nov 30

Lino Vaschetti, Ciamemi nen poeta

3 Coment »


Lino Vaschetti a l’é un paisan e a l’é un poeta, e i san nen cola dle doe anime a ven-a prima, an chiel. Probabilment a l’é na question dij doi andrit, e donca i la lassoma sensa solussion.

Vaschetti ant ël chierèis a l’é conossù dzora ‘d tut për sò stranòt. Stranòt che adess a son diventà lìber: Ciamemi non poeta (edission EDITO, 2011, pp. 88, EUR 13). Ël volum, che as treuva a la librerìa della Torre (via Vitòrio Emanuel 34 a Cher) e a l’edìcola d’Andzen, a sarà presentà costa domìnica – 4 dzèmber – a quatr’ore ant ël salon dle feste ‘d Palazzo Grosso a Riva ‘d Cher. Mi i-i sarai e i dirai doe paròle: mé letor a son tuti invità.

Costa operassion editorial a l’é ‘l giust arconossiment a na vita dedicà a soa tera e soa gent, e da cost pont ëd vista a l’é meritòria. Vaschetti a mérita tuti ij nòsti compliment e tuta nòsta amirassion.

Da na mira lenghìstica e gràfica, però, quaicòs a va nen, e adess i dirai përchè. Com che ij mé vintesingh letor a san bin, la lenga piemontèisa a esist an forma scrita da squasi des sécoj. Des secoj. Mila agn. A l’ha na gramàtica precisa, dij dissionari. A l’é na lenga a tuti j’efet – e cost a l’é un concet sientìfich, evident, ch’a fà nen damanca ‘d dimostré.

Peuj, naturalment, la lenga piemontèisa a l’ha ij sò dialèt. Ël chierèis, pr’esempi, a l’é un dialèt dël piemontèis. E ‘l dialèt chierèis as peul scrivse an dovrand la grafìa piemontèisa (bele se con dificoltà, as capiss). Ma dirai ëd pì: a venta felo. A venta. Necesse est. Përchè dësnò lòn ch’a resterà a le generassion dòp dle nòstre ëd costa tradission? La grafìa ‘d na lenga a l’é na convension, a l’é n’aprossimassion; ma a esist ëdcò për distingue na lenga da un dialèt, e scrivend as dòvra.

Pijoma pr’esempi un tòch ëd na bela poesìa ‘d Lino, cola ch’a dà ‘l tìtol al lìber, e vardoma peuj com ch’a ventrìa scrivla.

Ma ciamemi nen poeta
é nen en titol ca m’speta.
Cò che veuli mai ca sia
fé ogni tant na poesia?
[...]
Mi e son en campagnin
con der vache e di bocin,
conji, polast, galin-i,
come as usa ente r cassin-i.

An chierèis, dovrand le regole dël piemontèis, a ventrìa scrive:

Ma ciamemi nen poeta
a l’é nen ën tìtol ch’a më speta.
Cò ch’i veuli mai ch’a sia
fé ògni tant na poesìa?
[...]
Mi i son ën campagnin
con dër vache e dij bocin,
cunij, polast, galin-i,
come as usa ënt ër cassin-i.

As podrìo fesse dle variassion, naturalment, pròpi përchè scrive un dialèt a l’é n’afé difìcil: galin-i o galin-e, pr’esempi, i podrìo discute n’ora. As podrìa parlé ‘dcò dël léssich: i soma scusà s’i dijoma ògni, ma a venta ch’i scrivo minca.

Ma a l’é nen sòn lòn ch’a conta. Ël fàit a l’é che an costa manera la grafìa piemontèisa a sarìa rispetà, e un lìber come cost – ch’a l’é na bela dimostrassion d’amor për na tera, dla gent e na lenga – a sarìa ‘dcò un document nen atacàbil an gnun-e manere da na mira literaria.

Tut sossì dit, tanti compliment a Lino. Monsù Vaschèt, im dëscapel dëdnans a chiel.

Taggato: •
ott 12

Edmondo De Amicis, Cheur – Cuore

Gnun coment (për adess) »


Ël piasì ‘d lese an piemontèis ai nòsti fieuj a chërs ancheuj, përchè Michel dij Bonavé a l’ha cudì l’edission an piemontèis ëd Cuore, d’Edmondo De Amicis, un lìber ch’a l’ha nen damanca ‘d tante presentassion, për l’editris Il Punto. La tradussion a l’é ‘d Gioanin Magnani.

Come tanti gioiej a costa pòch – neuv euro.

Michel a l’ha avù la bontà ‘d mandeme la Prefassion. Ambelessì a segue a-i son ij tòch scond mi pì significativ.

E për tuti l’invit a l’é un sol: caté cost lìber, lesijlo a vòstre masnà. «Mej che la revalenta», për dila con barba Tòni.

—

As ven semper a trovesse a parlé ’d lòn ch’a l’ha contane Enrico, an famija mach Rico, a propòsit ëd col ann dë scòla, dantorn al 1884, e a rasoné su tute cole figure ’d magìster e magistre, dë scolé e ’d soe famije che a dan forma a ’n bel quàder ëd vita turinèisa dòp vintesinch ani da l’unità. I l’hai dit ch’as trata ’d vita turinèisa përchè tute le vicende a son ambientà a Turin, gavà cola dël viagi fin-a a Condòve për trové ’l vej magìster Crosetti. Un dëscors a part a l’é da fé për le conte dël mèis che, butà coma ’d tema an classe, a son la dimostrassion ëd la volontà dl’autor d’afidé a la scritura ’d messagi patriòtich e pien ëd cola moral ch’a ventava spantié.

Arlesend pì che na vira le pàgine ’d Cheur, ant ël soagné na revision dal ponto ’d vista dla grafìa e dla gramàtica piemontèisa, i son ancorsume che le descrission ch’a fà Edmondo De Amicis, ij përsonagi ch’an fà conòsse, ij pòst andoa ch’an fà ’ndé (con na colocassion precisa ’nt la capital sabàuda) a riesso nen a dëstachesse da Turin, na Turin ch’a l’é pì nen capital dël règn ma na sità qualsëssìa.

An trasparensa as antërved la nuansa dij caràter piemontèis gropà al sens dël dover, ëd na dignità ch’a ven nen a meno gnanca ’nt ij moment ëd la disperassion pì nèira. La dignità guernà fin-a ’nt ij moment dël maleur, l’orgheuj discret ant ël butesse dë ’dnans a la povertà, la fedeltà al travaj, ël dolor e ’l magon afrontà con coragi e fé (bele se costa a pija nen la forma esterior ëd na Cesa o dij sò ministr), ël rispet ëd la dissiplin-a e dle régole dël vive sivil, la presensa dj’aveniment militar, ij valor creus ëd la famija, costi-sì a son tuti element descritiv che l’autor a cheuj da la normalità e a l’ha nen dabzògn d’anventesse, a son lì e a son pien ëd caraterisassion tìpiche piemontèise e ch’a peulo ’dcò esse smonùe coma esempi ’d comportament a col’Italia ch’a l’é ancora an camin ch’a serca ’d fesse nassion. [...]

Vorend trové na conclusion a cost mè dëscors i podrìa fërmeme a na considerassion sël fàit ëd coma la figura dël magìster a l’abia përdù coj valor che, miraco, a j’ero fin-a na frisa esagerà ai temp ëd De Amicis. Belavans a-i é semper dabzògn për ij giovo ch’a chërso d’avèj ëd ponto d’arferiment, col tradissional ëd la famija a l’é smasisse e sfrisasse bonben sota ij crep dij cambiament ëd nòstra società moderna, ma ’dcò col dij magìster a l’é finì ’nt ël canton dij ringret e ’nt ël tirol ëd j’arcòrd.

Lòn ch’an resta? Un veuid che a l’é mal fé da ’mpinì.

Taggato: •
set 14

Arsorse për la lenga piemontèisa

Gnun coment (për adess) »


I segnal cost sit dl’amis Riccardo “Borichèt”, na përson-a ‘d cheur ch’a l’ha a cheur soa lenga. Riccardo a l’ha butà a disposission ëd tuti an col ëspassi, “a gràtis, dël material ch’a peul ven-e a taj për mostré la lenga piemontèisa e spantiene soa conossensa, dzortut për le masnà”.

Dzortut për le masnà. Sòn a l’è fondamental.

Na cita ròba, as capiss. (Come tute le ròbe piemontèise.) Ma për ancaminé a va bin.

E già ch’i-i soma, i dirai ancora che sempe Riccardo a l’avia virà an piemontèis L’homme qui plantait des arbres ëd Jean Giono, ch’as peul truvesse ambelessì.

Ròbe cite, për ij cit cit e për ij cit grand. Ròbe piemontèise.

Taggato: • •
lug 27

Mia lenga piemontèisa

4 Coment »


Gian Luigi Beccaria a l’é stàit mé professor a l’università, e sò cors a l’é un ëd coj che arcòrd con pì piasì, përchè soe lession a l’han mostrame da bon e da davzin l’italian ëscrit e soe trasformassion, dzora ‘d tut ant ij primi secoj.

Adess i l’hai pijà an man sò ùltim lìber, Mia lingua italiana. Gnente da dì ansima a tuta la part ch’a rësguarda l’italian – chi, pì che chiel, a peul mostrenlo? –, ma an vnisend a le lenghe regionaj (ai «dialetti», com ch’a-i ciama chiel) ël discors a cambia.

L’impression general ch’i l’hai a l’é che la coltura dominanta, cola ch’a fà mòda e tendensa (pì o meno l’università, i podrìo dì), a l’ha ël diktat ëd consideré le lenghe regionaj come na ròba veja, quaicòs che a fà piasì ch’a-i sia (o ch’a sia staje) ma che as peul nen, gnanca lontanament, buté davzin a l’italian.

Bin, mi i son nen d’acòrde. Ij lìber i jë scriv an italian, ma ël piemontèis – scrit, nen mach parlà – a definiss na bon-a part ëd mia essensa.

Ma tornoma al lìber. Beccaria (pp. 74-75) a scriv:

Una volta che ai dialetti sarà riconosciuto lo statuto di lingua, essi vorranno tutti (alcuni già lo vogliono) essere insegnati a scuola. Penso alla babele in Lombardia, in Piemonte, e altrove. Si dovrà creare a tavolino un “lombardo comune”, un “piemontese comune”, che attualmente non esistono (né esisteranno mai). E si dovrà approntare una grammatica comune. Ma su che base?

Possìbil che un dij linguista pì avosà ch’i l’oma a sapia nen che ‘l piemontèis a l’ha des sécoj dë stòria scrita? Che na gramàtica, codificà e precisa, a esist?

(Evidentement nò, dàit che a scriv paròle piemontèise com ch’a podrìa fé mia cita.)

E la conclusion dël lìber a l’é che an «dialèt» as peulo scrivse poesìe magnìfiche, ma quand ch’i parloma seriament alora i dovoma dovré l’italian. E donca ‘l piemontèis a sarìa na manera ‘d parlé con j’amis e pòch d’àutr.

Mala tempora currunt. Pòvra mia identità piemontèisa.

Taggato: •
apr 27

Dissionari piemontèis-alman

2 Coment »


I conòss Claudio Panero da tanti agn, e i savìa ‘d soa passion për nòsta lenga. Ma a l’ha frapame na soa mail ch’i l’hai arseivù ‘l dì ‘d Pasqua, anté ch’am nonsiava sò Dissionari dla lenga alman-a e piemontèisa.

Erri De Luca, s’a fussa piemontèis, a dirìa:

I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.

Për mé cont, i l’hai mach da dì na ròba: tant ëd capel për quaidun ch’a buta sò temp për n’afé che a servirà a pòchi, për na lenga moribonda. Ma ij malavi terminaj, com a fortiss Tavo Burat sità da Fabrissi Arnaud, a son ancora viv e pa ancora mòrt: donca chapeau, monsù Panero.

I l’oma avù na cita ciaciarada via email, ch’i arpòrt ambelessì.

Com ch’a l’é vnùje l’idèja dël dissionari?

Quàich agn fà, na madama piemontèisa ch’a sta a Cordoba (Argentin-a) e a së s-ciama Celestina, parenta d’un mè amis, a l’é vnùa an Piemont për arvëdde ij sò parent e la tera andova ch’a j’era nà. Adess a l’ha 84 agn. Na madama d’età, ma bin svicia: a l’ha pijà l’avion a Cordoba e a l’ha cambià a San Paolo dël Brasil, për peui rivé a Malpensa, andova mi e Lucianito (coma a lo ciamava chila) la spetavo.
Quand ch’a l’era cita, ij sò a son partì da sì ansema a chila. A ca a parlavo mach piemontèis e an Argentin-a a l’han për forsa ‘mparà a parlé lë spagneul. Donch, con chila i parlavo mach piemontèis e na frisa dë spagneul, përché l’italian a lo capìja bin pòch. Am arcòrd sèmper le soe domande, për es. dzora ij “campos de arroz” (camp ëd ris), an sla stra antramentre che i vnisìo a ca. A l’avìa piasume tròp l’ideja ‘d tradue diretament an piemontèis, sensa passé travers ëd l’italian. Mach che mi lë spagneul i lo conòss pòch. Alora për ël dissionari i son campame sl’alman che i dòvro da tanti agn.
Minca tant a capitava che Celestina a discutìja dzora a la manera ‘d dì certe paròle: fòrse e për soa fortun-a, chila a l’ha conservà ‘n piemontèis pì genuin che ‘l nòstr.

Am piasrìa savèj ‘l përchè ‘d cola bela dedica («A tuti ij piemontèis ch’a son ëstàit përzon-é an Gërmania»).

A-i é ‘dcò na stòria ambelesì. I l’heu pensà a me pare ch’a l’é dël vintequatr. Ant ël ‘43, apress ëd l’armistissi dl’eut stèmber, a l’avìa disneuv agn. Come tanti sòlda che a l’avìo nen aderì a la repùblica ‘d Salò (a-j ciamavo IMI: Italiener Militär-Internierte), a l’avìa stàit deportà an Polònia da j’alman. La soa destinassion a l’era un pàis vzin a Danzica. A l’avìa gnanca fàit a temp a torné dal front sël Dòn ant la prima del ‘43 che a l’han ciapalo e mandalo a travajé për j’alman ant na fàbrica. Për la fam ij përzoné a rivavo a mangé le pleuje dle patate e për podèj bèive a l’avìo sùbit amparà a ciamé “Wasser” (eva).
Doi sò fratej a j’ero anvece stàit ciapà dai russi (pòch temp fa i l’oma riessu a trové la tomba d’un dij doi ant un pàis an Russia (Akbulak), ma vzin al confin con ël Kazakhistan (probabilment ël pòst andova a l’avìa stàit deportà dai russi come përzoné).
Come me pare, a tanti d’àutri piemontèis a l’é capitaje l’istessa sòrt. E alora a më smijava che na dèdica a lor a rendissa pì significativ ël travaj d’ës dissionari-sì.

Che rëscontr a l’ha avù dòp a la publicassion?

A son ancora nen tante, ma tute le përson-e che a l’han vist ël travaj fàit a l’han dimostrà entusiam o a l’han almen avu na reassion positiva, ëdcò përché a l’é na còsa ‘n pò particolar.

A l’é sodisfàit dël travaj ch’a l’ha fàit?

I son bastansa sodisfàit; a-i é ‘ncora ëd particolar da milioré, ma i son content. Magara i trovereu ‘n pò ëd temp për fé na seconda edission. Però i promëtto gnente, përché i l’heu ‘dcò ancaminà a fé fransèis-piemontèis, ma i sai gnanca se i rivereu a la fin. A sarìa peui ‘dcò bel fé: piemontèis-napoletan, piemontèis-ossitan …

A la fin – a la fin, përchè noiàutri piemontèis i soma fàit parèj, an pias nen butesse an mostra – a më smija giust dì doe paròle ansima a Claudio Panero. I l’hai ciamaje na cita presentassion e chiel a l’ha rispondume:

I son dël ‘60 e vivo a Vilastlon da l’età ‘d des agn. I son sèmper ëstàit apassionà dle lenghé parla ant ël mond (ëdcò ëd cole ‘n pò pì “dròle”), bele che l’indiriss ëd la mia formassion a l’è nen ëstàit lenghìstich. Mach për l’alman i son diplomame al Goethe Institut ant ël ‘90, i l’heu passà ‘d curt perìod an Gërmania, Svissera e Austria e l’heu dovrà l’alman për pì ëd vint agn për travaj. La passion për lë studi dle lenghe a l’ha però possame a amparene ‘dcò d’àutre për me cont (fransèis, inglèis e ‘n pò ‘d russi, spagneul olandèis, ebréo). E peui a l’ha piasume tant aprofondì ‘l piemontèis, na lenga tròp bela e ‘nsostituìbil, che venta nen lassé ch’as perda.

Ancora na vira chapeau, monsù Claudio.

Taggato: • •
apr 13

Enzo Vacca, Un’arpa per Teresa

Gnun coment (për adess) »


A l’é da un pess ch’i vorìa parlene, ma i l’hai mai falo fin-a a ancheuj; i ciamo scusa a l’autor e ai mé vintesingh letor e i lo fass adess.

I më ston arferend a l’ùltim CD d’Enzo Vacca, Un’arpa per Teresa, ispirà al travaj ëd Teresa Viarengo e a lòn che costa përson-a a l’ha consignane an tema ‘d mùsica popolar.

L’arpa séltica sonà da Enzo a l’é na delissia da scoté, bele che a sia mùsica che noiàutri profan i podrìo definì “difìcila”. (Ma a venta sempre arcordesse lòn ch’a disìa Gramsci ant le Lettere dal carcere: se l’impegn a l’é col giust, a-i é gnente ch’as peussa disse verament difìcil – o fàcil, a l’é l’istess.)

A mi personalment a son piasume tant Batajin, na version për arpa e arch rangià da Enzo d’un brando tradissional dël Roé, e Seugn d’un bergé, na version dla Bela bergera che le paròle mideme d’Enzo a descrivo bin:

A l’é ‘l seugn che nòsta mùsica a peussa torna avèj tuta soa dignità, come minca gran repertòri popolar a dovrìa avèj.

Già, Enzo, it jë ses ti e për nòstr repertòri popolar i soma tranquij.

Mentre che për ij mé vintesingh letor la paròla a l’é un-a sola: caté e regaleve cost CD. E basta.

Taggato: •
mar 16

Ij dissionari an piemontèis

3 Coment »

Fòto 'd Batista 'd Cornaja


Cost artìcol a seguita an manera natural ël travaj ancaminà doe smane fà (La blogosfera piemontèisa) e continuà l’àutra sman-a (Ij sit an piemontèis). Con ancheuj, la panoramica ‘d lòn ch’a-i é an piemontèis an sla Ragnà a l’é bastansa completa – o, almanch, chi ch’a veul fé d’arserche a sa da andoa ancaminé.

Ij dissionari a son ëd doe smerse, ch’i podrìo definì 1.0 e 2.0.

La pì anteressanta a l’é naturalment la sconda, visadì un dissionari anté ch’as peul inserì na paròla (ant le doe diression) e avèj la tradussion: Piemontèis, grande dizionario piemontese. A l’é basà an sël dissionari ‘d Bré, bin fàit e – lòn ch’a guasta nen – a gratis.

A peul desse ch’a-i na sio dj’àutri, ma mi i-i conòss nen.

An parland anvece dij dissionari tradissionaj, a buta cont sité:

- Giuseppe dal Pozzo, Glossario etimologico piemontese, 1893;

- Giovanni Pasquali, Nuovo dizionario piemontese-italiano ragionato e comparato alla lingua comune, 1870;

- Maurizio Pipino, Vocabolario piemontese, 1873;

- Michele Ponza, Vocabolario piemontese-italiano, 1860;

- Casimiro Zalli, Dissionari piemontèis, italian, latin e fransèis, 1830.

Ëd costi, col ëd Pipino a l’é col pì – giustament – conossù; col ëd Dal Pozzo a val ëdcò na consultassion për ël fàit d’esse etimològich (bele se al moment i sai nen dì an che mzura as peussa consideresse afidàbil).

Ancora na paròla an sla diferensa ant tra le doe smerse ‘d dissionari, sota forma d’analogìa. A-i é un bel lìber surtì da pòch, Internet ci rende stupidi? Come la Rete sta cambiando il nostro cervello (Nicholas Carr a l’é l’autor), ch’a ven a taj përchè an fà riflete an sla diferensa an tra l’avèj tut a disposission sota ij dì e ‘l dovèj serché j’anformassion an manera analogica an sij lìber. Ij vantagi d’Internet a son evident e bon ben ciàir, ma ‘dcò j’arzigh a son da pijé an considerassion. I aprofondiroma ‘dcò cost argoment sì.

Taggato: •
mar 09

Ij sit an piemontèis

5 Coment »


L’àutra sman-a i l’avìo fàit na cita lista dij blògh an piemontèis; ancheuj i tornoma al Web 1.0, visadì ai sit ch’a son prinsipalment stàtich (a-i van ëdcò lor, as capiss: a dan tanta informassion).

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con pì ‘d 35mila artìcoj e al pòst nùmer 58 ant ël mond për sòn a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

A-i son peuj ij sit dle associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a). Alfabeticament:

- Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares;

- Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

- Gioventura Piemontèisa (da arcordé an particolar l’archeujta ‘d firme për ciamé ne neuva lege a tùa dël piemontèis – ëd noiàutri midem, ant na paròla);

- Langa Astsan-a, visadì ij fàit prima dle paròle a difèisa ‘d na coltura;

- Nòste Rèis e ij cors ëd piemontèis ant le scòle;

- Piemont dev vive, e tute le bele ròbe che Driano ‘d Caval e ij sò amis a fan a Coni;

- Union dj’Associassion Piemontèise ant ël Mond, un sit ch’i l’oma ancaminà con Cesare Matta (idèja soa), ma che për adess a resta lì, come un-a dle tante ròbe da porté a compiment. (Antratant a-i é, e a conten già diversi video anté che ‘l professor Sergi Girardin an dëspiega la literatura piemontèisa.)

Giovanni Delfino a l’ha butà ambelessì un përfond ëd ròba ansima a Luigi Olivero.

Ambelessì Livio Tonso a part dal canavzan për slarghesse a tante ròbe dël piemontèis.

La pàgina ‘d «Piemontèis Ancheuj».

A resto fòra da costa ciaciarada ij dissionari: i na parleroma mercol 16 mars.

Taggato: •
mar 02

La blogosfera piemontèisa

2 Coment »


e sotto, sotto, sotto, sotto, sotto, sotto
c’è quel movimento clandestino
di cantine blues
(Ligabue, Anime in plexiglass)

Ancheuj i parloma dij leu come cost, visadì dij blògh anté ch’as parla piemontèis.

Con l’avertensa ch’a l’é – naturalment – na lista parsial: i ciam përdon për le ròbe ch’a ventrìa sité ch’i conòss nen o dle quai im sovenrai nen. Për dila à la Taleb,

la logica del Cigno nero rende ciò che non si sa molto più importante di ciò che si sa.

I podrìa donca avèjne lassà da part tanti e tant significativ. (A l’è nen na dëscaria ‘d responsabilità, mach la cossiensa dij beucc gigant an lòn ch’i sai, e ant l’istess temp n’invit: chi ch’a sa lòn che mi i sai nen ch’a lo condivida!)

La còca dij bogianen ch’a bogio a l’è fàita prinsipalment con ël travaj – informàtich e nen mach – ëd Bèrto ‘d Sèra.

Batista a dis minca tant la soa, an piemontèis e an àutre lenghe.

A buta cont mensioné linguapiemontese, un blògh recent, dialetpiemonteis (mersì, Dragonòt!) e CasaleCorteCerro ëd Massimo Bonini.

Da segnalé ‘dcò ël blògh ëd «Piemontèis Ancheuj», ch’a l’ha ancaminà da pòch ma a peul esse në strument anté che mincadun a peul dì la soa.

A-i son peuj tanti grup ansima a Facebook, come pr’esempi Bogianen, lenga piemontèisa – lingua piemontese e Scrive an Piemontèis.

Na considerassion: ij parlant piemontèis a son pì che doi milion, ma jë scrivent piemontèis a son (stima mia) nen pì che sinquantamila. Donca s’it ses un ëd coj felici pochi, për dila con Elsa Morante, ancamina a ten-e tò blògh. Barba Tòni an dirìa:

Ti canta e mi i subij,
d’àutri an compagneran, ciulucrìe e ciusij.

E Gipo a podrìa dì:

Fòrsa fieuj,
tacoma già da ancheuj!

A-i é damanca ‘dcò ‘d ti. Scriv. Scriv con tò nòm e tò cognòm. E arcòrdte ch’a l’é nen un dialèt, nì un balin. Ël piemontèis it ses ti midem/midema. As simple as that.

Taggato: •
dic 01

Cher com ch’a j’era: Bòite e botteghe

Gnun coment (për adess) »


“Non avete mai sentito nominare quei quattro tetti? Ebbene, io vengo di là!” Parèj a scrivìa Cesare Pavese an La Langa, un dij racont pì bej ëd Feria d’agosto; e parèj a podrìo dì ancheuj ëdcò Valerio Maggio e Cesare Matta, che da pòchi dì a l’han butà fòra Bòite e botteghe. Commercianti e artigiani nella Chieri del Novecento, un lìber për la pì part fotogràfich ch’an parla d’un mond passà e localisà (na sitadin-a, che për aventura a l’é ‘dcò la midema ‘d chi ch’a scriv) ma motoben amportant për chi ch’a l’ha passà ij quaranta; e probabilment ëdcò për chi che ij quaranta a-i passerà magara da sì vint’agn, o bele pì an là.

Ël lìber (8 euro – na bala ‘d fum) as treuva an coste librerìe ‘d Cher: della Torre, via Vitòrio Emanuel II 42; dell’Arco, via San Domini 23; Libri e…, via Carl Albert 2.

As part dai primi agn dël Neuvsent e as riva fin-a a j’agn Stanta. Fotografìe che a testimonio ël cambiament d’un sistema ‘d vita. A dijo Valerio e Cesare ant l’introdussion al volum:

Siamo endemicamente innamorati della nostra città, della sua storia, del suo tessuto sociale, dei suoi mestieri. [...] Tutto ciò, se ci passate il termine, ci fa sentire, alla fine, dei ‘rigattieri’. ‘Rigattieri’ con un profondo desiderio di ‘accumulare’ situazioni, avvenimenti, ricordi, documenti che hanno riguardato Chieri e i suoi abitanti per farne memoria. Perché ‘la memoria’, per lungo tempo veicolo di trasmissione delle conoscenze, è evidente che, all’alba del terzo millennio, non funziona più. Notizie, sensazioni, pensieri, fatti hanno interrotto il loro corso secolare. Al dialogo tra le generazioni, padri e figli, nonni e nipoti, si sono sostituiti i media con la loro pesante ingerenza e ingannevole forza di persuasione. Il dinamismo della vita moderna, una vita non più a misura d’uomo, ha fatto il resto.
Un mondo cittadino è scomparso o sta scomparendo portando con sé i suoi valori. Un mondo fatto di luoghi ma anche di persone, di usi che l’attuale civiltà, forse, non ama più e che, troppo presto, ha dimenticato.

E donca a-i é un mond ch’a meuir; o mej, a j’era un mond e adess a l’é mòrt. E sòn – ch’a sia dita an passand – a val ëdcò për nòsta lenga: përchè le còse e le paròle për nominé cole còse a meuiro ansema. Am ven an ment Libera nos a Malo, Marco Paolini ch’a interpreta a soa manera Luigi Meneghello, anté che ‘l protagonista a séguita a nominé le còse për ch’a meuiro nen.

E peui am ven an ment ël monòlogh ëd Gennaro Jovine an Napoli milionaria! d’Eduardo:

E io aggio capito che aggi’ a stà ccà. Cchiú ‘a famiglia se sta perdenno e cchiú ‘o pate ‘e famiglia ha da piglià ‘a responsabilità. E se ognuno putesse guardà dint’ ‘a chella porta… ogneduno se passaria ‘a mano p’ ‘a cuscienza… Mo avimm’aspettà, Ama’… S’ha da aspettà. Comme ha ditto ‘o dottore? Deve passare la nottata.

Sitassion ch’a podrìa esse na ciusa al lìber e ant l’istess temp n’indicassion ansima a lòn ch’a-i é da fé: a deuv passeje la neuit, ma antratant ëdcò ‘l temp a passa – e donca noi is portoma anans, i giutoma la memòria dl’avnì.

Valerio e Cesare, chapeau.

Taggato:
Meno recenti
preload preload preload
© 2012 Gianni Davico  Licenza Creative Commons