Lug 06

IMG_3418
I son a la Piata, costa sman-a, për #ER16. Ij primi doi di con ij cit a son stàit un pòch malfé, përchè ch’i dovìo “pijesse le msure”. Alora stamatin come prima ròba i l’hai faje buté tuti setà dëdnans a mi e i l’hai faje un cit discors, ch’a parlava ‘d régole e rispet. A son bastà pòche paròle, e da antlora i andoma perfetament d’acòrdi!

Donca i peuss sensa tëmma dì che da costa matin a l’é verament ancaminaje luj, visadì la legerëssa e ‘l ciàir dont i parlava l’àutra sman-a.

Ëdcò përchè l’àut ier ël me amis pì car a l’ha fame la soprèisa dë mnì a troveme – dòp avèjlo dit për tanti agn, finalment a l’é capità. Tante vòlte crié e agitesse a serv a nen, le ròbe a càpito e basta.

Ëdcò përchè ier i son andàit a ca a voghe ij dan. Le ròbe da lontan a peulo fé por, ma a vardeje da davsin tut as fà pì ciàir e sempi.

Donca da ancheuj tut a va torna bin, ël fluss dj’aveniment a l’ha torna sò sens. Ambelessì is dësmoroma e i soma content.

Taggato:
Giu 08

IMG_1457

A l’han fame n’oservassion.
Costa a l’é mia rispòsta.

Taggato:
Feb 24


cita amusandse

cita amusandse


Buté le ròbe an prospetiva a l’é amportant.

I son andàit an montagna, ier, con la cita cita. I l’oma giugà con la fiòca, i l’oma tirà ‘d pere ant l’eva, ròbe parèj.

Peui, për arcuperé, i l’hai travajà ier da ses ore a des e mesa, ma lòn ch’a-i na fà? A la finitiva a son coste le ròbe ch’am resteran dle cite quand ch’a saran grande (“quand ch’a saran”, un-a a l’é già squasi granda adess – e difatti për mi a l’é la “cita granda”).

I son stàit content con mia cita contenta, lòn ch’a-i é ëd pì significativ ant la vita?
E antlora a ven a taj Nino Costa:

Quand ch’a-i rivrà l’ora pì granda: l’ùltima
e ch’am ciamran lòn ch’i l’hai fàit ëd bel
mi rispondrai ch’i l’hai guardà le nìvole
le nìvole ch’a van… travers ël cel.

Ecco, le nìvole a son figura – ant ël sens auerbachian dël termo – dle cite. E son a basta.

Taggato:
Dic 02

Bojin
Un croass, nèir e gròss, coacià sla rama ‘d n’erbo, a mangiava dasiòt dasiòt un tòch ëd toma.

Na volp, ch’a sërcava sò disné, vëddend ël bel tòch ëd formagg a l’ha butasse a studié la manera ‘d portejlo via.

Butand-se sota la pianta, con bel fé a l’ha ancaminà a dije al croass:
– Òh coma ch’it ses bel! Che bele piume ch’it l’has! Se ti it l’avèisse ‘dcò na bela vos, gnun ëd j’àutri osej a sarìa mej che ti!

Ël croass, baravantan, a l’era pròpe sigur d’avèj na bela vos. Për fesse sente, a l’ha duvertà ‘l bèch e a l’ha butasse a croassé antramentre che la toma a rotolava për tèra.

La volp, con un sàut, a l’ha ciapà al vòli ël tòch ëd toma e, ampressa ampressa, a l’é sparìa ant ël bòsch a mangessla antramentre ‘l croass as në stasìa lì con na branca al nas.

Moral: a venta pijesse varda da chi ch’a rivo ij compliment: nen sempe a son sincer!

Gavà da Esòp, Fedro, Arnàud, Faulëtte, contà da Lilian-a ‘d Bojin, Turin, 2005, EUR 11 an sël sit ëd Gioventura Piemontèisa.

Taggato:
Mag 20

ort
Ant j’ùltime sman-e i l’hai fàit ëd recension, butà ëd tradussion e ‘d poesìe, ma a l’é un pòch ch’i sent l’absògn ëd dì an manera sempia com ch’a van le ròbe për lòn ch’a rësguarda ‘l mè piemontèis.

Pensé an piemontèis am càpita sovens. Sòn a l’é normal, e i pens nen ch’a cambierà con j’agn. Desormé i sai ch’a-i son dj’argoment che për mi a esisto an costa lenga.

Parlé an piemontèis a l’é già un pòch pì malfé. Nen con papà e mama, e gnanca con ij parent, e pì an general con tute cole përson-e ch’i identìfich come piemontèise (parleje a mama an italian a l’avrìa gnun sens, tant për dì). Ma con mie cite, bin, a l’é un pòch pì complicà. I tend a mës-ce le doe lenghe, ròba ch’am pias nen ma a càpita, i deuv fé në sfòrs cossient – lòn che an prinsipi am capitava nen – për seguité con ël piemontèis. A l’é nen ch’a sia na bataja persa, nò; a l’é mach che jë sfòrs sensa arzultà ciàir a ciamo tanta aplicassion.

I pens che sòn a sia gropà a la motivassion: im vard antorn e i capiss che dësfende, che porté an àut costa lenga a l’é sempi pì difìcil, ant la pràtica dle ròbe ‘d mincadì.

Epura mè piemontèis a l’é na ròba bela, argioissanta. Na ròba fàita con ël cheur, sensa gnun but se nen col autotèlich dla sodisfassion ëd fé na ròba për ël gust ëd fela. A sarìa, an sìntesi estrema, la lession ëd mè professor Riccardo Massano:

Fa’ tò dover e chërpa.

E peui a-i é d’àutre ròbe. Dòp ël rëscontr ëd Pianëssa i j’era anmaginame un rëscontr a la Piata. Peui Tòjo a l’ha fane lë schërs. A la finitiva: a chi ch’i-j na parl adess?

E ancora: i l’hai ancaminà a fé l’òrt, ambelessì a nòsta ca. Na ròba lingera. E l’òrt, a travers ëd col pòch ch’i sai ëd nòno Gioanin, e peui ëd tut lòn ch’i sai ëd nòna Teresa, ëd barba Ceco, ëd zio Carlo e naturalment ëd mama, am parla piemontèis.

Da col òrt a-i ven fòra na tomàtica, e cola tomàtica a l’é piemontèisa. Cola tomàtica a l’é figura, sign, espression dla mia lenga piemontèisa. Ch’a l’é nen na ròba bela nì bruta, semplicement a l’é.

Taggato:
Ago 13

rifugio
I l’oma fàit un pòch ëd festa, saba.

A l’é stàita na ròba estemporanea. A l’ha fame tant piasì parlé ëd n’argoment ch’i conòss bin e ch’am toca da davzin, ël piemontèis e ij cit. Dzora ‘d tut a l’ha fame tanta gòj ancontré torna, dòp tanti agn, Riccardo “Borichèt”, che con soe masnà pì grande a l’ha fàit un baron dë stra për vnì fin-a sì dzora a l’ancontr.

I l’oma lesù quàich ëstòria, i l’oma scambiasse d’opinion con le përson-e ch’a j’ero presente. Miraco pòche, ma nen pròpi pòche, a penseje da bin: i j’ero squasi na vinten-a. Pòchi cit, ma a fà gnente: i foma lòn ch’i podoma con ël pòch ch’i l’oma.

A l’é stàita ma moderna/antica vijà. Am ven an ment na stròfa gavà da na canson dj’Amemanera, cola ch’a-i dà ël tìtol al disch (an tra parentesi bel concert, jér sèira a Vernant – i na parlerai n’àutr merco):

Tucc ansema foma o teatro
foma andé via fastidi e sagrin.

Peui, la sèira, na sin-a an alegrìa a l’ha concludù na bela giornà. E mi i j’era content ëd cost ancontr fàit an cost leu sperdù ant le montagne ma che për mi a l’é ca.

Ant na paròla a l’é com ch’a l’ha dit Eduardo an soa ùltima sortìa pùblica (Taormina, 15 stèmber 1983):

Anche stasera mi batte il cuore. E continuerà a battermi pure quando si sarà fermato.

Taggato:
Ago 06

davico
Na ròba cita.

Për ij cit.

Për ël Piemont, për nòsta tèra, për ij nòsti vej.

Saba, a l’arfugi la Scòla (ambelessì la pagina Facebook), col leu che për desen-e d’agn i l’hai vist veuid – col leu che për tant temp a l’é stàit na scòla ‘d montagna – e adess a l’é viv: già, a-i é ëd përson-e, ambelelà, ch’a dan da mangé a da deurme ai viandant ch’a passo minca tant.

Noi i faroma na cita còsa: i leseroma dij tòch gavà dai tanti liber për ij cit ch’a esisto an piemontèis – e a-i na j’é un baron, e tanti vreman bej, mach che i-i conossoma nen. Con na cita marenda oferta dai gestor. Cit e grand a son invità.

A la sèira Vilma e Marcello a pronteran na sin-a (pressi “polìtich” 15 euro, 7 euro për ij cit) për chi ch’a vurrà seguité a fé festa. Na festa cita e sempia, a la piemontèisa.

Doman i andarai a amplaché për ël pais – ciamand ël përmess: a l’é nen mia ca – ij manifest. Mach përchè as sapia che noi i-i soma. “Per cola veja resistensa / neuva”, com ch’a dirìa Tavo Burat, n’òmo che a le montagne a-i vurìa bin squasi come al Piemont.

Taggato:
Lug 30

scola
A l’é stàit për cas.

Mia cita cita a l’avìa dësmentià un lìber, la sèira ch’a j’era prevista la prima dle doe ciaciarade ansima a la grafìa dël dialèt ëd Montomal (i l’hai parlane ambelessì), e i l’oma conossusse con le përson-e ch’a masento l’arfugi La Scòla.

I l’oma parlà ëd fé na ciaciarada ‘dcò a soa ca. Dit, fàit: saba 9 agost, a tre e mes dël dòp-mesdì, i sarai ambelelà, a la Piata ‘d sa (Montemale di Cuneo, frazione Piatta Sottana an lenga dominanta), a parlé dël piemontèis e ij cit.

A sarà na ròba sempia, pròpi a la piemontèisa. Vilma e Marcello a pronteran na marenda për coj cit che, compagnà da pare e/o mare o chi ch’a sarà, a vorran mnì a dësmoresse lassù. I leseroma quàich tòch an piemontèis, i diroma përchè a l’é important parlé ai cit dovrand na lenga sola, qual ch’a sia, e përchè ël piemontèis a serv nen mach al piemontèis ma – còsa pì amportanta – a l’inglèis e pì an general a la comprension ëd lòn ch’a në sta da cant. A l’é n’àutr pàira d’uciaj për s-ciairé ël mond, an pòche paròle.

Ambelessì i l’hai butà dij test ch’i l’avìa lesù dël 2010, quand ch’i l’avìa tnù na conferensa (na ciaciarada, via) an diverse sità dël Piemont për la Ca dë Studi Piemontèis.

Ij me vintesingh letor, e ij sò amis, a son invità.

Taggato:
Mar 12

Michi
I disìa l’àutra sman-a, parland ëd mia cita cita:

A sarìa bon ben anteressant podèj dëscheurbe për chila lòn ch’a l’é, precisament, ël piemontèis.

Bòn, i l’hai pensà alora ‘d ciamejlo. Ambelessì a-i é la trascrission ëd lòn ch’i l’hai ciamaje e ‘d soe rispòste. Për dé n’inquadrament, a venta savèj che Michela a l’ha squasi eut agn, a l’ha sentù da sempe ël piemontèis (pì che àut da mi, che i lo dòvr con chila an manera press che esclusiva) ma a lo parla nen, gavà quàich paròla e espression.

Mi: Lòn ch’a l’é për ti ël piemontèis?

Michela: Il piemontese per me è… Eh, è un po’ difficile dirlo perché non so esattamente, però so che a casa mio papà lo parla, e anche certe volte mamma, e io so qualche parola, tipo cadregavingiàunbòsch… perché abbiamo un quadro. È una lingua familiare.

Parlme un pò ëd col dissionari.

Ah sì, certo! Oggi papà è arrivato a Sanremo da Chieri e mi ha portato il dizionario preso in prestito in biblioteca che si chiama Dizionario in lingua piemontese per bambini. La protagonista è una rana. È bello! Sono alla C; poi mio papà ha anche Il piemontese in tasca, dove ci sono delle frasi che lui mi dice in piemontese e io devo dire in italiano.

Ma donch, second ti, përchè as parla piemontèis?

Eh, non lo so…

Përchè as parla pr’esempi nen mach italian e a venta parlé piemontèis?

Non lo so… perché certi bambini nascono tedeschi, inglesi, francesi, piemontesi e allora sanno quella lingua.

Ùltima domanda: a l’é bel sente ‘l piemontèis?

[a rij] Sì!

Taggato:
Mar 05

Garuss
Ancheuj i veuj signalé cost bel dissionari për ij cit, curà da Sergi Garuss.

Ant la version stampà as treuva an diverse biblioteche (da noi a Cher, pr’esempi, a-i é). Am risulta nen, purtròp, ch’as treuva a catesse.

Ma la version digital a l’é già na bela ròba. E i l’hai avune la preuva la sèira che për cas i l’hai dëscurbilo: i l’hai fàjlo vëdde a mia cita cita (8 agn da compì). Chila a l’é butasse an sël portàtil – che naturalment a l’ha nen la comodità d’un tablet për ròbe come costa – e a l’é antërtnusse për un bel tòch.

E sòn bele che për chila, desormé, ël piemontèis a sia nen na lenga da parlé (bele ch’a la senta normalment da mi), ma pitòst quaicòs ch’at passa dzora dla testa sensa lassé – an aparensa, almeno – dij segn precis. (Ansi a sarìa bon ben anteressant podèj dëscheurbe për chila lòn ch’a l’é, precisament, ël piemontèis.)

Na ròba cita e bela, squasi na version digital ëd Trenin, dësmore e buate. Poesiòte piemontèise për ij cit, ël pì bel lìber mai publicà dzora cost soget.

Taggato:
preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons