Set 02

IMG_1963
I l’hai traversà con la famija la mia patria sconda an màchina, ier.

Ier a ancaminava me an nùmer 49, e passé ël di ant ij pòst – Porto Pollo e anviron – che për mi, sarand j’euj, a son ca a l’é stàit ël regal pì bel. (Ambelessì a-i é tuta la stòria.)

Arlongh ël di a l’é rivame na teorìa costanta d’auguri, ròba che a fà bon ben piasì. Le sensassion am guidavo; e un sintagma, la festa dj’agn, për ël qual a venta ch’i disa grassie a Nicola Duberti.

Tanti moment dël di am resteran andrinta. Ruvé, a mesa matin, al San Petru për prenoté ël disné. Spassëggé për Porto Pollo, campand l’euj ai pòst anté ch’i l’oma passà tante istà. Giré për ël golf dël Valinco, anté che squasi minca pera, minca cartel, minca ca a son gropà a un ricòrd, a na paròla dita, a na sensassion.

An doe paròle l’idèja general a l’é che la Còrsica – metàfora pien-a dla vita – a l’é nen (mach) un pòst ëd vacansa, ma a l’é dzora ‘d tut un pòst ëd viagi.

Taggato:
Gen 16

Fabio Scaliti, amis e colega, a l’ha scrivù un tòch – bel, pròpi bel – an sò dialèt sclint e largh. I lo but pì che volenté ambelessì. Con sò përmess e na cita nòta: a smija ‘d lese Pavese, pr’esempi col dël Diavolo sulle colline:

Dalle cantine del Rossotto venne fuori una bottiglia, poi un’altra. Era un vino che lasciava la bocca sempre più asciutta. Bevemmo noi tre, sotto il portico che dava sui prati. Non capivo se tanta dolcezza passava dal vino nell’aria o viceversa. Sembrava di bere il profumo del fieno.

Enter Fabio.

Ciao Gianni,

a të scriv për contete na cita stòria ch’la mës-cia lengua, rèis, viagi e arcòrd.

Për fela nen tant lònga, a j’heu passà cheich dì an Liguria antorn a Vintmija, per fé respiré ‘n pòch d’aria bon-a a dòna e masnà (e fé cheica vira an bici per mé cònt!).

L’ocasion a l’é staita bon-a ëdcò per passé a trové doe magne dla part ëd mé mare, ch’i vivo là da minim 50 agn (e possa) e i viagio tute e doe ans ij 80-85 agn. Ma, per sò forteun-a, i son ancora pì che ‘n piòta e a piòmb ëd tësta.

A soma trovasse ant ël singh ore ‘d dòp-mesdì a ca ‘d una ‘d lor a bèive ‘n cafè. Rendte cònt ch’i j’ero passà minim vint agn ch’a j’ero vist-se l’ultima vòta. Me a j’era na masnajòta àota na spana e mesa, lor i j’ero per me doe magne grande e tachgnèise, ch’im lassavo nen gighé da sol përché i j’avo piasì dë strafogneme tut e empime ‘d vissi.

Ma ël temp del sangh o cor mai tròp fòrt. O speta ‘l moment bòn.

E ‘nt ël gir ëd singh minute a son trovame ant in moliné d’arcòrd, ëd nòm e stranòm ch’a sentiva pì da na vita, ëd parole sbardlaje ant la me testa ch’i trovavo tut ansema ‘l so pòst.

O j’era da ‘vnì cioch. Quand ch’a parlavo tucc ansema, ël piemontèis o sortiva natural. Da sol. Con la parlà, la cadensa, ël ras-cé e lë sghijé propi dla valada d’andoa i veno mé mare, mé barba, mé grand. El mé magne.

Quand che cole doe èrche d’arcord is butavo a parlé una con l’autra, ‘cò mach per ciamesse na citolèira che una a l’ava dësmentià – belìn, ch’i tacavo a parlé an lenga ligure! As capìss, i son là da na vita dabòn…

Ma con me i j’ero ‘cò mé fieul ëd n’an e mes, e la mé dòna, ch’a lé russa, la parla italian e la capìss na bon-a metà ‘d lòn c’ha digh an piemontèis, ma con ël ligure a la tribùla, pòvra stèila. Con lor autri doj, ël magne i j’avo ‘l bon costum ëd parlé italian, os capiss. A fòrsa ‘d sauté da na parlada a l’autra, la mé dòna a l’ha capì lòn ch’la podiva… ma dind-me dòp a tut, a la finitiva, che nojautri trej a j’ero në spetacol “magnetich”, a l’era ‘me voghe trej musicant ch’i sonavo trej instrument divers, cambiandje un dòp l’autr sensa manch pié fià.

El concert a l’é finì dòp doe ore. A son manch ësdam-ne. A lësiva na musica che dj autri òm e dòne i j’avo ëscrit për me bon ben prima ch’a vnissa al mònd, ansetà ans na cadrega ch’ël doe magne i j’avo tënnu càoda për me.

El rèis i son lònghe e s-ciasse, i van an creus e i son sèmpre lé, ‘cò s’i së s-ciaro nen.

Taggato:
Gen 09

I son stàit ier dòp-mesdì ant n’ospissi, a porté ij mé a trové n’amis ëd papà (papà che na vòlta am pijava come gnente e am tirava su, “era bello il panorama visto dall’alto“) e i l’hai conossù monsù Giusep.

I l’oma nen fàit amicissia, nò, i l’hai parlaje pòch – as capiss, ij giovo (mi! [sic]) a l’han sempe pressa -, ma a l’ha colpime cola frase ch’a l’ha dit. (Dàit ch’a ven da coste part a l’ha dit “Mi veuj meuiri a Butiera”, ma la sostansa a l’é cola.)

Chiel, pòvr’òm che a speta e a sa nen còs, un pòch come la mama ‘d Quasimodo (“tutti quelli che come te aspettano, / e non sanno che cosa”), a l’ha sì 83 agn ma ancora un progèt gròss, col ëd fité doe stansie al sò pais – Butiera, giust’aponto – për andeje a meuire.

E mentre ch’i j’era là tanti euj am vardavo. Euj ch’a parlavo, e come! Euj vej e strach, ma viv. Alora i son vërgogname un pòch, “come quandi ch’as passa rijend dzora ai pé d’un camalo“, a dirìa Pavese.

A venta ch’i vada pì soens a trové Giusep.

Taggato:
Ago 08


[conversassion con Milo Bré – gavà da “é!”, nùmer 13, magg-giugn 2006]

Feje dle domande a Bré a l’é pì che impossìbil, a l’é nen ùtil. Lasselo parlé, e a sarà sò cheur a dive tut, con la semplicità d’un cit e la saviëssa d’un vèj. Sò spìrit a l’é inconfondìbil: «Tute le folairà ch’i vorìa dì i l’hai dije, ma ti cheuj mach ël bon», a l’ha dime mentre che i-j dasìa ël brass caland le scale a la fin ëd nòstra conversassion. E «mi i l’hai dite tut parlandte con ël cheur. A l’é na manera për dite ch’it veuj bin». E mi i j’era lì, emossionà e onorà. Ambelessì a-i é ël rest dla ciaciarada.

«Ël piemontèis a va vers la vita. Tanti a l’han travajà fin-a a adess për dì che dovré le lenghe regionaj a guasta la cultura. Anvece nò: noi i dovoma cerché ëd salvaguardé ij prinsipi dla cultura dla lenga pì antica d’Euròpa. La magioransa a lo sa nen, ma ij Sermon Subalpin a son n’euvra ant la lenga natural piemontèisa dël 1100 (e, tra parèntesi, la grafìa piemontèisa a l’é cola ch’i dovroma ancheuj. A ventrìa anche ten-ne cont).
Chi ch’a-i é dël 1100 ch’a peul contrasté la supremassìa nòstra? A-i é gnun an tuta Euròpa: ant ël 1300 a-i sarà peui l’italian, ma a la finitiva noi i soma i pì antich d’Euròpa. Bòn parèj.

Ij Sermon Subalpin (ch’as peulo lese ant ël prim volum dla Storia della letteratura in piemontese) a venta conòss-je. Peui da lì un, an conossend le radis, ij prinsipi, as fà ëd domande: e ant ij temp ch’a vniran a troverà peui le rispòste. Donca a val ancora e sempe lòn ch’a disìo ij nòstri antich: nosce te ipsum, che an italian a l’é conosci te stesso. Noi i disoma conòss-te an profond e fate furb. E noi, i fusso furb, i seguirìo ij valor che i l’oma ricevù… përchè nen conossend-se i spuvoma an lòn ch’i l’oma ricevù. Ij nòstri nòno e bisnòno a savìo gnanca scrive, e alora as podrìa pensesse ch’a valìo gnente; anvece no, com Dio a veul noi i l’oma ij sant come Don Bòsch, Cafass, Cotolengo ecetera ch’a l’han trasformà ël mond – an parland piemontèis, bele se peui a j’ero obligà a dovré l’italian. Ecco: noi coste richësse i dovoma vëdd-je e buteje an evidensa.

An definitiva noi i soma catòlich an natura, ma bele mach a conòsse an profond ij Sermon Subalpin noi i ancaminrìo a capì ël valor d’una lenga ch’a l’ha dàit dij frut che nen tuti a peulo vanté. Sossì a l’é piemontèis dël 1100, bel fieul…

An colegi quand ch’i parlavo piemontèis an castigavo e an butavo a la muraja, përchè as dovìa mach parlesse italian. Nojautri i soma stàit educà a dëspresié la lenga dij nòstri vej, përchè a fasìa nen cultura. Ma a fà nen cultura përchè a l’é nen conossùa, sta cultura: as peul nen parlesse inglèis, se un a lo sa nen. Con ël piemontèis a l’é l’istess. A venta donca dëscheurbe coste richësse che ij nòstri vej a l’han lassane. A l’é un dover, prima ‘d tut. Prima ‘d conòsse j’afé dj’àutri a l’é giust conòsse ij nòstri, për dì grassie a Col ch’a l’ha danje.

Nojautri an definitiva i l’oma ëd richësse regalà dal Pare Etern a travers dij nòstri vej che a merita la pen-a ëd conòsse, përchè i podoma nen parlé mal dle nòstre còse se i-i conossoma nen. I na parlerìa mal se, conossendje, am mostrèisso mal; ma se at mostro na stòria che a l’é esaltassion ëd na siviltà, ch’a l’é la nòstra, alora it sente ël dover ëd dovèj-je conòsse; e ëd dëscheurbe anche d’àutre còse che magara j’àutri at fan nen conòsse përchè a-i conòsso nen come ti.

Mi i dijo doe paròle campa là, però i-i dijo con ël cheur: përchè an definitiva l’ùnica còsa ch’a va sërcà con ël cheur a l’é la verità. Tute j’àutre a son cuche. Noi i dovoma nen deje mach amportansa a la crosta, ma al formagg ch’a-i é sota.

Com ch’am disìa mia mama, ‘ricòrd-te Lino che a sto mond a venta fé bin, fé ‘d bin, vorèj bin, dì ël bin, përchè ël Bin an veuja bin. Butlo për orcin e pòrtit-lo dapress sempe’. E ti it ses un testimòni».

preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons