Gen 13


La ciaciarada d’ancheuj a pija l’andi da na cita discussion ëd quàich sman-a fà an sla lista piemontviv, anté ch’i parlavo dle manere ‘d deje n’andi a la letura an piemontèis.

A-i é un problema general e nen superabil: a l’é nen tant ël fàit che ij piemontèis a sio nen anteressà al piemontèis, a l’é pitòst che noiàutri piemontèis i soma nen lese ‘l piemontèis nì i l’oma anvìa o damanca ‘d felo.

Pr’esempi, chi ch’a riva sla pàgina Bogianen a l’é pì antrigà da la la fòto dla bagna càuda che nen da j’artìcoj. O la paròla dla nòna a l’é pì significativa che un lìber. E son i lo capiss: lese a costa fatiga.

Francament, përchè un piemontèis a dovrìa lese an piemontèis? Mi i but ambelessì minca merco dël mond un tòch, ma ij letor a son pòchi. Nì a podrìa esse diversament. Dijoma ch’i lo fass për mi, an sla carzà ‘d Clivio (“Mia part i l’hai fala, ij mè cit a parlo piemontèis e fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a quaidun”); ma i pudrìa pianté lì ancheuj e gnun (o bin, bin pòchi) as n’ancorserìa.

E ròba da lese an piemontèis a-i na j’é tanta. Ël problema a l’é nen trové da lese an piemontèis, a l’é lese – vorèj lese – an piemontèis. O, për dila con Nelo Risi:

Non basta scrivere perché lo scritto viva
è essenziale pensare di essere letti
dato che il vero nemico è il silenzio
e lo scrivere è un atto politico; conta
appunto il lettore, io lo affronto
io lo provoco, se non c’è lo invento.
Vorrei solo che dall’urto
nascesse una più energica morale.

Ma naturalment noi i duvoma nen pianté lì ëd sogné. Quàich agn fà, passand për piassa Castel a Turin, i l’avìa sentì na përson-a (un professor, i pens) che a disìa a un grup ëd giovo, vardandse d’antorn e fasend un gest con ij brass, “ël piemontèis a l’é daspërtut antorn a noi”. E bin, për mi a son cole cite ròbe ch’a fan ël piemontèis. Quand ch’i son ant ël mè arfugi an sij mont, an col cit paisòt ëd dosent anime, e bin, ël piemontèis a l’é bin viv lassù. An mia famija a l’é viv.

E com ch’a fortìa Tavo Burat cità da Fabrissi Arnaud, ij malavi terminaj a son ancora viv e pa ancora mòrt. Mincadun ëd noiàutri a fà për ël piemontèis lòn ch’a peul scond sò desideri e soe possibilità. A l’é na bataja persa? A peul esse, ma nen për sòn a venta nen giughela fin-a a la fin.

Taggato:
Dic 16

unitre
Lùn-es i l’hai tnù a Biansé la prima dle doe conferense (mi i preferiss ciameje “ciaciarade”) an sël piemontèis dont i l’avìa parlà ambelessì.

La partecipassion a l’é stàita bon-a: mia cita granda a l’ha contà 19 përson-e pì tre organisador (ch’am fà piasì ringrassié ancora për l’acoliensa e për lòn ch’a fan) e ij me familiar.

An costa prima pontà, ch’i l’hai ciamà Ancaminoma, i l’oma sërcà ëd capì lòn ch’a l’é ël piemontèis (e lòn ch’a l’é nen, visadì un dialèt – com ch’a disìa Pasolini, “il friulano è una lingua con diciotto dialetti”), i l’oma fàit na cita stòria dla lenga scrita (nen tuti a san che ij Sermon Subalpin, ël pi antìch document an piemontèis ch’a sia ruvà fin-a a noi, a l’é dla fin dël sécol ch’a fà dodes – 850 agn fà!), i ‘oma fàit na cita panoramica dij dissionari e dle gramàtiche ch’a esisto an nòsta lenga.

Tute le përson-e presente a j’ero anteressà, a fasìo ‘d domande e d’osservassion. Na cita vijà. Na vijà che, as capiss, a arzòlv nen ij tanti problema ‘d nòsta lenga – come la mancansa ‘d sòld për fé le ròbe: da na mira general i soma bin ch’i s’arviroma sempe ant ij midem discors, e son a l’é un fàit. La solussion, chissà.

Ma antratant për doe ore i l’oma parlà ëd nòsta identità, e bele cost a l’é un fàit. Sensa pretende ‘d convince gnun, sensa vorèj esse superb o savant: semplicement butand dëdnans a noiàutri midem nòsta umanità. Përché a l’é pròpi com ch’a disìa Publio Terenzio Afro (Heautontimorùmenos, I, 1, 25):

Homo sum, humani nihil a me alienum puto.
[I son uman, e gnente ‘d lòn ch’a l’é uman a l’é forest për mi.]

Dic 09

unitre
I ston prontand doe conferense an sël piemontèis ch’i tenrai a l’Unitre ‘d Biansé, lun-es 14 dzèmber e lun-es 18 gené, a 8 e mesa ‘d sèira për doe ore.

La còsa a l’é na mersì a Lissànder Motin, un-a dj’ànime dël piemontèis a Vërsèj e anviron, ch’a l’ha butame an contat con cola organisassion. Naturalment as trata d’un “lavoro ad alto rendimento”, për dila con Batista; ma i soma bin ch’as peul nen butesse ën pressi ansima a le ròbe dël Piemont.

(Am ven an ment la lession, an sìntesi estrema, ëd mè professor Riccardo Massano:

Fa’ tò dover e chërpa.)

Certe ròbe i-i foma përchè a van fàite, a-i na fà gnente se a son cite frise ant un mond ch’a va lest e as fërma nen a pensé. Erri De Luca:

Considero valore quello che domani non varrà più niente e quello che oggi vale ancora poco.
[I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.]

Ël tìtol ch’i l’hai anmaginà për le doe conferense a l’é Lingua del popolo e lingua dei re: il piemontese. La prima sèira i farai n’introdussion a la lenga, i darai dle definission, dle nòte stòriche, i parlerai ëd vocabolari vej e neuv, ëd gramàtiche e dla grafìa d’ancheuj. Ant la sconda i partiroma torna da la grafìa për peui dëscore ‘d liber, d’arviste e d’associassion, për finì con l’anliura pi anciarmanta e dlicà ëd tute: cola an tra ‘l piemontèis e ij cit.

Tut an ël segn, ant ël sorgh (“i soma nan an sle spale dij gigant”, a l’avrìa dit Bernard ëd Chartres – bele che dëdnans a costi monument mi im senta nan e basta) ëd doi poeta, Barba Tòni (“Ël piemontèis a venta / parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta”) e Tavo Burat (“‘L piemontèis a l’é mè pais. / Tuta la resta a l’é mach d’anviron”).

Ij me vintesingh letor a son invità.

Nov 11

Click here for the English version
Click aquí para la versión española
Clic aquí per la versió catalana
Del Piemont als Pirineus
Merco dl’àuta sman-a Nicolás, n’uruguaiàn ch’a viv në Spagna (e a l’é pen-a ‘l cas d’arcordé le liure an tra ‘l Piemont e l’America d’o Sur), a l’ha scrivume na mail për sërché d’arzorse parlà a rësguard dij dialèt dl’àuta langa.

Com ch’i disìa antlora, i but ambelessì quàich arzorsa ch’a podrìa giuté soa arserca. A segue a-i é la mia tradussion an inglèis e peui cola ‘d Nicolás an spagneul e catalan. (A l’é ofrisse chiel, sugerend ch’a sarìa stàit n’artìcol a vantagi ‘d chi ch’a peul vurèj conòsse ‘d pì ëd nòsta lenga ma miraco a conòss nen l’inglèis. L’arzultà a l’é col ch’i podrìo ciamé un “meta-pòst” – o na “proto-Wikipedia piemontèisa”, visadì n’artìcol anté che ‘l destinatari a l’é ëdcò lë scrivent.)

Ël prim sugeriment ch’a l’é mnume an ment a l’é cost: la testimoniansa ‘d Rick Henry ant l’amprende le basi ‘d nòsta lenga.

Tuti ij video dla rubrica Parloma e cantoma an Piemontèis cudìa da barba Guido e Adriano Cavallo ansima a Telegranda: bele che la lenga as avzina pì a cola piemontèisa dla koiné ël fàit ëd pudèj vëdde e scoté dij discors antrègh a giuta sens’àutr.

Un bel strument a l’é la mùsica. E antlora ‘l prim consèj a l’é d’ancaminé dai Musicant d’Alba.

A-i son ëdcò j’episòdi ‘d Peppa Pig an piemontèis (an langhèt, për esse pì precis): ambelessì ël prim, ma a-i na i-é diversi. A peulo serve për sente parlé langhèt, bele che ‘l but a smija nen dij pì fin.

Nicolás midem a l’ha butà ambelessì d’àutre arzorse (chiel a l’ha capì sùbit che për tut lòn ch’a l’é piemontèis i pudoma nen speté ch’an rivo le rispòste, a venta ch’is dago da fé noiàutri).

Ansoma tante ròbe cite, ch’a peulo serve për fesse n’idèja dla lenga dij nòno e, miraco, ancaminé a parlé un pòch cola lenga antica. Fòrsa Nicolás!


Starting from a word

The last Wednesday Nicolás, an Uruguayan guy who lives in Spain (and it is hardly necessary to recall the links between Piedmont and South America), sent me an email to find resources about the dialects spoken in Alta Langa.

As I announced on that occasion, I put here some resources that could help his search. You will find here following my translation into English and then the translation in Spanish and Catalan, courtesy of Nicolás. (Nicolás himself offered to do this, suggesting that it would be an article for the benefit of people who may want to know something more of our language but maybe without speaking English. We could call the result a “meta-post” – or a “proto-Piedmontese Wikipedia “, that is to say an article where the recipient is also the author.)

The first suggestion that come to mind was this: the experiment of Rick Henry in learning the basics of our language.

All the videos of the Parloma e cantoma an Piemontèis broadcast managed by barba Guido and Adriano Cavallo on Telegranda: even if the language is closer to the standard Piedmontese, being able to watch and listen entire speeches certainly helps.

A nice tool is the music. The first suggestion is to start with the Musicant d’Alba.

There are also episodes of Peppa Pig in Piedmontese (in the Langarolo variety, to be exact): here there is the first, but you can find many of them. They can be useful to listen to the Langarolo dialect, even if the aim doesn’t seem to be very polite.

Nicolás himself put here other resources (he immediately understood that for everything Piedmontese we cannot wait for the answers to arrive, but we in person have to take action).

To sum up: many little things that can be useful to get an idea of the language of our ancestors and, maybe, to start speaking a bit that ancient language. Go Nicolás!


A partir de una palabra

El pasado miércoles, Nicolás, un uruguayo residente en España (no es necesario recordar otra vez los puntos de unión entre el Piamonte y Sudamérica) me envió un email para encontrar recursos de los dialectos hablados en Alta Langa.

Como anuncié entonces, he puesto aquí algunos recursos que podrían ayudarle en su búsqueda. Encontraréis debajo mi traducción al inglés y, después, la traducción al español y el catalán, cortesía de Nicolás (Nicolás se ha ofrecido a hacerlo, sugiriendo que podría ser un artículo muy útil para la gente que quisiese aprender algo más de nuestra lengua y que quizás no hablase inglés. Podríamos bautizar al resultado como “metapost” o como una “protowikipedia piamontesa”, es decir, un artículo donde el beneficiario es también su autor).

Lo primero que se me ha venido a la cabeza es esto: El experimento de Rick Henry para aprender lo básico de nuestra lengua.

Los vídeos de la serie Parloma e cantoma an Piemontèis, administrada por Barba Guido y Adriano Cavallo en Telegranda: Aunque su habla sea más cercana a la estándar piamontesa, ser capaz de ver y escuchar discursos enteros es de gran ayuda.

Otra gran herramienta es la música. Mi primer consejo sería empezar con los Musicant d’Alba.

También hay episodios de Peppa Pig en piamontés (en el dialecto langarolo, para ser precisos) aquí. Este es el primero, pero podéis encontrar muchos más. Pueden ser útiles para escuchar el dialecto langarolo, aunque la intención de los vídeos sea un poco más humorística que la de la serie original.

El mismo Nicolás ha puesto aquí otros recursos (ha entendido inmediatamente que, por el piamontés, no podemos quedarnos sentados a esperar, sino que nosotros mismos tenemos que tomar medidas).

En resumen: Muchas cosas pequeñas que pueden ser útiles para hacernos una idea de la lengua de nuestros antepasados y, quizá, empezar a hablar un poco de ese antiguo idioma. ¡Vamos Nicolás!


A partir d’una paraula

El passat dimecres, Nicolás, un uruguaià resident a Espanya (no és necessari recordar una altra vegada els punts d’unió entre el Piamont i Sudamèrica) em va enviar aquest email per trobar recursos dels dialectes parlats a l’Alta Langa.

Com vaig anunciar llavors, he posat aquí alguns recursos que podríen ajudar-lo en la seva recerca. Trovareu davall la meva traducció a l’anglès i, després, la traducció al castellà i al català, cortesia d’en Nicolás (en Nicolás es va oferir a fer-ho, suggerint que podria ser un article molt útil per a la gent que volgués aprendre alguna cosa més de la nostra llengua i que potser no parlés anglès. Podríem anomenar al resultat com a “metapost” o com una “protowikipèdia piamontesa”, és a dir, un article on el beneficiari és també l’autor).

El primer que m’ha vingut al cap ha sigut això. L’experiment d’en Rick Henry per aprendre els punts bàsics de la nostra llengua.

Els videos de la sèrie Parloma e cantoma an Piemontèis, administrada per Barba Guido i Adriano Cavallo a Telegranda: Encara que la seva parla sigui més propera a l’estàndard piemontès, ser capaç de veure i escoltar discursos sencers és de molta ajuda.

Una altra gran eina és la música. El meu primer consell seria començar amb els Musicant d’Alba.

També hi ha episodis de Peppa Pig en piemontès (en el dialecte langarol, per ser més precisos) aquí. Aquest és el primer, però podreu trovar molts més. Poden ser útils per escoltar el dialecte langarol, encara que la intenció d’aquestos videos sigui un poc més humorística que la del programa original.

El mateix Nicolás ha penjat aquí altres recursos (ha entès immediatament que, pel piemontès, no podem quedar-nos asseguts esperant, sinó que nosaltres mateixos hem de prendre mesures).

Resumint: Moltes coses petites que poden ser útils per fer-nos una idea de la llengua dels nostres avantpassats i, potser, començar a parlar un poc d’aquell antic idioma. Anem, Nicolás!

Taggato:
Nov 04

Stamatin i stasìa pensand a lòn ch’i l’avrìa scrivù ancheuj ambelessì quand ch’i arseiv costa mail (la tradussion a l’é sota):

Hi,

Sorry for writing in English. I don’t speak neither Italian nor Piedmontese, but I’ve seen that you speak English too, so I guess it will not be a problem for you to read this.

My name is Nicolás and I am planning to learn Piedmontese. On-line resources are limited, but I have found some websites to work on and learn. I have also created a place in reddit for people interested in learning the language.

I am interested in learning the Langarolo dialect, specially the local varieties spoken in Alta Langa, where one of my grandparents was born. I was wondering that maybe you could help me, since there is not a single online mp3 file with someone speaking it. Could you please put my email in your blog to see if I could get in contact with someone from there to get recordings of phrases and conversations?

Thank you very much.

Nicolás.

Che an piemontèis a sarìa a dì:

Ciao,

scusme se i scriv an inglèis. I parl nen l’italian nì ël piemontèis, ma i l’hai vist che ti it parli ‘dco inglèis, e alora i chërd ch’a sarà nen un problema për ti lese sòn.

I më s-ciam Nicolás e i l’hai ël but d’amprende ‘l piemontèis. J’arsorse an sla ragnà a son limità, ma i l’hai truvà quàich sit për travajé an sla lenga e amprende. I l’hai ëdcò dàit vita a në spassi ansima a reddit për le përson-e anteressà a amprende la lenga.

I son anteressà a amprende ‘l dialèt dle langhe, e an particolar le smerse locaj dl’àuta langa, anté che un dij me nòno a j’era na. Im ciamava se magara it peule giuteme, dàit che an sla ragnà as treuva gnanca un file mp3 con quaidun ch’a lo parla. It peule për piasì buté la mia mail an sël tò blògh për voghe se i peuss intré an contat con quaidun ëd cole bande për avèj ëd registrassion ëd frasi e conversassion?

Tante grassie!

Nicolás

Bin, la mail a l’é ambelessì. Chi ch’a veul a peul scrive a Nicolás, o bele risponde ansima ij coment. Merco ‘d n’àutra sman-a i buterai mie considerassion ansema a lòn ch’a sarà ruvaje, sperand ëd podèj rende un bel servissi a nòst amis Nicolás.

Ott 21

L’àutra sman-a i parlava d’un mé problema a rësguard dël piemontèis: la diferensa tra lë scrit (grafìa Brandé) e ‘l parlà (chierèis, dialèt che tra l’àutr a l’ha ‘d caraterìstiche bon ben anteressante – prima o peui a ventrà scrivne la gramàtica), e la distonìa che sòn a pòrta.

L’artìcol a l’ha portà tanti coment, e për sòn i veuj ringrassié ij tanti amis ch’a l’han vorsù dì la soa: përchè avèj sentù d’idèje diferente a l’é servime a capì un pòch mej mé rapòrt con mia lenga.

L’opinion dominanta, a më smija ‘d capì, a l’é cola che col che mi i përcepiss come un problema a l’é nen un ver problema, ant ël sens ch’a l’é normal për tanti scrive ant na manera e parlé an manera diferenta (Riccardo a l’ha fàit dj’esempi për toscan e sud-tirolèis, Pep për ël catalan, Lissànder për ël dialet ëd Moncravel rispet al piemontèis).

D’àutra part i peuss nen pretende che le doe ròbe a ven-o a esse l’istesse (i dovrìa esse na e chërsù a Carmagnòla o a Pinareul!), e a la finitiva lòn ch’a capita a l’é natural. Da na mira, an efet, am ven natural scrive dovrand la koiné, përchè a l’é la varietà che tuti ij piemontèis a peulo capì; e da l’àutra i parl an mé chierèis (bele se mës-cià da tante conversassion con tanta brava gent ch’a ven da tute le bande dël Piemont), e i capiss squasi tuti e im fass capì da squasi tuti.

Come a l’ha dit Lissànder, “a son lenghe naturaj e la natura a fa nen le ròbe con lë stampin”. E alora a l’é bel e a va bin parèj: mia lenga piemontèisa, ch’a sia scrita o parlà, a definiss na part bon ben gròssa ‘d mia identità. A va bin parèj.

Taggato:
Ott 14

La ciaciarada d’ancheuj a l’é dzortut l’arconossiment d’un problema lenghìstich ch’i l’hai da tanti agn e ch’i son mai riessù a arzolve (miraco na solussion a esist nen, ma i vëdroma).

Ël problema a l’é la diferensa ch’a passa tra ‘l piemontèis dla koiné (col ch’as treuva an sël dissionari ‘d Milo Bré, i podrìo dì semplificand) e ‘l piemontèis che mi i son chërsù sentend e parland, visadì ël chierèis ant ël mé cas.

E, për dine un-a, an chierèis a esist nen l’artìcol “le”: a-i son nen le colin-e, a-i son ël colin-i e fin-a ij colin-i.

Come riesse a buté ansema an armonìa ‘l piemontèis literari e ‘l piemontèis fàit ëd tèra e ‘d vita ‘d mincadì? O, për dila an manera diferenta e slarghé un pòch la question, come avziné al piemontèis scrit ij tanti parlant piemontèis che a së sbaruvo dle régole?

La rispòsta ch’i son dame – da tanti agn – a l’é dë scrive an piemontèis “clàssich” (Bré), përchè sòn a veul dì parleje a tuta la gent dël Piemont; ma mé parlé (come col ëd quasi tuti ij piemontèis) a l’é diferent, e donca a ven a creesse na distonìa. Distonìa che con j’agn a l’é slargasse, përchè i l’hai ciaciarà con tanta brava gent da tute le bande dël Piemont. Piemontèis l’istess ma diferent.

Alberto Ghia, n’amis ëd piuma, quàich dì fà a l’ha butà un coment dzora soa pàgina Facebook:

Se Dio vuole, ho costruito il mio personale vocabolario, fieramente dialettale, su ciò che ho sentito dire e non su ciò che ho letto in un dizionario a caso (Brero).

Ecco, costa a l’é la rèis dël problema: un piemontèis, tanti piemontèis. Alberto a l’ha trovà la soa rispòsta. Mi i l’hai un problema ma i riess nen a truvé la solussion.

Chi ch’a veul dì la soa?

Taggato:
Set 09

290720122138
Ancheuj i la pijoma un pòch larga. I partoma da Erri De Luca, che s’a fussa piemontèis a dirìa:

I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.

Bin, Andrea Di Stefano, un brav fieul piemontèis, un ëd coj ch’a l’han a car nòsta lenga piemontèisa e nòsti dialèt, a l’ha anviarà un crowd funding, visadì na produssion dal bass, për rivé a publiché la soa gramàtica dël bielèis.

A l’é na ròba bela aponto përchè a smija ch’a l’abia nen valor; ma Montale a parlerìa ‘d longh ëd

gli scorni di chi crede
che la realtà sia quella che si vede.

Andrea a ciama a tuti ‘d deje na man. (Lassoma da part ël temp, ma publiché un lìber a l’é n’afé ch’a costa – “lavori ad alto rendimento”, com ch’a dirìa Batista –, e giutelo a l’é na ròba bela e giusta.) Chi ch’a l’ha piasì a peul andé ambelessì, andova tut a l’é spiegà an manera ciàira. As peul sosten-e ‘l proget con n’oferta d’autut lìbera. Tùit ij sostnidor a saran ringrassià andrinta ‘l lìber, e coj ch’a smonran na donassion d’almanch 14 euro a arseivran na còpia dël lìber a soa ca.

Taggato:
Ago 12

LDG
Quàich mèis Giovanni Tesio a l’ha scrivù un tòch anté ch’a ricòrda na considerassion fàita da Lorenzo Mondo an sò ùltim lìber a rësguard ëd Cesare Pavese.

(Pavese e Mondo a son gropà a fil dobi, për mi, përchè chiel a l’ha giutame tant butandme a disposission j’archivi dla Stampa për mie arserche për la tesi – i l’avìa parlane ambelessì.)

Bin, Mondo a parla d’Arcadia, un racont dël 1929 ëd Pavese ch’as treuva an cost lìber.

I l’hai finalment lesù torna (dòp a tanti, tanti agn) col racont, concentrandme an particolar an sël piemontèis. E i veuj fé doe considerassion.

La prima a l’é an sla grafìa: a l’é vèj che Pavese a dòvra la o con ël caplèt e la n faucal a l’ha la tilde come në spagneul, ma i soma prima dl’arforma grafica ëd Pacòt-Viglongo; e an tute le manere la grafìa a l’é ordinà e precisa, bele ch’am risulta nen che chiel a considerèissa nòsta lenga na lenga. (Ma na dissertassion ansima al piemontèis ëd Pavese a resta ancora da scrive.)

La sconda a l’é an sël valor documental ëd coj tòch an piemontèis, përchè a valo come testimoniansa dël piemontèis parlà a Turin ant j’agn Vint. Miraco ‘l valor literari ‘d cost racont a sarà nen tròp àut, ma an tute le manere a në resta na bela testimoniansa ‘d lenga viva.

Taggato:
Giu 10

festa
Ancheuj i veuj parte da na discussion ëd costa dumìnica ansima al grup Noi i parloma piemontèis, ch’a l’ha dame manera ‘d riflete mej ansima al concet ëd piemontèis. Tut a l’é partì da n’oservassion ëd Genio Grassian, che tra l’àutr a scrivìa:

A fà pròpi tristëssa ‘d sente che për quajdun scrive an piemontèis a l’é na drolaria, o quaicòs da fesse mach për rije… A l’é nen tant colpa soa, a l’é vera, ma a l’han mai sentù ch’a-i é na leteratura piemontèisa da sécoj e ch’a-i é na manera ‘d scrive coma ch’as dev second në standard bin establì.

Mi i disìa:

Për mi ‘l piemontèis a l’é la lenga dël cheur, l’italian la lenga dla comunicassion “normal” e l’inglèis la lenga dël travaj – e mincadun-a a rend mia vita mental pi rica e pi pien-a.

E Bepe Sané (Dragonòt) a l’ha scrivù:

Scusme Gianni, ma mi i son pa d’acòrdi. Riduve ‘l piemontèis a “lenga dël cheur” (com ch’a l’han fait dij piemontesista dël passà e com ch’a l’ha fait Claudio Beretta con ël milanèis), a l’é l’anticamera dla dësmentia.

Cost coment a l’ha fame pensé. I l’hai fàit con la memòria quàich pass a l’andaré, e i but ambelessì quàich considerassion ansima a lòn ch’a l’é ancheuj ël piemontèis për mi.

Partoma da l’arvista “é!”, ch’a l’é nassùa con ël but ëd dimostré che nòsta lenga as peul dovresse për parlé ëd tut, e nen mach ëd poesìa e dij nòsti vej. (Cost për mi a l’é n’assiòma, s-ciancà e pla – e d’àutra part cola arvista a l’é nassùa, e peui ëdcò mòrta, përchè mi i l’hai pijà n’inissiativa, giust o sbalià che sòn a sia.) Bin, ant ël nùmer 5 (gené-fërvé 2005), anté ch’a j’era un bel servissi antitolà Educassion bilenga: un gieugh da masnà (con n’artìcol fiamengh, tra l’àutr, ëd GianRens Clivio), mi i l’hai scrivù un tòch, antitolà (nen a cas) La lenga dël cheur, anté ch’i disìa:
5

Quand Roberta, che adess a l’ha singh ani, a l’é nà, a l’é stàit natural parleje an piemontèis përchè a l’é për mi la lenga dël cheur, pròpi coma l’italian a l’é la lenga dla comunicassion e l’inglèis la lenga dël travaj. A l’é nen stàita donca na decision, ma pitòst un prodòt dla natura.
Mi, mia mare e me pare i soma j’ùnich che i-i parloma sempe an piemontèis. Donca chila a l’é fongà ant n’ambient squasi completament italian.
I tiro a parleje sempe an piemontèis, bele se nen sèmper i-i riesso. I më sfòrso ëd parleje an piemontèis cò an sj’argoment «difìcij» (la mòrt, Dé, l’amor e via fòrt), al mèj che i peusso e donca con quàich cediment. I l’hai notà che fòra dl’Italia për mi a l’é pì fàcil, e cò che am ven-o pì facilment dle paròle che ambelessì i dirìa italianisà (esempi: loce per luce, aqua për eva e via parèj). […]
Bilan: con la premëssa che mi i sarìa nen bon a fé divers, i chërdo che an tute le manere a sia n’esperiensa ùtila përchè la cita a amprend na lenga diversa e son a-i facilitrà ij còmpit an amprendend l’inglèis e àutre lenghe.

Mia considerassion ëd des agn dòp: parleje an piemontèis a na masnà a l’é nen mach n’at d’amor anvers a la masnà, a l’é ëdcò n’at d’amor e ‘d fiducia (o fé, për dì mej: credo quia absurdum) anvers a cola lenga, che aponto a l’é dël cheur përchè dal cheur a part e lì a ruva.

Dël 2008, a la festa dël Piemont, mersì a Batista (përchè miraco mi i l’hai crealo, ma chiel a l’ha portalo a l’onor dël mond) i l’oma sdoganà col sintagma, la lenga dël cheur, che da antlora për mi a veul dì na ròba precisa, ch’i dirai con le paròle ‘d GianRens Clivio:

Mia part i l’hai fala, ij mè cit a parlo piemontèis e fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a quaidun.

O anche, com ch’a l’ha bin anlustrà Simon Uslengh (a parte da cost original):
costumte
Ancora: sempe an cola discussion i rimandava a cost me artìcol.

I vorrìa ancora arcordé lòn ch’a scrivìa a mars 2010 Batista ant un dij sò artìcoj an sla “Gazzetta d’Alba”:

Foma lest a arconeusse cola che a l’é la nòstra lenga dël cheur: a l’é cola che i dovroma quandi che i ciamoma agiut, quandi che i soma ciapà sota a un baron ëd bòsch drocà da la boschera, pëssià fin-a a la cinta e i podima pì nen dësgavërgnessne: cola lenga anreisà ancreus, che i l’oma sentù a fërfojé da andrinta a la cun-a, quandi ch’i j’ero mach dij brojòt longh dontré spane, e ij grand che an vardavo da ansima con cole faciasse gròsse, e con col parlé da gnogno che a fava fin-a dificoltà a capì…

Tut sòn për dì, an doe paròle, che la lenga dël cheur tante vire am giuta e am salva. A peul desse che ‘l piemontèis, lenga mnassà, a meuira; ma certament costa lenga a l’é nen minoritaria andrinta ‘d mi.

Taggato:
preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons