Dic 23

IMG_2216
Tanti piemontèis a lo san ancor nen, ma a l’é amportant ch’as sapia: da pòche sman-e i l’oma a disposission në strument ch’a-i parlerà a le generassion ch’a vniran, në strument sentìfich e precis: ël REP, repertorio etimologico piemontese.

I l’hai preparane ambelessì na descrission un pòch pì detajà.

Lòn ch’a l’é ël REP: un vocabolari etimològich dla lenga piemontèisa. Longh 1.002 pàgine, a në spiega con precision da andoa a ven-o le paròle dla nòsta tradission literaria. (A-i son donca nen tute le paròle piemontèise, lòn ch’a sarìa nen possìbil, ma prinsipalment cole ch’as treuvo ant ij lìber – ròba che, i pudoma sté sicur, a l’é nen pòch.)

Përchè a l’é fondamental për la lenga piemontèisa: përchè prima ‘d costa euvra a j’ero pòchi strument për studié j’etimologie dle paròle ch’a compon-o nòsta lenga. Sostansialment doe:
1) ël Dizionario etimologico del dialetto piemontese d’Attilio Levi, n’euvra dël 1927 certament meritòria për l’epoca ma che a mancava ‘d sentifisità;
2) ël Gribàud, che për me cont a resta ‘l pì bel (ant ël sens ëd pì gropà a la lenga viva) dissionari dël piemontèis, che a l’ha ‘l pregi ‘d sugerì tante proposte etimològiche, che però an diversi cas a son ipotesi nen confermà.
Adess, nopà, i pudoma savèj con pien-a sicurëssa la stòria ‘d na paròla. Lòn ch’a veul dì che i pudoma parte dai dàit e nen da ipòtesi pì o meno vajante.

Vàire a costa e anté ch’as trova: ël pressi a l’é 110 euro, e naturalment a peul cambié con ël temp o a seconda dl’arvendior: pr’esempi an cost moment a l’é an vendita con lë scont dël 5% ansima a IBS, mentre che a-i é ancor nen dzora Amazon.

Taggato:
Ott 07

A
Quatr agn fà i l’avìa butà ambelessì na lista comentà dij sit esistent an piemontèis, lista ch’i l’hai peui agiornà doi agn fà.

An doi agn tante cose a cambio: i don antlora ambelessì na lista agiornà. Naturalment a l’é fàita seguend lòn ch’i conòss, e donca chi ch’a sa ch’a parla!

1. Pijoma l’andi

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con squasi 64mila artìcoj (a j’ero pì ‘d 60mila doi agn fà e 35mila mach quatr agn fà) e al pòst nùmer 65 ant ël mond (un pòch pì an bass ëd doi agn fà, quand ch’a j’era al nùmer 57) a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

2. Giornaj e scartari

An piemontèis, la rubrica d’Albina Malerba e Giovanni Tesio ansima a “La stampa”.

La pàgina ‘d “Piemontèis Ancheuj”: jë sfòrs ëd Michel dij Bonavé e tanti amis ëd nòsta lenga.

J’archivi d’Assion piemontèisa, l’arvista ‘d bonanima ‘d Beppe Burzio (i l’hai mai conossulo e am dispias), ch’a l’é stàit un pòch ël pare putativ d'”é!

3. Facebook

L’importansa ëd Facebook a chërs an costi agn. An tra i grup pì ativ i segnal:

Noi i parloma piemontèis, për ciaciaré sensa gena e antratant amprende a scrive o milioré la scritura (mersì, dzora ‘d tut, al gròss travaj ëd Simon Uslengh);

Giovo e piemontèis, grup pì “técnich”, për j’ambalinà dla lenga (cudì dai doi Emanuele, Miola e Regano);

Bogianen, ch’a l’ha 660 “am pias” (e donca un bon séguit) ma che am piasrìa ch’a l’avèissa ‘dcò quaidun che, oltre a mi, a jë scriv ansima.

4. J’associassion

A-i son peui ij sit dj’associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a), sempe pì an dificoltà përchè a la polìtica e ai politicàire a-i na fà nen ëd guerné na lenga e na coltura. Alfabeticament:

Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares, e ch’a sta donca fòra da la lista;

Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

Gioventura Piemontèisa, un bel sit con tanti agiornament;

Nòste Rèis.

5. Për finì

Ël sit dël Consej regional an piemontèis.

arsorsepiemonteise, ël sit ëd Borichèt che pòch a pòch a së slarga (minca tant i pijo quaicòs da les-je a mé cita cita).

Giovanni Delfino a l’ha butà ambelessì un përfond ëd ròba ansima a Luigi Olivero.

Piemontèis, vocabolari e gramàtica ‘d Bré.

Ambelessì Livio Tonso a part dal canavzan për slarghesse a tante ròbe dël piemontèis.

Ël mè Piemont, ëd Paolo Castellina.

Ël piemontèis a l’é na ròba cita, e donca a j’anteressa a pòchi; ma a noi, a noi rari nantes in gurgite vasto, a noi an na fà.

Taggato:
Apr 22

PA
“Piemontèis Ancheuj” a l’é n’arvista ‘d sëddes pàgine dont eut a color cudìa dal Centro Don Minzoni – Ca dë Studi Pinin Pacòt ch’a seurt ondes vire l’ann e ch’a l’é scrita tuta an piemontèis (e pì precisament ant la grafìa stòrica o dij Brandé, che a la fin dle fin a l’é l’ùnica seriament possìbila për comuniché an piemontèis ëscrit).

L’abonament për n’ann a costa 35 euro. Anformasion as peulo ciamesse ambelessì, mentre che cost a l’é ël sit. Come tute le ròbe cite, as capiss ch’as podrìa fesse mej: a mi, pr’esempi, am piasrìa quaicòs ëd pì modern, gropà a le neuve tecnologìe, al mond d’ancheuj oltre che a le ròbe veje, a la literatura e via fòrt. Ma a-i é, e costa a l’é già na gran còsa. Ça va sans dire che invit tuj a abonesse, e për giuté ël Piemont e për savèj quaicòs ëd pì ëd nòste rèis.

A l’é ’n giornal lìber e ’ndipendent, ch’a dedica soa atension a tut lòn ch’a rësguarda nòstra coltura an tute soe forme, manifestassion e argoment: literatura, teatro, mùsica, art, cusin-a, stòria, concors, botànica, curiosità etimològiche… L’ùltima pàgina a l’é dedicà a le masnà e a j’atività ch’as fan ant le scòle. N’àutra caraterìstica – o, s’i voroma, drolarìa – a son ij gieugh enigmistich an piemontèis.

La redassion a l’é coordinà da Michel dij Bonavé e formà da un grup d’amis con tanta bon-a veuja ch’as treuvo unì sota ’l midem drapò dla lenga e dla coltura piemontèise. La publicassion a seguita sla carzà ch’a l’avìa trassà ’l magìster e Brandé, Milo Bré, bele se con j’evolussion che ij mojen pì modern an buto a disposission.

Taggato:
Apr 01

Taj curt
I l’hai conossù Nicola Duberti ‘l novémber passà, a na conferensa organisà da Mauro Arneodo e tnùa a Coni për parlé dl’importansa che na lenga minoritaria a sia scrita, nen mach parlà. Bin, a l’avìa colpime soa conossensa profonda e sincera dle lenghe e dij dialèt dle nòste bande. I soma diventà na frisa amis – an tra piemontèis për diventé amis dabon a-i va ‘d temp, as sa -, e a l’ha fame omagi ‘d quàich euvra (lìber e nen mach) dle soe.

Dj’àutre i parlerai pì ën là. Ancheuj i veuj parlé ëd Taj curt, n’archeuita d’haiku an piemontèis. Un lìber cit e ch’as peul lese an pressa, ma a ciama d’esse medità, arpià, lesù torna. Ij capitoj a seguo le stagion – già, a smija che an provinsa ‘d Coni le ròbe naturaj a ven-o pì belfé -, e an tra coste i veuj sité quàich tòch gavà da la Prima:

Jë strass ëd matin
stendù a gioé col vent.
O l’é ‘n dì ‘nossent.

Un bicer ëd ross.
L’aria e ‘l so ch’i bèivo ‘nsem
dal poss dla prima.

Ij cornajass nèj
i-j fan le feste al so,
ël vent o-j bàula.

Ël parapieuv rot.
Butomlo da part, a taj
për quand o fa so.

A son tòch ch’a ven belfé lese an costi di, ch’a son n’esplosion d’un cambi dë stagion. Il vento fa il suo giro. Grassie Nicola për costa bocà d’aria pura.

Nicola Duberti, Taj curt. Haiku, presentassion ëd Remigio Bertolino, El Pèilo-Amici di Piazza, Mondvì, 2013, 60 pp.

Taggato:
Gen 07

Avuss
Carlin Pòrta a l’é un piemontèis ant ël sens pi sclint ëd la paròla: a le declarassion d’intent a preferiss ij fàit. E che fàit! A l’é da pòche sman-e an librerìa Le tribulassion d’Avuss, na lìbera tradussion an piemontèis dl’Odissea. Un travaj “per felici pochi”, për dila con Elsa Morante, ma ant l’istess temp n’euvra ch’a mancava e che a va a butesse an col filon ëd poesìa àuta virà an piemontèis come la tradussion dla Divina Comemdia curà tanti agn fà da Luigi Riccardo Piovano.

(Për mi përsonalment a l’é na ròba importanta, e a-i na fà gnente se a j’interessa a pòchi. E a l’é parèj almanch da cola vira che Riccardo Massano, a j’era ël 1993 o giù da lì, an leu ëd fé lession ansima a Dante a l’ha passà l’ora a reciteme soe tradussion an piemontèis ëd poeta dla latinità.)

An costa intervista Carlin a në spiega la stòria e ij but ëd soa fatiga.

Ël lìber as peul trovesse an sël sit dl’editor, ansima a Amazon e a IBS.

Un cit tòch (a buta cont noté che a son tuti endecasìlab – visadì a l’é pròpi poesìa, a l’é nen che minca tant as va a ligna):

Mi i pregreu për ch’it l’abie un bon avnì
come a ciamrìa tò cheur, un brav òm,
una bela famija corma ’d bin,
ch’a-i é gnente ’d pì bel an costa vita
che vëdde ’l seren ant ij cheur marià
e ’l masent ëd la ca con un cheur sol.

Miraco ‘l mond a sentìa nen la mancansa ëd n’euvra come costa, ma ‘l mond a l’é un pòst un pòch pì amàbil da già ch’a-i é. Mersì Carlin, mersì ëd cheur.

Omero, Le tribulassion d’Avuss an lìbera version Piemontèisa ëd Carlin Pòrta, Sësnasch, Marcovalerio, 2014, 492 pp., brossura, EUR 21,25.

Taggato:
Dic 31

Ligurpress
Piero Abrate, giornalista e scritor, e Pino Perrone, studios dla nòsta coltura, a l’han prontà an cost lìber n’archeujta ‘d 400 stòrie dròle an piemontèis, con tradussion an italian.

Ij dissèt capitoj dël volum a toco tuti j’argoment tìpich ëd na comunità spantià come la nòstra: la salute, lë studi, ël travaj (sensa dësmentié la Feròce), l’amicissia, lë spòrt (Tòr e Juve an prima fila, as capiss); e peui la bonomerìa dla Granda, la rancinada dij bielèis e via fòrt.

Sergio Donna ant la Prefassion a scriv:

Un lìber ch’a permet a tuti, pròpi a tuti, ëd fesse – na vòlta tant – un pò ’d sangh bon, dont i n’oma vreman tant ëbzògn. Un lìber për rije “a la piemontèisa”, con col deuit ch’a l’é prerogativa ’d nòstra coltura e ’d nòstra lenga, sensa mai esageré con le grosserìe e le parolasse.

Probabilment a podrìa nen vesse divers, ma ël pont débol ëd n’euvra parèj – che an tute le manere a va laudà për ël fàit midem ch’a esist – a l’é lë sghicié minca tant l’euj al “dialèt”, lòn che ancheuj a dovrìa già esse superà da tanta atività sientìfica ch’a l’é stàita fàita a pro dël piemontèis. Ma a-i na fà nen, ëdcò përchè cola naturalëssa a lo fà resté un lìber për tuti, për rije na minuta pròpi “a la piemontèisa”, com a dis bin Sergio Donna.

E donca i lo arseivoma con piasì come un tra j’ultim rivà ant la giojera piemontèisa, e i j’auguroma na vita longa e lusenta.

Piero Abrate – Pino Perrone, Drolarìe e faribolade an piemontèis. Oltre 400 barzellette e freddure per gustare fino in fondo l’umorismo in lingua piemontese, 2014, Ligurpress, 256 pp., EUR 18,90.

Taggato:
Ott 08

Saba passà i son stàit lassù.
Mauro, fieul ëd lou magistre e anima dël progèt.
I son passà ‘dcò dal camposanto, da già ch’i j’era là, a truvé ‘l pare.
Progèt: sosten-e la scòla catand dij prodòt d’ecelensa d’asiende amise.
A-i é damanca ‘d tut.
A l’é un progèt magnìfich.
Për chi ch’a veul, a fonsion-a parèj: as fà na donassion, ch’a peul esse dëscarià da j’impòste, për giuté la scòla, e con coj sòld as cata lou toumo duro, patate, bëscheuit, pan e via fòrt.
ël PDF.
Për nen parlé dël progèt del dissionari e le milanta manere ‘d nominé la fiòca.
Giutomlo, giutomse.

Taggato:
Set 17

escet
I l’hai conossù ëd përson-a Paolo Castellina ant la prima riunion general ëd redassion d’é!, quand che l’arvista a l’avìa pijà forma e i stasìo për ancaminé cola bela aventura.

Quàich temp fà l’ha scritme:

I arconòsso d’esse ‘n principiant ant la lenga piemontèisa. A l’é ant ël mè sangh, ma mia conossensa a l’é pitòst literària. I l’hai gnun ambelessì ch’as peussa parleje ‘nsema an piemontèis!

Bin, ch’a sia un principiant a l’é nen vera, a fussa nen àutr për tut ël travaj informatich e nen mach ch’a l’avìa fàit për l’arvista. E ancheuj i segnal volenté ël sò proget ëd viré an nòsta lenga la Bibia, përchè – com ch’a dis chiel midem – “i soma nen dispòst a sacrifiché nòstra lenga e coltura an sl’autar dla globalisassion!” Da vardé cò ël blògh, Ël barbèt piemontèis.

Ambelessì Paolo a l’ha butà n’archeujta ‘d material an piemontèis.

E a fà piasì ëdcò signalé sò liber, Piemontèis: Laudé ‘l Signor!, n’archeuita ‘d test bìblich, liturgich e confessionaj an lenga piemontèisa. Për dila con soe paròle:

Lingua degradata dall’ufficialità italiana a “dialetto”, il Piemontese è invece una lingua completa con letteratura e tradizioni proprie. Portatrice di valori culturali unici, essa è da ricuperare anche nell’ambito della fede cristiana per esprimere la ricchezza della Parola di Dio e così parlare al cuore del popolo piemontese, sia nell’ambito della devozione personale che comunitaria. Liberata da condizionamenti istituzionali, quest’opera è proposta nello spirito dei barba protestanti che anticamente proclamavano la Parola di Dio nella sua purezza e libertà.

Considerand che chiel a l’è fòra dal Piemont, ch’a l’ha gnun da parleje piemontès ansema e, s’im ricòrd nen mal, che da cit ël piemontèis a l’han nen mostrajlo antecà, a venta mach feje tanti compliment për tut còst travaj, n’afé tut àutr che cit e sicurament anteressant.

Taggato:
Apr 09

confin
Ancheuj i parloma ‘d cost bel grop ansima a Facebook.

Na ròba cita (211 mémber al moment), as capiss; ma sòn a l’é normal për nòsta lenga. Fondamental a l’é lë strument: dàit che Facebook a l’é nen tròp ampegnativ, mediament un as sent liber dë scrive bele se a conòss nen tute le régole dla gramàtica e via fòrt. E sòn a l’é bel dël piemontèis, përchè com ch’it peule dite piemontèis s’it lo scrive nen? E ancaminand a scrivlo a l’é belfé rendse cont ch’i soma già scrivlo. Përchè ch’a l’é fàcil! A l’é fàcil, për noi ch’i lo parloma normalment.

A dirìa Barba Tòni:

A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul, un reul d’an pare an fieul,
dissionari a la man, sacrelo con la rima,
sima dla gòj, la prima.

La poesìa completa a l’é ambelessì. Ma sòn, s’i vuroma, a ven dòp: prima a l’é amportant ch’i ancamino a fé le ròbe. Già, përchè a l’é pròpi com ch’a dis me amis Zu:

Per fare le cose bisogna farle.

E cost grop, antlòra, a serv a sòn: a ciaciaré sensa gena e sensa tròp angagg, a conòss-se, a capì che ‘l piemontèis a l’é come cole bote dont a parla Pavese:

Dalle cantine del Rossotto venne fuori una bottiglia, poi un’altra. Era un vino che lasciava la bocca sempre più asciutta. Bevemmo noi tre, sotto il portico che dava sui prati. Non capivo se tanta dolcezza passava dal vino nell’aria o viceversa. Sembrava di bere il profumo del fieno.

A la fin la còsa a l’é bon ben sempia: për parlé piemontèis a venta parlelo, tut sì.

Taggato:
Mar 26

sacociabil
Da tant temp – precisament da cola intervista ch’i l’avìa faje tanti agn fa për “é!” – i l’avìa pì nen notissie ‘d Milo Bré. Adess, a distansa ‘d pòchi dì i l’hai “ancrosialo” (virtualment, as capiss) për tre vire: un clàssich cas ëd serendipity.

La prima a l’é stàita la festa dël Piemont a Pianëssa.

La sconda a l’é soa partecipassion a la presentassion dël nùmer 1/2014 dl’arvista “Notizie”, ancheuj a singh ore a palass Lascaris a Turin – e am ven an ment cola magnifica presentassion dl’euvra poética ëd Tavo Burat, ant l’istess pòst, singh agn fà. E an cola ocasion chiel ch’a parlava dël sò nen esse un poeta ant ël sens ch’i doma normalment al termo, ma mach (“mach”?) un poeta ant ël sens dl’umanità ch’a l’é andrinta ‘d chiel come ‘d tuti. E chiel ch’a l’ha lassà a la famija indicassion precise ansima a lòn ch’a l’avrìo dovù scrive an sla tomba (“Tavo Burat – poeta an piemontèis”) am fà pensé che cost d’ancheuj a l’é na sòrt ëd passagi dle consigne, bele che Bré a sia pì vej. Ma, sempe për dila con Tavo:

Pare e Mare
quat grand,
eut ëpceron…

ij vej a son
milanta

La tersa a l’é cost lìber. A l’é na neuva edission sacociàbil d’un monument ëd nòsta lenga, scrit da un monument ëd nòsta lenga e curà da Michele Bonavero, visadì Michel dij Bonavé (dij barbisin ëd Gambabòsch) che ij mé vintesingh letor a conòsso bin.

Còs dì? A l’é në strument pràtich ch’a costa pòch – pòch dabon – e che a fà la dotassion mìnima për tuti ij piemontèis. Për mi s’it ses piemontèis ch’it lo scrive o nò almanch un lìber parèj a venta avèjlo.

Quàich dàit:

– pì ëd 23.000 vocàboj
– grafìa e prononsia
– nòm e nùmer
– régole gramaticaj
– esempi e manere ‘d di

A dis Michel:

A l’é na ridussion dal vocabolari original ëd Milo Bré che mi i l’hai cudì e soagnà con quàich pcita gionta o modifica. A l’é n’edission pì legera ‘dcò coma pressi për esse sacociàbil coma dimension e nen veuidé le sacòce dij piemontèis e ‘d coj nen piemontèis ch’a veulo amprende o capì nòstra lenga. As capiss che chi a veul na conossensa pì completa a deuv dovré col pì gròss. Mi i l’hai giontaje na gramàtica inissial tuta schematisà an manera da esse, almen i lo spero, pì lesìbila e comprensibila da part ëd tuti.

Vende lìber a l’é nen mè mësté, ma a-i é pòch da feje: cost dissionari a deuv nen manché ant le ca dij piemontèis.

preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons