[mé artìcol publicà ansima a la "Gasëtta d'Alba" d'ancheuj, màrtes 19 otober]

I l’avìa già scrivù ambelessì, a giugn, ëd Simone Perotti e ‘d sò Adesso basta – lìber che tecnicament (e con mérit) a l’é un long seller –, manifest dël downshifting, ch’a sarìa ‘l festina lente dë Svetonio, visadì l’aceté ‘d vagné ‘d meno an cambi ‘d na qualità ‘d vita superior, për via dël temp liberà e da dediché a lòn che verament an toca ‘l cheur.

Quàich sman-a fà a l’é surtìe sò ùltim romanz, Uomini senza vento. E ‘l lìber ch’a ven dòp a un lìber ch’a l’ha vendù e a vend tant a l’é sempe na preuva impegnativa për n’autor: come Il pendolo di Foucault dòp a Il nome della rosa për Umberto Eco, tant për dì. Donca, a l’é normal ch’a-i sia un pòch ëd difidensa për n’euvra parìa. Mi i l’avìa ‘l timor che cost romanz a fussa nen a l’autëssa dël lìber prima, ch’a fussa come n’operassion editorial smalissià; ma dòp avèjlo lesù i peuss sosten-e a cheur leger che Perotti a l’ha superà l’esame.

Ël protagonista a l’é Renato, un tìpich milanèis strach e nervos, che an sl’ìsola ‘d Ponza a treuva dij misteri e, dzora ‘d tut, as fà – bele sensa vorèilo – tante domande ansima a chiel midem e al sens ëd tuta la soa vita. Renato a la fin a deuv pijé na posission: a decid, e cost a l’é ‘l colegament con Adesso basta.

Ël lìber a l’é un noir mediterraneo e ambientalista, për dovré la definission ëd Perotti. Ma i podrìo cò definilo un romanz ëd formassion, o un përcors ëd dëscuverta: dëscuverta che cambié as peul, che j’eror dël passà a deuvo nen për fòrsa condissioné nòst present, che i podoma vnì përson-e pì fòrte e coerente. “Un lampo di beatitudine / non offende il nostro vicino”, a dirìa Leonardo Sinisgalli. A l’é lòn ch’a-i capita a Renato an ancontrand Silvia, che sensa vorèj-je mostré gnente a-i fà capì tante ròbe dla vita. E Renato a va, a ancamin-a a pijé soa vita për man e a marcé con soe gambe.

Un cit sugeriment ai navigant, për slarghé ‘l discors: ël sit dl’autor a val sertament na visita.

Simone Perotti, Uomini senza vento, Milan, Garzanti, 2010, 291 pp. EUR 17,60, ISBN 978-88-11-68185-4.

A l’ha sempre frapame ‘d nòsta lenga la tastera spantià dël léssich, visadì la possibilità ‘d rende an piemontèis minca test. Mé professor Riccardo Massano a l’avìa mostrame che as peul traduve dal latin an piemontèis, tant për dì. E an ëslargand ëd discors, a robato tuti ij confin an tra le lenghe dël mond; com ch’a dirà Batista doman an sla Gasëtta d’Alba,

Lourens Chiardòla a l’é un professor dë scòla à Jausier, un paisòt dla Provensa da dlà d’Entracque. Lourens a parla e a mostra ‘l provensal ëd soa “valeja”, la valada ‘d Barcelonette, un parlé mës-cià antrames a la lenga d’òc e ‘l piemontèis. I soma trovasse a na festa tradissionala a sò pais, e antrames a le tante soe teorìe ansima la difèisa dle lenghe locaj a l’ha mostrame un bel rasonament.
Se i partoma da la Sicilia, fin-a a rivé al Portugal, provinsa për provinsa, pais për pais, i podroma sempre capisse; la caden-a lenghìstica stòrica a gropa la Sicilia con ël Portugal e tuti ij paisòt antrames, a condission che as parlo le lenghe locaj.
Da Ragusa a Catania a cambìa già, ma a l’é sempre sicilian; a l’é pì fàcil che un sicilian as capissa con ij calabrèis ëd Reggio pitòst che con un napolitan; ma për un calabrèis dël nòrd a fà pi belfé comprende un napolitan che un sicilian, e via via parej!
S’i sentoma a parlé un lìgur ëd La Spessia, a l’ha la cadensa toscan-a ma a parla già an manera che a lo capisso coj ëd Savon-a; a Caire (Cairo Montenotte an lenga dominanta) a parlo piemontèis mës-cià con ël lìgur, ma as capisso con coj ëd Coni! A l’Argentera a parlo come Lourens Chiardola che a l’é an Fransa e via via parej fin-a a l’ocean Atlàntich!

Bin, tut cost panegìrich për dì che Gioventura Piemontèisa a l’ha pen-a publicà Ël mastin dij Baskerville dë Sherlock Holmes ant la tradussion d’Anna Boassone Daniele. La stòria a l’é conossùa e donca i la contrai nen ambelessì; ma a la finitiva na tradussion an pì a l’é na manera an pì ‘d capì ‘l mond. Lese Pinòcchio an piemontèis, lese ‘l Cit prinsi an nòsta lenga a son esperiense ch’a l’han nen pressi. O, për dila con Jim Rohn,

You can’t put a price tag on a book.

Cost lìber (për fortun-a) ël price tag a l’ha: a costa 15 euro e as treuva ant le librerìe piemontèise e, con un pòch ëd fatiga, an tute le librerìe. L’invit a l’é ciàir: 15 euro a son na bala ‘d fum për në sguard diferent an sël mond.

Sherlock Holmes, Ël mastin dij Baskerville, tradussion d’Anna Boassone Daniele, Turin, Gioventura Piemontèisa, 2010, ISBN 978-88-89768-38-9, EUR 15.

Stassèira a 8 e mesa ant ël salon verd dël castel ëd Castél Alfé l’amis Bobby Tanzilo, giornalista merican – miraco pì piemontèis che merican – a presenta sò ùltim lìbre, Voci piemontesi. Emigranti piemontesi negli Stati Uniti attraverso le loro parole.

Scrit an italian e inglèis (la pròssima vira, Bobby, dai e dai miraco i riessoma ‘dcò a buteje na version an lenga genita), a conta le stòrie ëd cola rassa particolar d’italo-merican dont Bobby a l’é un rapresentant tut afàit tìpich – ma për fortun-a ch’i l’oma!

Sëbbròt e nen sëbbròt, tuj a son invità.

I segnal cost bel arsetari dla cusin-a piemontèisa, surtì da pòchi mèis e ch’a l’ha già vendù un baron ëd còpie (tut a l’é relativ: a son sempe nùmer cit, ma significativ për l’editorìa minoritaria come la nòsta).

Për ancaminé, a l’é scrit an bel piemontèis, e son a peul mach fé piasì. As sent la rèis chierèisa (na spia sicura a l’é la mancansa dla vocal final an paròle come “ëmbatum, fam, cimentem): ma i pens che ël fàit ch’a-i sia nen n’omologassion completa an nòsta lenga a l’é n’afé positiv.

Ël volum, 271 pàgine an tut, a l’é organisà an capitoj ch’a seguo l’ordin lògich dël past. La tàula general al fond a përmëtt ëd truvé facilment n’arseta.

L’àutor a sarà present con sò lìber domìnica prim giugn a Cherasch, a la Fera-mërcà «La mej editorìa an piemontèis» dla Festa dël Piemont.