Giu 22

castel
Costa dumìnica a-i sarà la premiassion ëd cost concors, soagnà da la comun-a ‘d Moncravel e da la Fondassion Valleris.

Com ch’an arcòrda Sànder Motin, ànima ‘d costa inissiativa,

La sirimònia as tnirà ant la sala ducal dël castel ancaminand da 10 ori dla matin.
Sempi ant la giornà për ël pais a-i sarà la Sagra del Mirtillo (brivaco an piemontàis moncravlët), con possibilità ‘d disnà e visità Moncravel con sò monument e soa colin-a.

Com ch’i l’avìa già arcordà ambelessì, la sorprèisa pì bela për mi a l’é stàita lese tante euvre scrite com ch’as deuv: dë dlà dal contnù, che certament a l’é important, un dij fondament ëd na lenga scrita a l’é ch’as rispeto le régole ch’i soma dasse – o, se as contraven-o, ch’as fassa con cossiensa ‘d causa e con un motiv precis. (Nen pì tard che giòbia passà quaidun, ch’a travaja ant n’ufissi d’un nodar, a l’ha scrivume che “il notaio ieri a rivisto il costo”: e mi i l’hai pensà che nòsta lenga italian-a as mérita nen un tratament parèj.)

E donca am fà piasì fé ij compliment a tute le përson-e ch’a l’han butà sò temp e sò angagg për partissipé al concors; e peui a tute le përson-e e j’organisassion ch’a l’han fàit e a faran an manera che costa a sia na bela festa popolar.

Taggato:
Mag 25

temp
Ancheuj i parloma ‘d na ròba anciarmanta e particolar për ël piemontèis: na conferensa ansima a la geocronologìa e a la paleontologìa.

Prima domanda: còs diav son-le coste ròbe sì?

La geocronologìa a l’é la siensa ch’a l’ha ël but ëd determiné l’età e ël dësvlopesse dj’event geològich arlongh ël temp ant la stòria dla Tèra. La paleontologìa a l’é un pòch pì belfé a savèj: a l’é lë studi dj’erbo e dle bestie vivù an sla Tèra an époche lontan-e, fàit a travers dij fòssij.

E bin, ën tut sòn a parlerà – an piemontèis – ël chimich Giovanni Sacchero a Montàud (Montaldo Torinese), saba 4 giugn a 9 ore ‘d sèira a la Polisportiva an via Marentin 3. Ambelessì a-i é la locandin-a dl’event, e costa a l’é la pàgina Facebook dl’associassion ch’a cura la seirà.

A dis Giovanni:

Ij tema tratà a parto da la formassion geològica dle nòstre colin-e e a van anans con le carte geològiche e ij fòssij, comprèis ij “fòssij vivent”, visadì bòje e erbo rest d’époche geològiche lontan-e, quand che ‘l clima dël nòstr teritòri a j’era tropical…

Mi i giontrai mach na nòta përsonal: i l’hai conossù Giovanni Sacchero për cas a la Ca dë Studi Piemontèis, mersì a Albina Malerba ch’a l’ha presentane (i j’ero tuti e doi lì a ritiré ël REP, mincadun con soe masnà).

(E adess i lo dijo tangensialment ma peui i na farai na presentassion “ufissial”: ant l’istessa ocasion, pròpi an col moment e ant l’istessa stansia, i l’hai conossù ij vin ëd Franco Costa, che a sponsorisava l’ancontr. Mie cite a l’ha apressià an particolar l’Uve’s, a mi a l’é piasume ‘l grignolin: a la finitiva i son diventà, e con piasì, client. E donca: ël marketing dël piemontèis a l’ha un sens nen mach d’afession, ma ‘dcò econòmich.)

Ma ‘d tut sòn i parlerai an manera pì specìfica n’àutra vira. Adess i veuj mach dì che costa conferensa a sarà sensa dùbit interessanta, e che i sper che tante përson-e a veujo partissipeje.

Taggato:
Gen 20


Lùn-es i son stàit a l’Unitre ëd Biansé për la sconda (e ùltima, almanch për st’ann) ciaciarada an sël piemontèis. Na bela acoliensa anche stavòlta, a l’ha fame piasì.

I l’oma fàit quàich esempi ‘d grafìa, e dit che për amprende a scrive ‘l piemontèis al 90% a-i van des minute e nen des agn. Già, përchè noiàutri parlant piemontèis la lenga i la conossoma già, an basta savèj – për ancaminé – che fondamentalment ij segn diferent a son ses:
ò – o
u – eu
ë
n-

I l’oma scrivù quaicosëtta ant ël dialèt dël pòst dovrand le régole dël piemontèis.

I l’oma parlà ëd lìber, d’arviste e d’associassion. Ambelessì a-i é la dispensa.

I ‘oma scotà doe magnifiche poesìe ‘d Domini Badalin lesùe dal poeta, Mé mari e In paisan.

I l’oma finì la ciaciarada con na poesìa difìcila e sempia a l’istess temp, da lese con ël cheur ancor prima che con la ment, Ël Pì-a-mont-tèis, ëd Barba Tòni, làuda d’amor a nòsta lenga mare – o mèj, a nòsta lenga pare. N’ancontr ëd lenghe, latin e provensal, piemontèis, fransèis e italian ch’as mës-cio tute ansema, ch’as fondo, lenghe seure.

Na ròba cita, as capiss. Ma a venta ch’i ringrassia ancor na vira cole brave përson-e për avèj avù la passiensa dë scoteme.

Dic 16

unitre
Lùn-es i l’hai tnù a Biansé la prima dle doe conferense (mi i preferiss ciameje “ciaciarade”) an sël piemontèis dont i l’avìa parlà ambelessì.

La partecipassion a l’é stàita bon-a: mia cita granda a l’ha contà 19 përson-e pì tre organisador (ch’am fà piasì ringrassié ancora për l’acoliensa e për lòn ch’a fan) e ij me familiar.

An costa prima pontà, ch’i l’hai ciamà Ancaminoma, i l’oma sërcà ëd capì lòn ch’a l’é ël piemontèis (e lòn ch’a l’é nen, visadì un dialèt – com ch’a disìa Pasolini, “il friulano è una lingua con diciotto dialetti”), i l’oma fàit na cita stòria dla lenga scrita (nen tuti a san che ij Sermon Subalpin, ël pi antìch document an piemontèis ch’a sia ruvà fin-a a noi, a l’é dla fin dël sécol ch’a fà dodes – 850 agn fà!), i ‘oma fàit na cita panoramica dij dissionari e dle gramàtiche ch’a esisto an nòsta lenga.

Tute le përson-e presente a j’ero anteressà, a fasìo ‘d domande e d’osservassion. Na cita vijà. Na vijà che, as capiss, a arzòlv nen ij tanti problema ‘d nòsta lenga – come la mancansa ‘d sòld për fé le ròbe: da na mira general i soma bin ch’i s’arviroma sempe ant ij midem discors, e son a l’é un fàit. La solussion, chissà.

Ma antratant për doe ore i l’oma parlà ëd nòsta identità, e bele cost a l’é un fàit. Sensa pretende ‘d convince gnun, sensa vorèj esse superb o savant: semplicement butand dëdnans a noiàutri midem nòsta umanità. Përché a l’é pròpi com ch’a disìa Publio Terenzio Afro (Heautontimorùmenos, I, 1, 25):

Homo sum, humani nihil a me alienum puto.
[I son uman, e gnente ‘d lòn ch’a l’é uman a l’é forest për mi.]

Dic 09

unitre
I ston prontand doe conferense an sël piemontèis ch’i tenrai a l’Unitre ‘d Biansé, lun-es 14 dzèmber e lun-es 18 gené, a 8 e mesa ‘d sèira për doe ore.

La còsa a l’é na mersì a Lissànder Motin, un-a dj’ànime dël piemontèis a Vërsèj e anviron, ch’a l’ha butame an contat con cola organisassion. Naturalment as trata d’un “lavoro ad alto rendimento”, për dila con Batista; ma i soma bin ch’as peul nen butesse ën pressi ansima a le ròbe dël Piemont.

(Am ven an ment la lession, an sìntesi estrema, ëd mè professor Riccardo Massano:

Fa’ tò dover e chërpa.)

Certe ròbe i-i foma përchè a van fàite, a-i na fà gnente se a son cite frise ant un mond ch’a va lest e as fërma nen a pensé. Erri De Luca:

Considero valore quello che domani non varrà più niente e quello che oggi vale ancora poco.
[I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.]

Ël tìtol ch’i l’hai anmaginà për le doe conferense a l’é Lingua del popolo e lingua dei re: il piemontese. La prima sèira i farai n’introdussion a la lenga, i darai dle definission, dle nòte stòriche, i parlerai ëd vocabolari vej e neuv, ëd gramàtiche e dla grafìa d’ancheuj. Ant la sconda i partiroma torna da la grafìa për peui dëscore ‘d liber, d’arviste e d’associassion, për finì con l’anliura pi anciarmanta e dlicà ëd tute: cola an tra ‘l piemontèis e ij cit.

Tut an ël segn, ant ël sorgh (“i soma nan an sle spale dij gigant”, a l’avrìa dit Bernard ëd Chartres – bele che dëdnans a costi monument mi im senta nan e basta) ëd doi poeta, Barba Tòni (“Ël piemontèis a venta / parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta”) e Tavo Burat (“‘L piemontèis a l’é mè pais. / Tuta la resta a l’é mach d’anviron”).

Ij me vintesingh letor a son invità.

Nov 25

concors
Lissànder Motin, un dij contributor regolar ëd cost blògh, a n’informa dël concors literari për la lenga piemontèisa che për la quarta vòlta a ven organisà a Moncravel.

Ambelessì a-i é ël regolament, ma an doe paròle:

– doe session për la pròsa (tema lìber e fàula) e un-a për la poesìa (tema lìber);

– grafìa Brandé (ma “an considerand che nen tute le përson-e ch’a a l’han a cheur la tùa dël piemontèis a deuvro la grafìa Brandé, a vniran acetà ‘dcò euvre scrite con ëd grafìe ‘lìbere’”);

– partecipassion a gràtis, con un màssim ëd n’euvra për session;

– scadensa 24 avril, premiassion 26 giugn 2016 a 3 bòt dël dòp-mesdì.

Për minca anformassion scrive liberament a concors.moncravel@libero.it.

Bele për costa edission Lissànder a l’ha invitame a fé part dla giurìa, angagg ch’i l’hai acetà con piasì. Përchè costa a l’é na ròba cita e bela come tute le ròbe ‘d nòst Piemont.

Taggato:
Ott 07

A
Quatr agn fà i l’avìa butà ambelessì na lista comentà dij sit esistent an piemontèis, lista ch’i l’hai peui agiornà doi agn fà.

An doi agn tante cose a cambio: i don antlora ambelessì na lista agiornà. Naturalment a l’é fàita seguend lòn ch’i conòss, e donca chi ch’a sa ch’a parla!

1. Pijoma l’andi

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con squasi 64mila artìcoj (a j’ero pì ‘d 60mila doi agn fà e 35mila mach quatr agn fà) e al pòst nùmer 65 ant ël mond (un pòch pì an bass ëd doi agn fà, quand ch’a j’era al nùmer 57) a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

2. Giornaj e scartari

An piemontèis, la rubrica d’Albina Malerba e Giovanni Tesio ansima a “La stampa”.

La pàgina ‘d “Piemontèis Ancheuj”: jë sfòrs ëd Michel dij Bonavé e tanti amis ëd nòsta lenga.

J’archivi d’Assion piemontèisa, l’arvista ‘d bonanima ‘d Beppe Burzio (i l’hai mai conossulo e am dispias), ch’a l’é stàit un pòch ël pare putativ d'”é!

3. Facebook

L’importansa ëd Facebook a chërs an costi agn. An tra i grup pì ativ i segnal:

Noi i parloma piemontèis, për ciaciaré sensa gena e antratant amprende a scrive o milioré la scritura (mersì, dzora ‘d tut, al gròss travaj ëd Simon Uslengh);

Giovo e piemontèis, grup pì “técnich”, për j’ambalinà dla lenga (cudì dai doi Emanuele, Miola e Regano);

Bogianen, ch’a l’ha 660 “am pias” (e donca un bon séguit) ma che am piasrìa ch’a l’avèissa ‘dcò quaidun che, oltre a mi, a jë scriv ansima.

4. J’associassion

A-i son peui ij sit dj’associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a), sempe pì an dificoltà përchè a la polìtica e ai politicàire a-i na fà nen ëd guerné na lenga e na coltura. Alfabeticament:

Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares, e ch’a sta donca fòra da la lista;

Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

Gioventura Piemontèisa, un bel sit con tanti agiornament;

Nòste Rèis.

5. Për finì

Ël sit dël Consej regional an piemontèis.

arsorsepiemonteise, ël sit ëd Borichèt che pòch a pòch a së slarga (minca tant i pijo quaicòs da les-je a mé cita cita).

Giovanni Delfino a l’ha butà ambelessì un përfond ëd ròba ansima a Luigi Olivero.

Piemontèis, vocabolari e gramàtica ‘d Bré.

Ambelessì Livio Tonso a part dal canavzan për slarghesse a tante ròbe dël piemontèis.

Ël mè Piemont, ëd Paolo Castellina.

Ël piemontèis a l’é na ròba cita, e donca a j’anteressa a pòchi; ma a noi, a noi rari nantes in gurgite vasto, a noi an na fà.

Taggato:
Set 09

290720122138
Ancheuj i la pijoma un pòch larga. I partoma da Erri De Luca, che s’a fussa piemontèis a dirìa:

I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.

Bin, Andrea Di Stefano, un brav fieul piemontèis, un ëd coj ch’a l’han a car nòsta lenga piemontèisa e nòsti dialèt, a l’ha anviarà un crowd funding, visadì na produssion dal bass, për rivé a publiché la soa gramàtica dël bielèis.

A l’é na ròba bela aponto përchè a smija ch’a l’abia nen valor; ma Montale a parlerìa ‘d longh ëd

gli scorni di chi crede
che la realtà sia quella che si vede.

Andrea a ciama a tuti ‘d deje na man. (Lassoma da part ël temp, ma publiché un lìber a l’é n’afé ch’a costa – “lavori ad alto rendimento”, com ch’a dirìa Batista –, e giutelo a l’é na ròba bela e giusta.) Chi ch’a l’ha piasì a peul andé ambelessì, andova tut a l’é spiegà an manera ciàira. As peul sosten-e ‘l proget con n’oferta d’autut lìbera. Tùit ij sostnidor a saran ringrassià andrinta ‘l lìber, e coj ch’a smonran na donassion d’almanch 14 euro a arseivran na còpia dël lìber a soa ca.

Taggato:
Lug 01

concors
Com ch’i disìa ambelessì, doe dumìniche fà a l’é tnusse la premiassion dël ters concors literari ëd poesìa e pròsa an lenga piemontèisa, soagnà da la comun-a ‘d Moncravel.

I l’hai ciamaje a Lissànder dë scrive un tòch ansima a cola bela matin. Dit fàit, l’artìcol a l’é sì sota.

Dumìnica ai 21 ëd giugn a s’ha compì, ant ël salon polivalent Acli a Moncravel, la premiassion dël “Concors Moncravel 2015”, concors literari an lenga piemontèisa rivà a soa tersa edission.
La sirimònia a l’è stàita anandià dal sìndich Massimo Pissinis, ch’a l’ha spiegà le vàire inissiative ch’as fan a Moncravel pro ‘d nòssa lenga e coltura local, për peui seguité con la presentassion dël cors ëd coltura piemontèisa soagnà da Fiorella Ferrari e Pierpaolo Balzaretti ‘nt la scòla elementar dël pais. A dimostré ‘l travaj ancaminà, un grup ëd matòit a l’ha recità chèich filastròcola e dj’andvinaje.

Nico Vineis e Valerio Rollone, doi dij tre giùdes dël concors (ël ters giùdes a l’é Gianni Davico), a l’han mostà l’orìgin e la stòria dël piemontèis e soa situassion dël di d’ancheuj, ansema al rapòrt tra lenga e generassion pì giovne.
A l’é peui stàita donà la scoltura euvra ‘d Giuseppe Monaco a la Comun-a ‘d Moncravel e tuta soa comunità.
E l’é bele rivà ‘l moment clou dla premiassion con la proclamassion dij premià. Pì precisament:

Për la session pròsa a tema lìber:
1. Gian Antonio Bertalmia (ëd Carmagnòla) con Mës-cé l’euli con l’àsil;
2. Luigi Ceresa (ëd Noara) con Ël strion dj’òss fòra da pòst;
3. Luciano Milanese (ëd Poirin) con Ël vin anmascà.

Për la session fàula:
1. Giorgio Molina (ëd Noara) con Cuntola da stala;
2. Sergio Donna (ëd Turin) con Gioanin mes fòl a la fera ‘d San Mò;
3. (nen previst).

Për la session poesìa:
1. Giuseppe Mina (d’Ancon-a, originari dël cuneèis) con Caleidoscòp;
2. Umberto Maria Gillio (‘d Cassinëtte d’Ivrèja) con Un basin a l’adoss;
3. Luigi Ceresa (ëd Noara) con Partensi.
Moncrivello
A son ëstàit ‘dcò premià për le session:
– giovn: Lara Pissinis (ëd Borgo d’Àles) con La bagna càuda;
– prima partecipassion (a ‘n concors ëd piemontèis): Corrado Michelatti (ëd Santhià) con Fiòca;
– Moncravel e anviron: Giovanni Olivero (ëd Salugia) con La carn ciapulà ëd Pinin ël maslé.

A l’han torna fasse onor, e për sòn meritòir d’un premi, “Ij Vejòto dla Ca Santa Maria di Nazaret”, òspit dl’omònima ca ‘d ripòs ëd Moncravel.

Tùit ij premia a l’han lesù soe euvre compagnà da batiman bin partecipà.

I ringrassioma për la bela riessùa dël concors:
– Tùit jë scritor e poeta ch’a l’han fosonà con soe euvre ‘l concors;
– j’Amis dël Piemontèis, soagneur dla manifestassion;
– l’aministrassion dla Comun-a ‘d Moncravel, për sò patròcini;
– la Fondassion Vila Valé;
– Giuseppe Monaco për soa scoltura donà a Moncravel;
– l’associassion Vita a Tre per le bin bele borse contenente ij premi (prodòt enogastronòmich ‘d Moncravel);
– la Pro Loco për la disponibilità dël salon dl’Acli.

Taggato:
Giu 24

REP
La neuva a l’é ëd cole ch’a seurto un pòch an sordin-a. A la piemontèisa, i podrìo dì. Albina Malerba, ànima dla Ca dë Studi Piemontèis, ier a l’ha fane savèj che st’otonn a surtirà ël REP (Repertorio Etimologico Piemontese).

La neuva completa a l’é ambelessì.

An doe paròle, i l’avroma prest a disposission un “vocabolari” ëd pì che 1.200 pàgine a documenté la stòria dle paròle piemontèise: etimologìa, variant fonétiche e morfològiche, significà.

Sòn a l’é important almeno për doi motiv:

– ël piemontèis a l’é na lenga rica, pien-a dë stòria e ‘d paròle e ‘d variant, na lenga ch’a ven da lontan e da diverse bande: donca n’euvra parèj a registra “semplicement” (17 agn ëd travaj anviron) na situassion ch’a esist, ch’a piasa o nò (e malgré lòn ch’a na penso ij savant – Gian Luigi Beccaria, pr’esempi);

– cost ëstrument a në darà manera ‘d capì mej nòste rèis e nòst passà, e donca dë sghijé andrinta a l’avnì sensa tëmma. (Parloma nen sempe dël piemontèis come na lenga an pont ëd mòrt, parloma ‘d lòn ch’i podoma fé noiàutri ancheuj.)

I giont na nòta përsonal, visadì un motiv ch’am fà avèj cara n’euvra come costa: për mi l’etimòlogh a sarìa stàit un bel mësté, probabilment dabon ël mè mësté, un “leu” anté ch’i l’avrìa podù dëscheurbe ‘d bele ròbe a rësguard dla stòria e dla geografìa dle paròle. I lo fass da diletant, a fà l’istess.

Lòn ch’a venta fé adess: prenoté na còpia dël vocabolari, contatand la Ca dë Studi. Ël pressi promossional a l’é ëd 65 euro, an leu dij 110 dël pressi pien. A l’é, ça va sans dire, n’at d’amor anvers a nòsta lenga.

Taggato:
preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons