dic 21

La bara a j’era lì, pòchi méter pì ‘n là, la fiòca a vnisìa giù bandà, squasi come a vorèj saluté col òmo generos. Mi i vardava la bara, anluminà da cole luci ‘ndrinta a la vitura. Tavo a j’era lì ‘ndrinta, andrinta a cola cassia ‘d bòsch. Sol.

Dle fior a quatavo cola bara e sò còrp – col còrp patanù, i pensava, pensand a cola poesìa.

Prima, an surtend da la cesa, tante përson-e care a l’han salutame, i soma strensusse la man, Tòjo Fnòj a l’ha fin-a ambrassame ‘d cheur. Am veul bin, ëdcò col òmo. (Mi ‘dcò a ti, Tòjo.) Ma mi i stasìa lì e i savìa nen còs dì, la fiòca a robatava.

Prima ancora, an cesa, Albina a l’ha tocame ‘l brass për saluteme. Che përson-a cara ch’it ses, Albina!

E prima ancora prima, sempe an cesa, un dij fieuj ëd Tavo – it ciam ëscusa, i sai nen ël tò nòm – a l’ha fàit un bel discors, ch’a l’ha tocame ‘l cheur. Che coragi, parlé a la sipoltura ‘d tò pare! It conòss nen ma it amir.

Ungaretti:

an mé silensi
i l’hai scrivù
litre pien-e d’amor

i son mai stàit
tant
tacà a la vita

A la finitiva i son confus, i capiss nen, quaicòs am manca.

dic 18

An cost cas, ògni paròla a sarìa ‘d tròp.

dic 16

‘L dialèt a serv për esse viv e lìber, për nen finì ardot a ‘d babacio mecànich, manovrà dal podèj. A veul dì dëscheuvre la bioregion, vis-a-dì nen n’organisassion burocràtica, ma na vera comunità anreisà sla tèra anté ch’i vivoma, o i l’oma sernù o i soma obligà a vive, un “mond” doa “tut as ten”: coltura uman-a, bes-ce, erbe, pere, e as “consuma” lòn ch’as peul gavesse dal pòst. [...]
A veul dì buté an ciàir che esse naturalment bon ëd parlé doe lenghe, a giuta a ‘mprendne d’àutre (cola dë Stat e le forëstere), fé dëscheuvre a j’anlev che la coltura a l’é nen mach cola dij cacam, “académica”, ma ch’as peul rivé fin-a a la poesìa bele dovrand ël langage dla famija, dij vej, dl’amicissia, dël travaj; a veul dì ranché l’anlev da na régola “dogmàtica” ‘d na sola gramàtica, e feje nasse n’anast lenghìstich, mostreje che tut as peul disse an vàire manere.

Sautabachëtte (al sécol Tavo Burat), da l’ospidal ëd Biela, 26 aost 2009
Publicà ansima a “ALP, Vos ëd l’arvira piemontèisa”, n. 3 (76), dzèmber 2009, p. 2.

nov 22

Ël piemontèis a venta
parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta.
Con sarzet, patalica, bërtavela cërlica
ëd mare grand’antica,
ciaramelo, bramelo, ‘n rienda e sosrienda,
mai anflelo, Giudflenda;
‘dcò parlelo ‘n pioranda, sangiutenda (da ràir),
con l’ës-ciandor ancreusa dij sant, lus ëd j’euj ciàir,
con ëd gest ch’a s-ciuplin-o, ij pì bej, neuv e vej,
ij mej, tavòta mej,
com ij savi consèj, an giuganda a ‘l paròle:
vòle ‘d giòle, sgajòle dë ‘l viòle a baticòle,
për mostrejlo a coj-lì ch’a l’han ël gran’ maleur
ëd pa savilo, ahi Dé, argalejne ‘l boneur.
A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul, un reul d’an pare an fieul,
dissionari a la man, sacrelo con la rima,
sima dla gòj, la prima.
A venta bisodielo:
j’orassion ant la lenga dj’ëstrachin, dij crasà,
a valo tant ëd pì, an modelo, arnovelo,
dë-dsà për ël dë-dlà.
A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari,
la mistà ëd nòst Piamont, com’a l’é ‘l sant Sudari
cola dël Sant Salvari,
mongioja, gesia, glòria, tesòr ëd nòsta gent
për un novel advent.
E sonelo cantelo: canta coma s’it fusse
‘l Capitani ‘d Salusse
o Litron ël baron
o fomna: Lionòta dla còma da lion.
A venta ‘dcò subielo: ti canta e mi i subij,
d’àutri an compagneran, ciulucrìe e ciusij.
A venta ‘dcò balelo, tërlelo: tërla e bala
chè l’angel at argala l’ala, al cel at trambala.
A venta teatrelo: con Gelindo e Gian-Doja
e findi Gariboja
ij tanti Pero Mica e ‘l Marìe Briche, tante
pì che mirabiliante,
a seugno ‘l Paradis
ëstravis.

nov 15

Ancheuj a son des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis. Ambelessì a-i é un mé cit arcòrd: un video ‘d tre minute giuste, con la letura ëd Pì-a-mont-tèis,  cola che scond mi a l’é la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an piemontèis.

nov 08

A pòchi di dai des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis (Coni, 15 novèmber 1999), l’arcòrd përsonal ch’i l’hai ëd chiel – dë dlà da l’euvra literaria, e segnatament da Ël Pì-a-mont-tèis, la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an nòsta lenga – a l’ha tre face.

La prima, n’ancontr al Mel, d’istà, tanti agn andarera, con ij mé, probabilment mé prim ancontr con un «monument» dla piemontesità – bele che antlora i savèjssa gnente al propòsit. I arcòrd bin soa man gròssa, quand ch’a l’ha sporzumla alégher, la camisa a quadrèt, ël soris largh e sincer e coj euj përfond e sclint.

La sconda, na soa telefonà, quàich agn dòp, anté che a l’avìa dime ‘d cissé le tesi ‘d laurea a rësguard dël piemontèis.

La tersa, la sipoltura, pròpi pòchi di prima ch’a nassèissa mia prima cita. L’avnì e ‘l passà, la vita e la mòrt.

nov 03

Mèrcol 11 novèmber, a quatr e mesa ant l’àula magna dla facoltà dë siense dla formassion dl’università ëd Turin (pian tèra, àula 3, via Sant’Ottavio 20) a-i sarà n’arcòrd ëd Pare Gasca.

L’ancontr a l’é organisà da l’università, an colaborassion con la Ca dë Studi Piemontèis. A-i é na bela lista d’intervent, an tra ij quai i veuj arcordé almeno Alda Rossebastiano e Gian Savino Pene Vidari dl’università, Luciano Tamburini e Albina Malerba dla Ca dë Studi e Censin Pich.

Ambelessì ël programa complet.

ott 21

Ant j’ùltim di, sël let d’ospidal, pare Gasca a l’ha ancor dane ‘d gròsse lession ëd vita. Am disìa che Nosgnor a lo ciamava al “pian dëdzora” e che chiel a l’era pront a ‘ndeje.

Dàvid Damilan, “Gioventura Piemontèisa”, n. 4, otóber 2009, p. 3

set 28

I l’hai conossù ël professor Clivio – ùnica vira – a soa ca, a Toronto, quand che singh agn fà i j’era stàit là për partissipé a na conferensa.

Tornà da là, anmaginand torna nòste cite a gieughe ansema (an parlanda an piemontèis, com ch’a l’avìo fàit ambelelà) i l’hai scrit còsta poesiòta, che a arpìa sò Trenin, dësmore e buate, ël lìber ëd poesìe për cit pì bel – gnun dùbit, e sensa vorèije fé tòrt a gnun – ch’a sia mai stà scrit an piemontèis:

Catlinin a torna andré
a fé còsa? Controlé
che Bertin a l’abia pijà
soa buata; e la masnà

a rij e a-i dis dë sté tranquila
che a l’ha già pensaje chila
a pijé tute le dësmore
sì ch’a venta pì nen core.

Peui a van ant ël backyard
e a gieugo fin-a a tard
fin che ij pare a-i ciamo andrinta
mach che lor però a fan finta

ëd nen sente e a resto là
a deje ancora na gieugà
e a rije sensa fin
- òh che bel vesse ninin!

E quàich sman-a dòp, squasi un testament spiritual, a l’é rivame na soa mail anté che, parland dl’educassion an piemontèis ëd Roberta, a disìa:

Për tant che Bertin a amprenda da bin e a parla volentera ‘l piemontèis, ëd travaj it l’avras da fene! A venta pì che tut che t’i-j daghe na fòrta motivassion: lòn a veul dì gieughe sovens con chila, lesje, portela ant ij “bej pòst” e parleje, parleje, parleje pì ch’as peussa. Sircondà coma ch’a l’é da l’italian, e an savend che cò ti it lo parle, chila a ventà pròpe ch’a l’àbia na bon-a rason për parlé piemontèis.

ago 24

A scrivìa Pinin Pacòt an sij «Brandé» (prima serie, nùmer 3):

I scrivoma ‘l piemontèis përchè ch’i lo parloma, e i lo parloma e i lo scrivoma pròpi ‘d cheur, adess ch’a smija ch’a vada perdendse, dëspresià da jë stess piemontèis ch’a lo arnego. S’a l’é vera ch’a staga për meuire, e bin, noi i voroma nen ch’a meuira! Con tut nòst sentiment e con tuta nòstra fòrsa i s’oponoma.
Nòstra arvista, pcita e pòvra coma ch’a l’é, a nass apòsta për difendlo, nòstr parlé, e con chiel nòstra stòria, nòstr caràter, përchè noi, italian e piemontèis, i savroma esse ‘d bon italian quand ch’i l’abio ‘mparà a esse ‘d bon piemontèis.
A l’é sòn lòn che noi i voroma: salvé nòstr parlé. Salvelo sercand ëd rendje soa finëssa e soa serietà e soa blëssa, sercand ëd rendje sò patrimòni ‘d paròle e d’espression nostran-e, sò fond d’ideje e ‘d sentiment piemontèis. E parej, sensa tëmma e sensa gena, i sercroma ‘d fé arvive le veje paròle, bele ch’a peusso smijene dròle, përchè ch’i l’avìo dësmentiaje: i finiroma për arconòssje e i torneroma a sentije nòstre, naturale e frësche coma ‘nt ël linguagi ch’a parlavo ij nòstri vej, piemontèis ëd na vòlta, travajeur an pas e coragios an guèra. Sensa blaga, a l’é cost ël dover ch’i s’imponoma, sperand che l’aprovassion e l’agiut ëd coj ch’an capisso a peussa permëtne dë riesse an costa nòstra fatiga.

Bin, coste paròle an dan coragi. Tant. Përchè se un dij prim Brandé, un ëd coj che ancheuj i podrìo sensa tëmma ciamé «pare dël piemontèis modern», un model për tuti ij piemontèis, a dis precisament lòn ch’i dijoma noi (prima con «é!» e peuj con GoPiedmont), alora a më smija che la stòria a l’abia un sens, na diression – che a s’arpeta.

Che a vaja nen tant andé a sërché le ròbe ‘d na vira, pensand ch’a sio pì pure e pì sclinte.

Nò, dël 1927 – quand che praticament la totalità dij parlant piemontèis ancheuj a j’era gnanca na – a j’era tant ‘me ancheuj. Precis. Alora fòrsa, domse da fé. Gnun-e scuse për fé un travaj meno che ecelent. Partoma da sì e da sì i andoma anans.

preload preload preload
© 2012 Gianni Davico  Licenza Creative Commons