Ago 24

IMG_3827
Lùn-es matin i son dësviame prest, për un-a ‘d cole longhe marciade ch’am pias fé ambelessì an Còrsica. Anvers neuv ore i j’era an sla spiagia dla Tenutella, na bela riva pen-a a nòrd ëd Porto Pollo, e a l’ha pijame un desideri fòrt ëd parlé con quaidun an piemontèis. Ambelelì, ant ël meno probàbil ëd tuti ij pòst.

Quàich meis fà i l’avìa conossù un monsù ch’a l’avìa contame che tuti j’agn a va an cola spiagia. I pensava quasi d’andelo a sërché ant ël camping ch’a-i é lì për dije bondì monsù, ciaciaroma na minuta. Ma peui a l’é smijame na ròba tròp dròla, i l’hai lassà perde e i son tnume mia veuja.

Però, an general, a l’é nen na bruta sensassion, cola-lì, cola ‘d vurèj scoté e parlé na lenga e podèilo nen fé? I son butame a parlé da sol mach për sente ‘l son ëd mia lenga mare.

E miraco un pòch për na sòrta ‘d compensassion mnisend via da cola midema spiagia, quàtr ore pì tard, im girava minca tant a vardé Porto Pollo, leu che për tanti agn a l’é stàit për mi l’epitome dla Còrsica. Ma dàit che prinsipalment për l’eva frèida a sarà difìcil che i-i torno an vilegiatura, e dàit che l’ùltima vira a l’é stàita singh agn fà, a j’era temp ëd butesse col pòst a le spale e passé anans – visadì nen sempe vorèj torné là a voghe lòn ch’a-i càpita, an sël sorch dl’amoniment d’Augusto Monti (“Non tornare a Monesiglio”).

Già, përchè ël temp ch’a passa a trasforma an manera natural un pòst, e ti it torne là e it lo trove pì nen l’istess: probabilment anche përchè ti it sèj cambià, ma tant – an cost cas almanch – përchè ël pòst a l’é pì nen col ch’it l’has conossù la prima vira (tròp ciman an cola natura).

E bin, mnisend via a l’ha pijame la bela sensassion ëd saluté an manera definitiva col pòst ch’a l’ha dame ël bin ëvnù an Còrsica tanti agn fà, ëd ringrassielo për tut lòn ch’a l’ha dame – feje pas, com dì, e andé anans con ël fluss dla vita.

Taggato:
Mag 04

IMG_3037
[la version italian-a ‘d cost artìcol a l’é ambelessì]

An mes a le mie montagne, saba dòp-mesdì, a j’era smijame ‘d capì quaicòs, bele se i savìa nen nì i sai dì lòch.
IMG_3038
I j’era partì dal fond dla val Grana e i l’hai armontala, an màchina, fin-a a anté ch’a l’é stàit possìbil, visadì fin-a a che la stra a j’era nen blocà da la fiòca, quàich chilòmetro passà ël santuari ‘d Castelmagn, fermandme bon ben sovens për contemplé ëi paisagi e fé ëd curte spasgiade. A fasìa tanta frèid, ma ël dòp-mesdì a j’era bel combin le prevision. (A l’é nen na metafora ‘dcò costa, miraco?)

I sai nen spieghelo, certe ròbe probabilment a esisto nen ant le paròle, però i sai che mi an mes a le mie montagne im sent an pas con mi, im sent seren. I pens nen ch’as peussa parlé d’argioissansa, përchè probabilment col ëstat a l’é dëdlà dl’argioissansa. A l’é come la stansia dacant a la stansia dl’argioissansa, quaicòs parèj.
IMG_3039
Am compagnavo j’imàgini, j’imàgini dzora ‘d tut, lë spetàcol maravijos che la natura a l’avìa organisà për mi. E peui am compagnavo ij son, prinsipalment doi: lë score giojos e pasi dl’eva e ‘l cant seren d’osej dij quai – aidé – i conòss nen ël nòm.
IMG_3040
A l’é mnume an mente un liber lesù tanti agn fà, La via del Toro ëd Leo Buscaglia, dël qual i arcòrd pochissim ma i sai ch’a descrivìa sensassion ch’a smijavo cole ch’i l’hai provà saba.

E am sovnìa la squilla argentina ëd dantesca memòria.

IMG_3041

IMG_3042
La pas dla ment a l’é fàita ‘dcò ëd ròbe strane, dle vire, ëd sensassion che a conteje probabilment a perdo gran part dël sò pèis specìfich.

Anvers l’ambrunì a fasìa tanta frèid, un termòmetro ch’ l’hai vist a segnava quat grado, ma tuta l’atmosfera la temperatura l’aria la luce declinanta ij son e le ròbe a j’ero magicament combinà ant un tut un andoa che mi im sentìa assolutament seren e an pas con mi, come am càpita sempe quand ch’i son ant le mie montagne.
IMG_3043

Taggato:
Set 02

IMG_1963
I l’hai traversà con la famija la mia patria sconda an màchina, ier.

Ier a ancaminava me an nùmer 49, e passé ël di ant ij pòst – Porto Pollo e anviron – che për mi, sarand j’euj, a son ca a l’é stàit ël regal pì bel. (Ambelessì a-i é tuta la stòria.)

Arlongh ël di a l’é rivame na teorìa costanta d’auguri, ròba che a fà bon ben piasì. Le sensassion am guidavo; e un sintagma, la festa dj’agn, për ël qual a venta ch’i disa grassie a Nicola Duberti.

Tanti moment dël di am resteran andrinta. Ruvé, a mesa matin, al San Petru për prenoté ël disné. Spassëggé për Porto Pollo, campand l’euj ai pòst anté ch’i l’oma passà tante istà. Giré për ël golf dël Valinco, anté che squasi minca pera, minca cartel, minca ca a son gropà a un ricòrd, a na paròla dita, a na sensassion.

An doe paròle l’idèja general a l’é che la Còrsica – metàfora pien-a dla vita – a l’é nen (mach) un pòst ëd vacansa, ma a l’é dzora ‘d tut un pòst ëd viagi.

Taggato:
Ago 26

castagnu
La Còrsica a l’é nen na specie ‘d Polinesia un pòch pì davsin-a, ma pitòst na val Grana un pòch pì leugna. Cost concet a j’era già andrinta ‘d mi – bele se an manera un pòch confusa – tërdes agn fà, quand che për la prima vira i son ruvà da coste bande, e con ël temp a diventa sempe pì sclint.

Për avèjne la preuva sensa ombra ‘d dùbit a basta monté un pàira d’ore ansima a na montagna dle tante. Da lì, marciand, as vogh bin che ‘l mar a l’é pòch pì che n’incident. Na ròba bela, as capiss, ma nen lòn ch’a caraterisa costa tèra.

Sì a ven-o a taj le paròle ‘d Cesare Pavese, che an Il diavolo sulle colline a dis:

Mi tornò in mente nel buio quel progetto di traversare le colline, sacco in spalla, con Pieretto. Non invidiavo le automobili. Sapevo che in automobile si traversa, non si conosce una terra.

E marciand për coste montagne i capiss tante ròbe. Pr’esempi che ambelessì i sarai sempi n’òspite: magara bele quaidun ch’a conòss bin costa tèra, ma ant l’istess temp quaidun ch’a fà nen part dël pòst. E donca che cost marcé fin-a che ij pé a van a l’é na manera ‘d sërché d’ambrassé na tèra, sërché ëd capila bin savend che capila a sarà nen possìbil.

Ma an tute le manere as va, as va e basta. Ier a na certa mira i j’era an mes a le ronse e ai ròch, i savìa pì nen com gavemla ma peui preuva e ripreuva anche da cole ronse i son sortì. Un pòch sgrafignà, as capiss, ma content d’esse ambelelì an col moment, për gnun motiv diferent che nen për col lì.

Ambrassé na tèra, con lë sguard, con ij pé, con ij brass. Ambrassela e basta.

Taggato:
Ago 05

Ier i son andàit an girola për nòste montagne. I l’avìa damanca – tant damanca – ëd respiré, ëd dësmentié tute le ròbe ch’a son nen a pòst. Pì che dësmentié ëd butemje daré a mi: ëd passé anans, a dila tuta. E a l’é bastame n’ora për sòn: la montagna a fà miracoj, dle vire.

(Un pàira d’agn fà i l’avìa fàit na ròba come costa al desertu di l’Agriate.)

I l’hai marcià për eut ore squasi sensa interussion. Dòp a n’ora e mesa i son ruvà a col ch’im figurava come ‘l còrp central dla gira, e che anvece a l’é stàit mach n’episòdi con pòca importansa:

bivacco Rousset

bivacco Rousset


Da lì a l’é partìe la vera escursion. Visadì: i pensava d’andé ant un pòst e i son finì tuta da n’àutra mira. A penseje adess, bele costa a l’é na metàfora dla vita. I l’hai perdù ël santé e i son trovame an mes a j’ambrun-e, a më smijava ‘d nen fèila ma andé anans as dovìa. I l’hai marcià un pàira d’ore an sij ròch. Peui i l’hai trovà la stra, e da lì i l’hai seguità (quasi) sempe con pass sicur fin-a a la fin, ch’a l’é stàita la crosiera ch’a pòrta a San Maté, quàich chilòmetro fòra ‘d Valgrana.

Là dzora për bon-a part dël di a l’ha compagname un profum ch’i sai nen dì ëd lòn ch’a fussa, ma ch’a j’era penetrant e pien.

Na sitassion am tornava an ment. A l’é d’Jakob Burak:

Il segreto del successo, secondo me, è che non c’è nessun segreto, e chiunque arrivi in cima si accorge che non c’è nessuna cima.

I veuj dì: a la finìtiva la ròba bela a l’é andé anans, bele sbaliand stra, bele con j’eror e tute le ròbe che miraco a van nen com ch’i vorrìo.

E na paròla i vorrìa ancor dila an sla vista. Naturalment i l’hai avù për tut ël di dëdnans a j’euj dij senari magnìfich, e a l’é malfé sern-ne un sol – a sarìa feje un tòrt a tuti j’àutri. Miraco cost:

un mare di montagne

un mare di montagne

Ma pensandje bin i capiss ch’as peul nen serne. Ël viagi a l’é un sol, un “uno tutto”, com ch’a dirìa Claudio Magris, e as peul nen isolesse n’episòdi sensa cambié la forma dël tut. E bele con tuti j’eror e le magagne d’ier, come dla vita, i cambierìa gnanca un fil d’erba.

Taggato:
Lug 22
Moadono dla neu, Montross, particolar

Madono dla neu, Montross, particolar

I l’hai pijà la bici e i son andàit an girola për coste montagne, stamatin.

A Montross, ant n’obergi ch’i conòss indiretament, i l’hai vist quat vej – a j’ero nen ansian, a j’ero tristement vej – setà a l’ombra, da soj. Gnun a parlava con gnun. Chi ch’a lesìa ‘l giornal, chi ch’a vardava ‘l veuid.

A l’é smijame na metàfora del piemontèis: sempi pì lontan, con j’euj sempi pì andrinta al veuid. A l’è vnume an ment Quasimodo (Lettera alla madre):

Tuti còj che come ti a speto,
e a san nen còs.

Ma un pòch pì an su, al Sarèt, ant n’àut obergi a j’ero d’ansian ch’a fasìo comunità: alora, an seguend cola metàfora, i l’hai pensà che nen tut a l’é perdù. Peui i l’hai pedalà ancora un pòch e i son rivà anté ch’i vorìa:
Coumboscuro
I son andàit a ca ‘d Mauro Arneodo – costa a j’era la vera meta dël viagi dë stamatin. I l’hai salutalo, i son mnuit via content.

I capìa nen, peui i l’hai capì. Ancora Quasimodo a l’ha spiegame:

Adess it ringrassio,
son i veuj dite, dl’ironìa ch’it l’has butà
an sij me làver, pasia come la toa.
Col soris a l’ha salvame da ‘d pior e da ‘d dolor.

Taggato:
Mar 18

Scaparon
Stasèira a eut e mesa a Casa Scaparone i tnirai un cors dë scritura piemontèisa: i varderoma ‘l régole (i lo sai, i lo sai che an piemontèis a sarìo le régole, ma com fati a scrivlo?) prinsipaj ëd grafìa, con ël but d’amprende a scrive an piemontèis, mincadun an sò dialèt.

Na ròba fàcila e sempia, doe ore ‘d pràtica con pòca teorìa. Un lavoro ad alto rendimento, com ch’a dirìa Batista​, l’anima dla ca e col-lì ch’a l’ha avù l’idèja.

A l’é lë scond incontr ëd singh totaj. Ël programa complet a l’é ambelessì. Ambelessì i l’avìa parlà dël cors an general.

E për chi ch’a podèjssa nen, ai 20 ëd magg i faroma la sconda pontà.

Intrada libera, i vë spero con piasì.

Taggato:
Feb 04

sensazioni
Scaparon a l’é da sempe un leu dl’ànima për mi, mersì a col mat (dit con tuta la bin che i-j veuj; e ‘d chiel Orazio a dirìa: “Aut insanit homo aut versus facit”) ch’a lo ànima.

Bin, da sì a giugn cola colin-a a sarà pien-a d’atività e cors e ròbe e amprende e fé. La lista completa a l’é ambelessì. Mi i farai na cita part, cola ch’a rësguarda ‘l piemontèis (Parla pa! Ël piemontèis ancheuj: scotelo, parlelo, leslo, scrivlo). Ël but a l’é ëd fé na panoràmica ‘d nòsta lenga ancheuj; sensa dësmentié ij cit, ch’a son l’avnì ëd na lenga.

I faroma ‘dcò quàich pontà anvers la scritura. Già, përchè scrive na lenga a l’é important, a basta nen parlela. E a venta scrivla “pì da bin ch’as peul”, për dila con Barba Tòni; ma i l’hai ‘dcò la pretèisa ‘d dì che scrive an piemontèis a l’é belfé.

I ancaminoma la sèira ‘d merco 11 fërvé con na presentassion dël piemontèis: i sërcheroma ‘d capì la diferensa tra lenga e dialèt, i faroma na cita stòria dël piemontèis, i parleroma ‘d dissionari e gramàtiche, i faroma na cita introdussion a la grafìa.

Na vira al mèis i rivroma a la festa final dij 24 ëd giugn (Conta na conta), con Oscar Barile, Batista ‘d Cornaja, ij Musicant d’Alba e d’àutri amis: na manera anciarmanta e alegra për saré costa longa teorìa ‘d segn ëd vitalità.

Ça va sans dire ch’i vë spet.

Taggato:
Ott 08

Saba passà i son stàit lassù.
Mauro, fieul ëd lou magistre e anima dël progèt.
I son passà ‘dcò dal camposanto, da già ch’i j’era là, a truvé ‘l pare.
Progèt: sosten-e la scòla catand dij prodòt d’ecelensa d’asiende amise.
A-i é damanca ‘d tut.
A l’é un progèt magnìfich.
Për chi ch’a veul, a fonsion-a parèj: as fà na donassion, ch’a peul esse dëscarià da j’impòste, për giuté la scòla, e con coj sòld as cata lou toumo duro, patate, bëscheuit, pan e via fòrt.
ël PDF.
Për nen parlé dël progèt del dissionari e le milanta manere ‘d nominé la fiòca.
Giutomlo, giutomse.

Taggato:
Mag 01

VLUU L110  / Samsung L110
A piuvìa.

L’àutra sman-a a l’ha piuvù quat dì complet, ant ël mé arfugi an sle montagne. A l’é stàita na pieuva antërmitenta, con quàich sludi ‘d sol; a l’é stàje la pieuva batenta, quàich temporal, a l’ha spiuvzinà.

E a l’é stàit motobin bel.

Domìnica i son stàit setà për tant temp a vardé cole stisse robaté, cole nìvole basse, tut col verd, cole montagne ch’am vempo ‘l respir.

I l’hai respirà adasi, longament. Esse an armonìa con noiàutri midem e con ël mond a l’é amportant. Avèj n’arfugi a l’é amportant.

I l’hai fàit ëdcò diverse ciance. I l’hai parlà e scotà – pì che àutr scotà.

Mincadun ëd noi a dovrìa avèj un pòst da scapèje – për mi a l’é costa casòta ant ij bòsch, ma a l’é nen amportant anté ch’a l’é, a l’é amportant ch’a sia ‘l leu –, dë dla dai sagrin e dai fastudi. N’uss për seurte ch’a l’é ‘dcò na pòrta për andé un pòch pì an là.

Taggato:
preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons