Nov 09

louane-emera
I l’hai pruvà a viré an nòsta lenga costa canson, ch’i l’hai dëscurbì mersì a cost film, che a soa vòlta i l’hai dëscurbì mersì a un coment casual dla cita granda, a la qual la soa professorëssa ‘d latin e grech a l’avìa parlajne.

Na caden-a longa (bele che “tanti anej a ten-o nen”, për dila con Montale), che për mi an cost moment a l’ha doi significà: la cita granda, che con ij sò dissèt agn an rivanda a tuta fòrsa a veul naturalment (e giustament, e as capiss) pijé ël vòl; e papà, ch’i l’hai tirà su da ‘n tèra dumìnica ‘d sèira sentend quasi nen ëd pèis (“era bello il panorama visto dall’alto“).

Na caden-a longa (“Pare e Mare / quat grand, / eut ëpceron…“), un vòl sensa fin.

Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira

Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
sensa fuma e sensa àlcol
i vòl, i vòl

Chila am vardava ier
anchieta, sagrinà, me mama
come se a sentèissa
an realtà a l’avìa tëmma
a l’avìa capì

I l’hai dit ch’i stasìa bin
l’aria seren-a an pien
chila a l’ha fàit finta ‘d nen
e me papà impotent
a l’ha soridù

Pa torné andré
slontanesse un pòch ëd pì
a Gard a-i é n’àutra stassion
e a la fin l’Atlàntich

Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira

Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
sensa fuma e sensa àlcol
i vòl, i vòl

An sla me stra im ciam
se papà e mama a sospeto
che le mie larme a son colà
le mie promësse e l’anvìa
dë andé anans

Chërde mach an mia vita
tut lòn ch’a l’é stàit promëttume
përchè, anté e come
ansima a cost treno ch’a part
minca moment

A l’é dròla costa gabia
ch’am blòca ‘l sen
i peuss pì nen respiré
sòn am ampediss
ëd canté

Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira

Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
sensa fuma e sensa àlcol
i vòl, i vòl

Lalalalalala
lalalalalala
lalalalalala
i vòl, i vòl

Taggato:
Nov 02

bryson
A nòstr amis René Agagliate a l’é sempre piasuje la montagna e, particolarment, marcé ant la natura. A l’é për lòn che, quand a l’ha vëddù cost lìber, a l’ha catalo sùbit.

Doe paròle an sël lìber: l’Appalachian Trail a l’é un senté ëd 3.500 chilométer ch’a traversa quatòrdes ëstat american, da la Georgia al Maine, ël pì important dij senté a longa percorensa. (A l’é stàit ël senté pì longh dël mond. Adess a esist ël Sentiero Italia ëd 6.166 chilométer.) An pòche paròle, ël seugn ëd tuti coj-lì ch’a-j pias la natura e l’aventura. E bin, Bill Bryson con sò amis Katz a l’ha përcorune na bon-a part e a l’ha archujì ant un lìber ij sò arcòrd.

René a l’ha ‘ncaminà a fé ‘d tradussion dij tòch ch’a l’han frapalo ‘d pì. Ambelessì ël prim. Bon-a letura!

Taggato:
Ott 26

img_4601

img_4600
A l’é un fàit, për mi come për tanti, che tante idèje – mìnime o nò, importante o nò, vajante o nò – a ven-o ant la dòcia. Bin, pròpi pijand an man lë shampoo a l’é vnume an ment ëd virene l’etichëtta an piemontèis. Alora parèj, për gieugh, ancheuj i vardoma com ch’a sonrìa e a smijerìa n’etichëtta piemontèisa.

(L’etichëtta original a l’é an fransèis përchè ch’a ven da la Còrsica.)

GARNIER
Ultradoss
SHAMPOO

a l’estrat ëd tijeul

Sensa paraben – sensa silicon
ESTRAT NATURAL

a pòrta dosseur e splendor

CAVÈJ NORMAJ

GARNIER
Ultradoss
a l’estrat ëd tijeul

Vera arseta ‘d vitalità për ij cavèj normaj, lë shampoo Garnier Ultradoss a cobia ‘l tijeul, conossù për soe qualità adossiente e soa richëssa d’euli essensiaj, a na strutura pura e mossanta che a angreva nen ij cavèj.

Arsultà: ij vòstri cavèj a son brilant e a fan ël pien ëd vitalità. A artreuvo tuta soa energìa e soa dosseur an tocandje.

CREÀ SENSA PARABEN E SENSA SILICON
NA DOSSEUR ESTREMA GAVÀ DAL CHEUR DJ’ERBO

Për Ultradoss, Garnier a l’ha sernù e otimisà dj’agent lavant d’orìgin vegetal ant na fòrmula ùnica che a pòrta dosseur e rispet ai cavèj.

GARNIER A S’ANGAGIA PËR L’AMBIENT

RIDUSSION DL’EVA E DJ’ARFUD: ël consum d’eva dle fàbriche ch’a produvo cost amolin e j’arfud generà a son stàit diminuì rispetivament dël 16% e dl’11% tra ‘l 2005 e ‘l 2010.

ANGAGEVE ‘DCÒ VOIÀUTRI: preferend la dòcia al bagn, i consomreve tre vire meno d’eva. I dareve ‘dcò na man a dësfende l’ambient fasend an manera che cost amolin a ven-a riciclà.
ECOAMBALAGI

Rëscontré ij nòstri consèj Ultradoss ansima a www.garnier.com

INGREDIENT: eva, sodio lauriletere solfà, acid cìtrich, cocamidopropyl bataina, idròssid d’amòni, cloruri ‘d sòdio, àcid giàun 3, bensoà ‘d sòdio, idròssid ëd sòdio, polyquaternium-10, àcid salicìlich, estrat ëd fior ëd tijeul sarvaj, àlcol benzìlich, linalol, glicòl propilénich, geraniòl, citronellòl, glicòl esilénich, hexyl cinnamal, profum/fragransa.

Atension: da nen bèive.
Da nen lassé a la portà dle masnà.
An cas ëd contat con j’euj, srenseje subit.

SÈNTER CONSEJ CONSUMADOR GARNIER
Nùmer verd 0 810 666 333

250 ml

Taggato:
Ott 19

brooks
Harold a l’avìa përdù conossensa ma a j’era ancor viv. Ant la soa ment a scorìo vision come a càpita ant j’atim prima d’andreumse. A rivavo an sucession disordinà. Ant lë stat d’incossiensa ant ël qual as trovava, a-j considerava […] ant na manera ch’a andasìa dë dlà da le paròle. I podrìo dì che a-j considerava an manera olìstica, sentend minca ròba contemporaneament. I podrìo dì che ‘l sò pijeje part a j’era impressionistich anvece che analìtich. A përcepìa dle presense.

Dàit ch’i ston scrivend, i son obligà a descrive coste percession an frasi sucessive, ma a l’é nen parèj che Harold a-j sentìa. A j’ero ‘d vision dle piste ciclabile che a l’avia përcorù da cit e dle montagne ch’a l’avìa vardà col di. A stasìa fasend ij travaj dë scòla con soa mama e bele corend an sël camp da baseball a le superior. A j’ero ‘d dëscors ch’a l’avìa fàit, compliment arseivù, sene ‘d sess ch’a l’avìa vivù, lìber lesù e moment ant ij quai a j’era s-ciopaje ant la ment n’idèja neuva. […]

Harold a j’era vintrà an manera definitiva ant ël regn scondù e a l’avìa përdù conossensa. Për sempe. Ant ij sò ùltim istant a son nen stàje nì forme nì confin. A j’era nen bon a esercité ël podèj dl’autocossiensa ma a j’era ‘dcò liberà dai sò limit. A l’avìa avù ‘l don ëd na cossiensa ch’a l’avìa giutalo a dirige la soa esistensa e nurì la soa interiorità, ma ‘l pressi da paghé a j’era stàita la cossiensa ‘d meuire. Adess bele cola cossiensa a j’era andassne. A j’era passà dë dlà dla percession ëd qualsëssìa ròba; a j’era vintrà ant ëd regn dl’indicìbil.

David Brooks, tradussion ëd Gioanin Davico.
Tòch gavà da cost bel lìber, dël qual i l’hai parlà (an italian) ambelessì.

Taggato:
Set 21

img_4303
A vnirà ël di che ‘l dé giovo a sarà n’òm,
sensa pen-a, con ël mòrt soris ëd l’òm
ch’a l’ha capì. Bele ‘l sol a passa lontan
anrossand le rive. A vnirà ël di che ‘l dé
a savrà pì nen anté ch’a j’ero le rive ‘d na vira.

It dësvije na matin ch’a l’é mòrtie l’istà,
e ant j’euj a arbeujo ancor splendrior
come ier, e a l’orija ij fracass dël sol
fàit sangh. A l’é cambià ël color dël mond.
La montagna a toca pì nen ël cel; le nìvole
a s’ambaron-o pì nen come fruta; ant l’aqua
a tralus pì nen na pera. Ël còrp ëd n’òm
fastudià as piega, anté che un dé a respirava.

Ël gran sol a l’é finì, e l’odor ëd tèra,
e la libera stra, colorà ëd gent
che a conossìa nen la mòrt. As meuir nen d’istà.
Se quaidun a sparìa, a j’era ‘l dé giovo
ch’a vivìa për tuti e a conossìa nen la mòrt.
Ansima ‘d chiel la tristëssa a j’era n’ombra ‘d nìvola.
Ël sò pass a stupìa la tèra.

Adess a pèisa
la strachità ansima a tute le part ëd l’òm,
sensa pen-a: la calma strachità dl’alba
ch’a deurb un di ëd pieuva. Le rive scurìe
a conòsso nen ël giovo, che na vira a bastava
a-i vardèissa. Nì ël mar dl’aria a arviv
al respir. As piego ij làver ëd l’òm
rassegnà, a soride dëdnans a la tèra.

(Brancaleone, otober 1935)

Cesare Pavese, Mito, virà an lenga mare da Gioanin Davico e gavà da cost lìber.

Taggato:
Set 14

cp
Ancantà dal mond a l’é rivame n’età
che i tirava dij gran pugn ant l’aria e i piorava da sol.
Scoté ij dëscors d’òmo e ‘d fomne
nen savend rësponde a l’é pòca alegrìa.
Ma ‘dcò costa a l’é passà: i son pì nen da sol
e, s’i sai nen rësponde, i sai fene a meno.
I l’hai truvà dij compagn trovand mi midem.

I l’hai dëscurbì che, prima ‘d nasse, i son vivù
sèmper an òmo frem, padron ëd soa përson-a,
e gnun a savìa rësponde e tuti a j’ero calm.
Doi cugnà a l’han durbì un negòssi – la prima fortun-a
dla nòstra famija – e ‘l forësté a j’era serio,
calcolador, sensa pietà, meschin: na fomna.
L’àutr, ël nòstr, an negòssi a lesìa ij romanz
– an pais a j’era tant – e ij client ch’a vintravo
as sentìo rësponde con pòche paròle
che ‘l sucher nò, che ‘l solfà gnanca,
ch’a j’era tut esaurì. A l’é capitaje pì tard
che cost ùltim a l’ha daje na man al cugnà falì.

A pensé costa gent im sent pì fòrt
che a vardé lë specc gonfiand le spale
e ategiand ij laver a un soris grandios.
A l’é vivù un me grand, lontan ant ij temp,
ch’a l’é fasse ambrojé da un sò paisan
e alora a l’ha sapà chiel le vigne – d’istà –
për vëdde un travaj bin fàit. Parèj
i son sèmper vivù e i l’hai sèmper tnù
na facia sicura e pagà ëd man.

E le fomne a conto nen ant la famija.
I veuj dì, le fomne da noi a stan an ca
e a në buto al mond e a dijo gnente
e a conto gnente e j’arcordoma nen.
Minca fomna a në passa ant ël sangh quaicòs ëd neuv,
ma a s’anulo tute ant l’euvra e noi,
arnovà parèj, i soma ij soj a duré.
I soma pien ëd vissi, ëd tich e d’oror
– noi, j’òmo, ij pare – quaidun a l’é massasse,
ma na sola vërgògna a l’ha mai tocane,
i saroma mai fomne, mai s-ciav a gnun.

I l’hai truvà na tèra truvand ij compagn,
na tèra cativa, andoa a l’é un privilegi
nen fé gnente, pensand a l’avnì.
Përchè ël travaj da sol a basta nen a mi a ai me,
noi i soma s-ciopé, ma ‘l seugn pì gròss
dij me grand a l’é sèmper stàit un fé gnente da brav.
I soma na për girolé për cole colin-e,
sensa fomne, e le man tenje daré dla schin-a.

Cesare Pavese, Antenati, virà an lenga mare da Gioanin Davico e gavà da cost lìber.

Taggato:
Set 07

DDT
A venta ch’i lo confessa: bele se am manca nen tant ai sinquant’agn, bele se ij lìber a son la mia vita, i l’avìa mai lesù Il deserto dei Tartari ëd Dino Buzzati. Bin, mersì a mia cita granda st’ann an Còrsica i l’hai vempì col veuid. E alora i l’hai pruvà, quasi për schers, a virene an piemontèis un tòch, cole che për mi a son le pàgine pì bele – e centraj – dl’euvra. Miraco a l’é na manera për esorcisé la paura ch’i l’hai – ch’i oma tuti – ëd resté dij Giovanni Drogo për tuta la vita.

Distèis an sël let, fòra dël reu dël lumin a petròlio, antant che a gabolisava an sla soa vita, Giovanni Drogo anvece a l’é stàit pijà a l’amprovista da la seugn. E antant, pròpi cola neuit – òh, se a l’avèjssa savulo, miraco a l’avrìa nen avà veuja ‘d dreume – pròpi cola neuit a ancaminava për chiel na nen riparàbila fuga dël temp.

Fin-a a antlora chiel a j’era andàit anans për l’età spensierà dla prima gioventura, na stra che da cit a smija anfinìa, anté che j’agn a passo calm e con pass linger, parèj che gnun a nòta la soa partensa. As marcia an manera cheta, vardandse con curiosità d’antorn, a-i é pròpi nen damanca dë slonghé ël pass, gnun a possa da daré e gnun a në speta, bele ij compagn a van anans sensa pensé, fermande sovens a schersé. Da le ca, an sle pòrte, la gent granda a saluta benevolenta, e a fà segn indicand l’orisont con soris d’intèisa; parèj ël cheur a ancamin-a a bate për desideri eròich e tënner, as sent ël gust dla vigilia dle ròbe maravijose che a në speto pì anans; ancora as vego nen, nò, ma a l’é sicur, assolutament sicur che un di i-i riveroma.

La grande luna nera (1970)

La grande luna nera (1970)


Ancora tant? Nò, a basta traversé cola rivera lagiù an fond, trapassé cole colin-e vërde. O për cas i-j soma nen già ruvaje? A son nen costi erbo, costi pra, costa ca bianca miraco lòn ch’i sërcavo? Për quàich minuta i l’oma l’impression che ‘d sì, e i vorrìo fërmesse lì. Peui as sent dì che ‘l mej a l’é pì anans e a s’arpìa sensa afan la stra.

Parèj as séguita ël viagi an spetand con fiusa e le giornà a son longhe e tranquile, ël sol a arlus àut ant ël cel e a smija ch’a l’abia mai veuja ‘d calé al tramont.

Ma a na certa mira, quasi istintivament, is giroma a l’andaré e i vogoma che un cancel a l’é stàit sbarà a le nòstre spale, sarand la via dl’artorn. Antlora as sent che quaicòs a l’é cambià, ël sol a smija pì nen frem ma a së spòsta rapidament, ahidé, as fà nen a temp a fisselo che già a robata vers ël confin dl’orisont, is ancorsoma che le nìvole a armeujo pì nen ant ij golf bleu dël cel ma a scapo ancavalandse un-a ansima a l’àutra, tant a l’é ël sò afann; as capiss che ‘l temp a passa e che la stra un di a dovrà finì.

A saro a na certa mira a le nòstre spale un cancel pesant, a la arsaro con lestëssa fulminanta e as fà nen a temp a torné. Ma Giovanni Drogo a drumìa sensa savèj e a soridìa ant la seugn com ch’a fan ij cit.

A passeran dij di prima che Drogo a capissa lòn ch’a l’é capitaje. A sarà antlora come un dësvij. As varderà d’antorn sensa chërde; peui a sentirà n’armus-cc ëd pass dzorvenent a le spale, a voghrà la gent, dësvijasse prima ‘d chiel, che a cor afanà e a-j passa dëdnans për rivé an antìcip. A sentirà ël bati dël temp scandì con angordisa la vita. Pì nen a le fnestre as mostreran figure rijente, ma face fërme e dëspassionà. E se chiel a ciamerà vàire stra ch’a-i resta, lor a faran sì ancor segn a l’orisont, ma sensa gnun-e bontà e letissia. Antratant ij compagn as perderan ëd vista, quaidun a resta andré sfinì, n’àutr a l’é scapà dëdnans, desormé a l’é mach pì un cit pontin a l’orisont.

Piazza del Duomo di Milano (1952)

Piazza del Duomo di Milano (1952)


Daré a cola rivera – a dirà la gent – ancora des chilòmetro e it sarai ruvà. Anvece a l’é mai finìa, ij di as fan sempe pì curt, ij compagn ëd viagi pì ràir, a le fnestre a-i son ëd figure indiferente e smòrte che a sopato la testa.

Fin-a a che Drogo a resterà completament sol e a l’orisont ecco la rela d’un mar fòra ‘d misura, imòbil, color dël piomb. Desormé a sarà strach, le ca arlongh la via a l’avran quasi tute le fnestre sarà e le ràire përson-e visibile a-j risponderan con un gest dësconsolà: ël bon a j’era andré, tant andré e chiel a l’é passaje dëdnans sensa savèj. Òh, a l’é tròp tard desormé për fé artorn, daré ëd chiel a së slarga l’artron dlë strop ch’a-j va dapress, possà da la midema ilusion, ma ancora nen visibila an sla stra bianca e deserta.

Giovanni Drogo adess a dreum a l’intern dla tersa ridota. A seugna e a sorid. Për j’ùltime vire a ven-o a chiel ant la neuit le mistà dosse d’un mond completament content. Guaj se a pudèjssa voghe chiel midem, com ch’a sarà un di, là anté che la stra a finiss, frem an sla riva dël mar ëd piomb, sota a un cel gris e conform e antorn nì na ca nì n’òmo nì n’erbo, gnanca un fil d’erba, tut parèj da temp fòra ‘d memòria.

Taggato:
Ago 31

I girerai për le stra fin ch’i sarai straca mòrta
i savrai vive da sola e vardé ant j’euj
minca facia che a passa e resté la midema.
Cost fresch che a monta a sërcheme le ven-e
a l’é un dësvij che mai ant la matin i l’hai pruvà
ver parèj: mach, im sent pì fòrta
che ‘l me còrp, e un tramblament pì frèid
a compagna la matin.

A son lontan-e le matin ch’i l’avìa vint agn.
E doman, vintun: doman i surtirai për le stra,
i na arcòrd minca pera e le liste ‘d cel.
Da doman la gent a arpìa a voghme
e i sarai drita an pe e i pudrai fermeme
e specieme an vetrine. Le matin ëd na vira,
i j’era giovo e i lo savìa nen, e gnanca i savìa
d’esse mi ch’i passava – na fomna, padron-a
ëd chila midema. La maira cita ch’i son stàita
a l’é dësvijasse da un pior durà për dj’agn:
adess a l’é come se col pior a fussa mai stàje.

E i l’hai mach anvìa dij color. Ij color a pioro nen,
a son come un dësvij: doman ij color
a torneran. Mincadun a surtirà për la stra,
minca còrp un color – fin-a ij cit.
Cost còrp vestì ëd ross leger
dòp tanta palidëssa a l’avrà torna soa vita.
I sentirai antorn a mi glissé jë sguard
e i savrai d’esse mi: campand n’uciada,
im voghrai tra la gent. Minca neuva matin,
i surtirai për le stra sërcand ij color.

Taggato:
Ago 17

An sla me tomba a l’han incidù coste paròle:
“La soa vita a l’é stàita gentila, e j’element an chiel talment mës-cià ansema
che la natura a podrìa alvesse e dì a tut ël mond:
chiel-sì a l’é stàit n’òmo”.
Coj ch’a l’han conossume a sorido
a lese costa retòrica veuida.
Ël me epitafi a l’avrìa dovù esse:
“La vita a l’é nen stàita gentila con chiel,
e j’element an chiel talment mës-cià ansema
che chiel a l’ha faje guèra a la vita
tant da stene massà”.
An vita i l’hai nen podù fé front a le lengasse,
adess ch’i son mòrt i deuv sotmëtme a n’epitafi
scolpì da un fòl!

(Tòch gavà da la Spoon River Anthology d’Edgar Lee Masters. La tradussion a l’é mia, ël lìber complet a l’é ambelessì. D’àutre mie tradussion ëd poesìe d’Edgar Lee Masters a son ambelessì, ambelessì e ambelessì.)

Taggato:
Giu 15

Baffo racconta
A torna Guareschi, mersì a la tradussion an piemontèis ëd Renato Agagliate.

Ël tòch, gavà da cost lìber, a l’é ambelessì.

Na sitassion:

“Arcordeve che, ant la scheda dla Càmera e ’dcò ant cola dël Senat, ël sìmbol giust a l’é l’ùltim”.
“Nò, reverend”, a l’ha bësbijà la Desolin-a. “A l’é ’l ters an tute e doe le schede”.

N’àutra bela preuva, e noi i dijoma grassie a René.

Taggato:
preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons