivent, ùnica pianta ancora viventa ëd tut sò Órdin, e un Liriodendron Tulipifera anco’ pi àut, con le caraterìstiche dròle feuje a ponta piata.

Ël Rëscontr a së tnisìa ant ël fiamengh Salon Dugentesch, dël 1200, un-a dle tape dla Via Fransìgen-a, restaurà da pòch agn. Ël pùblich a l’era bastansa nombros, i saroma stàit da 50 a 70 përson-e; i l’heu podù saluté tanti amis: Gioanin Ross, Michel Bonavé, Dàvid Damilan, e (finalment) conòsse ëd përson-a Albina Malerba, Sergio Notario, Fransesch Rubat Borel, Dàvid Filié.

Ël Rëscontr a ancamin-a con ël professor Gilardin che a presenta ël prim test romanz, ël “Sarament dë Strasborgh” (d’842) ansema a soa vërsion alman-a. La vos ëd Gilardin a riess a rende quase literari coj antich test.

Peui a ven la prof. Alda Rossebastiano (ëd l’Univërsità ëd Turin) che a presenta n’arserca an dzora a na desen-a ëd test del 1300 e del 1400. L’anàlisi dij test a l’é fàita con l’agiut dël computer, e a son stàite analisà le solussion gràfiche sia për le vocaj sia për le consonant. Ij test a son ciarament anfluensà dai modèj gràfich latin, e a l’é mal fé trové trassa dle vocaj turbà e dla “e” mësmuta. La Rossebastiano a l’ha dit che a son pa stàit pijà an considerassion ij test dij Sermon Subalpin, pi vej ëd 200 agn, përchè a son dij “test multi-lenga”, giustificassion che i l’heu pa capì.

A sara la matinà Fransesch Rubat Borel. I son an contat an sla Ragnà con Fransesch da vàire agn, e con un nòm parèj im lo imaginava almanch ëd mia età. Con mia sorprèisa a l’é motobin pi giovo. Fransesch a presenta n’arserca an sij test dël 1500 e 1600, a parte da l’Opera Jocunda ëd l’Alion (1521), ël prim lìber stampà an piemontèis. L’antërvent ëd Fransesch a l’é un dij pi anteressant, përché a confronta la grafìa piemontèisa con cole vzin-e milanèise, genovèise e emilian-e. Ant un test dël 1600 dël bolognèis Giulio Cesare Croce, l’autor dël Bertoldo, as treuvo 4 canson piemontèise, anté la “n” velar a l’é scrivù con na solussion gràfica particolar.

Ant l’antërval i l’heu aprofitane për fé un bel vir për Vërsèj, sità ch’i l’avìa mai visità. Vërsèj a l’é bin tnùa, tranquila, i son capità ant na piassa ch’am arcordava la Piassa dël Palio ëd Sien-a. A l’é piasume l’ideja d’andiché le veje ca con ij nòm ëd le famije stòriche ch’a son stàit-ie.

Al dòp mesdì a ancamin-o le prof. Candida Rabbia e Carla Becchio che a presento n’arserca an sl’euvra d’Edoard Ignassi Calv (fin dël 1700). Minca tant ël Calv a s’ispirava, për quaich noanse, a la grafìa dël fransèis, la grafìa dël ‘700 a l’é mtobin vzin a cola ch’i dovroma adess.

Dario Pasero a presenta peui n’arserca an sla grafìa dovrà dal Pare Ignassi Isler (1700). Dario Pasero a l’ha parlà ëd soa anàlisi fàita an dzora a 4 manscrit ëd j’euvre dl’Isler. Na notassion anteressanta: an dzora ai manscrit, as dis che le canson ëd l’Isler a son an “lenga piemontèisa”.

D’apress a-j tocava a Gianluca Perrini, che a l’ha fàit na carelà an dzora ai prinsipaj autor dë 1800. Perrini a l’é n’àutra giovo sorprèisa: con studios com Rubat Borel e Perrini, la tradission djë studi an sël piemontèis a l’é sigurà për un bel pòch. Perrini as lassa porté un pòch da la passion, fin a arzighé ëd polemisé contra la grafìa “a l’italian-a”.

L’ultim antërvent dël di a l’era ëd Giovanna Viglongo, che a l’ha arpassà le tape che a l’han portà a la formalisassion ëd la grafìa piemontèisa standard, cola che a ven ëdcò ciamà “grafia Pacot-Viglongo”.

Ël Rëscontr a continuava për mesa giornà a la dumìnica ëd matin, ma i l’heu pa pi podù andé. An tùit ij cas j’antërvent ëd la prima giornà a l’avìo coatà tuta la stòria dël piemontèis, da j’Orìgin ai di d’ancheuj. A-i é da dì che la prima giornà a l’é filà via seulia, sensa che ël moderador (Gilardin) a l’abia mai dovù antërven-e.

Për mi ël Rëscontr a l’é stàit anteressant che pi a podìa pa, e adess i speto con ampassiensa j’At, ch’a surtiran l’ann ch’i ven. Sens’àutr, da adess an anans, qualsëssìa studi an sla grafìa dël piemontèis a dovrà partì da j’arzultà presentà an coste doe giornà.

24 otóber 2011
Bepe Sané (Dragonòt)

Taggato: •
ott 19

Rëscontr ëd Vërsej – l’opinion ëd Gianluca Perrini

2 Coment »

I l’heu nen podù partissipé al rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj, e antlora i l’heu ciamaje da chi ch’a j’era ‘d dì la soa. Gianluca Perrini am manda “doe righe a la bon-a”. Mi, chi l’hai na gròssa amirassion për chiel da quand, a fà des agn, i l’hai conossulo a un cors ch’a j’era vnù a fé a Cher con Gianfranch Gribàud, i lo ringrassio pròpi tant e i buto ambelessì a segué sò tòch.

—

Saba 15 e dumìnica 16 d’otober, a Vërsèj, a l’é tnusse ‘n rëscontr an sla stòria dla grafìa piemontèisa, vorsù e organisà dal prof. Sergi Girardin (Sergio Gilardino).

Mi i l’hai partecipà mach a la prima dle doe giornà ‘d travaj, doncre coste mie nòte a son nen complete.

Ël prof. Girardin a l’ha fait n’antrodussion general an italian, sotlignand l’amportansa dla tradission ant la codificassion dle lenghe minoritarie; peui a l’ha parlà, sempe an italian, Alda Rossebastiano (dl’Università ‘d Turin), ch’a l’ha pijà an esame la grafìa ‘d na pugnà ‘d test piemontèis dël Tërzent e dël Quatsent, andoa a-i é già n’embrion ëd cola ch’a sarà peui la grafìa moderna, përchè /ü/ e /u/ a son marcà, coma ancheuj, con u e o, damantrè /ə/ e /ö/ a son nen marcà e a l’é nen ciair se la grafìa nn (coma an personna, fontanna) as debia les-se [ŋ] o [ŋn] (mi i penso che personna a fussa prononsià [pər’suŋna].

La paròla a l’é peui passà a Francesco Rubat Borel, ch’a l’ha esaminà ij dësvlup gràfich dël piemontèis ant ij sécoj XVI e XVII. Ant ël dòp-mesdì Candida Rabbia a l’ha parlà dla grafìa d’un manuscrit dl’Artaban Bastonà d’Edoardo Calvo; sùbit dòp, Dario Pasero a l’ha analisà na quatren-a ‘d manuscrit islerian trovà ‘nt ël «Fondo Patetta» ant la Sità dël Vatican. Pasero a l’ha armarcà che «ant la grafìa ‘d coj document a-i é già l’80% ëd la grafìa d’ancheuj». Peui i l’hai parlà mi, ch’i l’hai fait la stòria dla grafìa piemontèisa da la gramàtica dël Pipin a la fin dl’Eutsent; Giusep Goria e sò fieul a l’han parlà dle solussion grafiche escogità da Arturo Aly-Belfadel për soa Grammatica e, dulcis in fundo, Giovanna Viglongo a l’ha ancërmà l’uditòri con soa rievocassion dj’agn «eròich» ëd la SELP e dla restaurassion dla nòrma clàssica da part ëd Pinin Pacòt e Andrea Viglongo.

A s’é nen parlasse diretament ëd Bruno Villata e ‘d soe proposission grafiche. Mi, sensa fé ‘d nòm, i son përmëttume ‘d dì che la grafìa piemontèisa a fonga soe rèis ant na tradission secolar. Campé ai crovass cola tradission a l’é n’afé motobin arzigos, ch’a peul avèj d’efet disastros an sl’avnì dla lenga. Mia idea a l’é che la grafìa stòrica a debia esse la base ‘d qualonque normalisassion sissìa. Mi i son për na semplificassion dj’acent e dl’usage dij tratin, ma ant ël rispet dij prinsipi fondamentaj consacrà da la stòria e da l’usage. “Semplificassion ant la tradission” a l’é mia divisa.

Ël pùblich e j’autri relator a l’han apressià mie considerassion.

La giornà a l’era bela e la sala pien-a.

Taggato: •
ott 12

Edmondo De Amicis, Cheur – Cuore

Gnun coment (për adess) »


Ël piasì ‘d lese an piemontèis ai nòsti fieuj a chërs ancheuj, përchè Michel dij Bonavé a l’ha cudì l’edission an piemontèis ëd Cuore, d’Edmondo De Amicis, un lìber ch’a l’ha nen damanca ‘d tante presentassion, për l’editris Il Punto. La tradussion a l’é ‘d Gioanin Magnani.

Come tanti gioiej a costa pòch – neuv euro.

Michel a l’ha avù la bontà ‘d mandeme la Prefassion. Ambelessì a segue a-i son ij tòch scond mi pì significativ.

E për tuti l’invit a l’é un sol: caté cost lìber, lesijlo a vòstre masnà. «Mej che la revalenta», për dila con barba Tòni.

—

As ven semper a trovesse a parlé ’d lòn ch’a l’ha contane Enrico, an famija mach Rico, a propòsit ëd col ann dë scòla, dantorn al 1884, e a rasoné su tute cole figure ’d magìster e magistre, dë scolé e ’d soe famije che a dan forma a ’n bel quàder ëd vita turinèisa dòp vintesinch ani da l’unità. I l’hai dit ch’as trata ’d vita turinèisa përchè tute le vicende a son ambientà a Turin, gavà cola dël viagi fin-a a Condòve për trové ’l vej magìster Crosetti. Un dëscors a part a l’é da fé për le conte dël mèis che, butà coma ’d tema an classe, a son la dimostrassion ëd la volontà dl’autor d’afidé a la scritura ’d messagi patriòtich e pien ëd cola moral ch’a ventava spantié.

Arlesend pì che na vira le pàgine ’d Cheur, ant ël soagné na revision dal ponto ’d vista dla grafìa e dla gramàtica piemontèisa, i son ancorsume che le descrission ch’a fà Edmondo De Amicis, ij përsonagi ch’an fà conòsse, ij pòst andoa ch’an fà ’ndé (con na colocassion precisa ’nt la capital sabàuda) a riesso nen a dëstachesse da Turin, na Turin ch’a l’é pì nen capital dël règn ma na sità qualsëssìa.

An trasparensa as antërved la nuansa dij caràter piemontèis gropà al sens dël dover, ëd na dignità ch’a ven nen a meno gnanca ’nt ij moment ëd la disperassion pì nèira. La dignità guernà fin-a ’nt ij moment dël maleur, l’orgheuj discret ant ël butesse dë ’dnans a la povertà, la fedeltà al travaj, ël dolor e ’l magon afrontà con coragi e fé (bele se costa a pija nen la forma esterior ëd na Cesa o dij sò ministr), ël rispet ëd la dissiplin-a e dle régole dël vive sivil, la presensa dj’aveniment militar, ij valor creus ëd la famija, costi-sì a son tuti element descritiv che l’autor a cheuj da la normalità e a l’ha nen dabzògn d’anventesse, a son lì e a son pien ëd caraterisassion tìpiche piemontèise e ch’a peulo ’dcò esse smonùe coma esempi ’d comportament a col’Italia ch’a l’é ancora an camin ch’a serca ’d fesse nassion. [...]

Vorend trové na conclusion a cost mè dëscors i podrìa fërmeme a na considerassion sël fàit ëd coma la figura dël magìster a l’abia përdù coj valor che, miraco, a j’ero fin-a na frisa esagerà ai temp ëd De Amicis. Belavans a-i é semper dabzògn për ij giovo ch’a chërso d’avèj ëd ponto d’arferiment, col tradissional ëd la famija a l’é smasisse e sfrisasse bonben sota ij crep dij cambiament ëd nòstra società moderna, ma ’dcò col dij magìster a l’é finì ’nt ël canton dij ringret e ’nt ël tirol ëd j’arcòrd.

Lòn ch’an resta? Un veuid che a l’é mal fé da ’mpinì.

Taggato: •
ott 05

La grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj

9 Coment »


Saba 15 e dumìnica 16 otóber a Vërsèj (Salone Dugentesco, via Galileo Ferraris) a së tnirà n’important rëscontr: La grafia della lingua piemontese nei secoli. L’intrada a l’é libera, e tute le përson-e ch’a l’han a cheur l’avnì ‘d nòstra lenga a son anvità.

Ël rëscontr as divid an tre session: la prima, saba da neuv e mesa a un bòt; la sconda al dòp-mesdì, da tre bòt a ses e mesa e l’ùltima a la dumìnica matin, ancor da neuv e mesa a un bòt.

Ij relator a son lòn che ‘d mej ël piemontèis ancheuj a l’ha da eufre. Ambelessì a-i é ‘l programa complet. Mi im limit a segnalé quaicòs.

Saba ‘d matin Sergi Girardin – ch’a l’é ‘dcò ‘l coordinator sientìfich dl’event – a parlerà dla grafìa dle lenghe neolatine e indo-europenghe.

Al dòp-mesdì Gianluca Perrini a argomenterà ansima a la grafìa dël piemontèis da la Ristorassion a la fin dl’Eutsent, e Giovanna Viglongo a rasonerà ansima a la grafìa dla lenga piemontèisa ant l’arforma Pacòt-Viglongo e ant la pràtica editorial.

Domìnica ‘d matin Gianfranch Gribàud a relassionerà an sla grafìa dij pì amportant dissionari dla lenga piemontèisa, Dàvide Damilan a parlerà ‘d come mosteje la lenga piemontèisa a le masnà e ai grand, e Albina Malerba a conterà dle sernie ’d Renzo Gandolfo e ’d Gianrenzo Clivio për la Ca dë Studi Piemontèis, con ij sugeriment ëd Giuliano Gasca Queirazza.

I son nen sicur che un rëscontr come cost a butrà un pont ferm ant na question dij doi andrit; ma, për qualità dj’intervent e për ël rigor sientìfich dl’organisassion, i son sicur che a vaja la pena dë scoté lòn ch’as dirà.

Taggato:
set 28

La produssion literaria për masnà

Gnun coment (për adess) »


Riccardo Camerlo, Borichèt për j’amis, a l’é un pare ‘d famija ch’a sërca ëd tiré su soe masnà mej ch’a peul e ‘me ch’a peul. An efet an si tre agn, a dis, “a l’é stàita mia atività prinsipal…”

I l’avìa ciamaje dë scrive quaicòs për cost ëscartari. Ambelessì soe riflession ansima a un tema ch’i l’oma car tuti i doi, lese an piemontèis a le masnà.

(Con un gròss mersì. Bon ben gròss: a conta ‘d ròbe ch’a servo a tuti ij pare e le mare ch’a veulo lese an piemontèis ai cit e a san nen da anté ancaminé.)

—

La produssion literaria për masnà a l’é motobin varià. A ancamin-a con ij lìber an goma, che ël nadin a deuvra për fé ël bagn e ch’a l’han an minca pàgina mach na plancia e na paròla con ël nòm ëd l’oget figurà, a séghita con le conte curte che maman o papà a-j leso an ëtnisendlo an fàuda la sèira prima d’andé a deurme, e a va anans fin-a a le stòrie pì complicà, da lese an vàire vire.

Al gognin a-j pias lese ij lìber vàire vire ëd fila, fin-a scasi a frusteje – a l’é për lòn che coj për ij pì cit a l’han le pàgine ëd cartronin: la masnà a dësvlupa nen mach l’atension, ma ëdcò j’abilità micro-motòrie, an amprendend a volté le pàgine. Passà ij doi agn a-i ancàpita peui n’eveniment ëstrasordinari e emossionant: l’anteresse ëd la masnà a sghija viaman da la plance colorà al test: a veul amprende a lese!

L’editorìa dij lìber an piemontèis për masnà a l’é fosonanta. A-i son dle desen-e ëd tìtoj: conte e fàule d’autor piemontèis clàssich o modern, tradussion da Esòp o Fedro, Perrault o Andersen, e via fòrt.

An general però a son nen dij volum ch’a peulo compagné ël matòt da soa nassensa fin-a a la scòla, ma a van bin për fieuj già pì grand: ij test a son motobin soagnà, ma a-i son pòchi dissegn për podèj piase a ‘n cit ëd ses mej. N’ecession a l’é ël volumet Faulëtte, publicà da Gioventura piemontèisa, ch’a conten tre conte: minca pàgina a l’ha a da na banda un gròss dissegn ësbërlusent e da l’àutra ël test, scrivù bin gròss. Belavans i l’hai l’ampression che da na mira editorial ël cost dël travaj gràfich a l’é tròp àut për podèj publiché con profit tanti d’àutri lìber përparèj an piemontèis.

Lòn ch’as peul fesse? Na solussion che, conforma a mia esperiensa, a marcia bastansa bin a l’é cola ëd pijé un lìber an n’àutra lenga e contelo a la masnà an fasend la tradussion an piemontèis an sël moment. An sa manera però le potensialità d’un lìber a së sfruto nen ëd fasson pien-a. An sël moment a peulo manchene la paròla, l’espression o la tornura ëd fras giusta; da na vira a l’àutra a peul ancapitene ëd dovré dle paròle diferente, e a le masnà a-j piaso j’arpetission precise; peui sòn a-j giuta nen ai pì grand a amprende a lese, përchè a-i é na diferensa antra ‘l test ëscrit e le paròle.

Antlora coma fé? A ventrìa podèj fabrichesse dij lìber antëcà, ma nen tuti a l’ha le capassità gràfiche o ël temp për felo.

N’agiut a l’é vnume da na colession ëd libret an anglèis ancaminà na quaranten-a d’agn fa: «Mr. Men and Little Miss» (a-i na j’é ëdcò na version an fransèis: «Monsieur Madame»). A son tanti libret cit, bastansa a bon pat, ëd na dosen-a ëd feuj con a drita un dissegn amusant e a snistra chèiche linie ëd test ëd la stòria. A son tornà ëd mòda e as treuvo an tute le librarìe antërnassionaj e an vàire ëd cole monolenga.

A venta avèj a disposission n’ordinator, na stampanta, dij feuj, dle tisòire e dla còla. Dnans a tut a së stampa na tradussion dël test (scriv-la nen a man: ij lìber an piemontèis a son nen ij fieuj ëd la serva). Un a peul ëdcò fé dle modìfiche con dij but educativ (për esempi, a mi ch’i son moralista am pias nen che monsù Gatij a vada an gir a feje gatij a la gent ch’a travaja, e i-j la conto un pòch diferenta). Peui un a artaja ël feuj a mzura dël lìber e a lo ancòla an sël test original.

I peuss garantì vàire agn ëd leture passionante, a parte dai dontré mèis dël cit. E s’i l’eve damanca, geneve nen a ciameme le tradussion ëd coj ch’i l’hai (mach për utilisassion përsonal: con ël sucess ch’a l’han avù si lìber, i chërdo ch’a son motobin gelos dij sò drit d’autor). I veule n’atast? Valà ël prinsipi ëd Monsù Pastisson:

A l’era na matinà assè bela. Ël sol a l’era già àut. E a brilava. An sj’erbo, j’osej a j’ero già dësvijasse. E a cantavo. Nopà, an na ca pitòst delabrà, pròpe an mes a ‘n pra, cheidun a l’era ancor nen aussasse. It andvin-e chi? Sò dësvijarin a l’é butasse a soné…

Taggato: •
set 21

Ël piemontèis lontan da ca

Gnun coment (për adess) »

Am dà un sens particolar scrive, parlé dël piemontèis quand ch’i son lontan da ca. Ancora ‘d pì ancheuj, da n’Autogrill an mes a l’Italia, tornand da na vacansa/travaj.

Lòn ch’a l’é ‘l piemontèis s’it l’has gnun da parlelo ansema? Am ven an ment Clivio bonanima:

Fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a qualchedun.

Bin, boneur che a ca a-i é na famija pronta a pensé con mi an piemontèis. Andé fòra a l’é bel përchè a-i son j’artorn.

E coste doe righe scrite an pressa a son an tute le manere na canson d’amor për mia lenga, për mia pòvra lenga piemontèisa.

Taggato: •
Meno recenti Piu recenti
preload preload preload
© 2012 Gianni Davico  Licenza Creative Commons