Mé piemontèis tròp italianisà

Im n’arcòrs da tanti segn. Mé piemontèis a l’é nen pur com ch’am piasrìa ch’a fussa, tante vire i fas fiusa ansima a l’italian e – për dila sempia – i vir an piemontèis un pensé italian. A l’é nen parèj ch’a dovrìa esse, ma com ch’a podrìa esse diversament? I son na ant n’ambient assolutament piemontòfon, ma ancheuj tante ròbe a son cambià.

I podrìa dì che mé piemontèis a j’era dzora ‘d tut inbound, ma adess a l’é pì che àutr outbound: le cite a amprendo ‘l piemontèis ch’i parl mi, ch’a l’ha tante mancanse e difet.

I na parlava ambelessì n’an fà, e ancheuj la situassion a l’é la midema. Però che fortun-a, i pens, bele con tute le magagne che mia lenga a l’ha, avèj na lenga mia, ch’a l’é ‘d papà e mama e prima ‘d lor dij nòno, dij grand, dj’ëpceron…

A-i é chi ch’a l’ha dilo prima ‘d mi e mej che mi:

Pare e Mare

quat grand, eut ëpceron…

ij vej a son milanta

cobia a cobia

E an mi «‘me ant un tracior sò sangh a cola». I pens a le paròle ‘d Tavo Burat e […] continua a leggere »

07/03/2012 Aggiungi commento

Roberto Vecchioni, La gallina Maddalena

A l’é mnùita con la lun-a rossa, a l’é mnùita con la lun-a pien-a, da le sënner ëd Gramsci democràtica e seren-a.

A mangia, a mangia për la stra a l’é chërdusse faraon-a, e a l’é nopà stàita mach la galin-a Maddalena.

A j’era na galin-a veja, ma a smijava sempe neuva, e a l’é angrassà për quarant’agn sensa mai fé j’euv.

Ma un bel di a l’é mnùit ël di ëd torné a dé tut andaré: a l’é restaje Maddalena sensa piume an sël daré.

E as dëspera matin e sèira: «Papà a robava ma mi i son brava!»

Tuta colpa dij pito, dle ochëtte e dij polast, se da grand ij mé polin a mniran nen osej.

Maddalena dle lamente, che a sta lì, che a speta e a spera, Maddalena sensa dent, vitimista ëd cariera.

Maddalena dij padron che a van bin tuti quant: a jë stan tuti an sij cojon, però a manda j’àutri anans.

A cambia drapò e as dëspera, a lo cambia torna e a dura n’ora…

Maddalena, Maddalé Maddalena dij miràcoj it paghe un e it na veule tre Maddalena, Maddalé.

Maddalena, Maddalé Maddalena dij colpevoj tuti quant foravia ‘d ti Maddalena, […] continua a leggere »

29/02/2012 Aggiungi commento

La me tèra e la so gent – e i soma a des

Va là n’esempi ‘d Piemont ch’a bogia. Silvana Testore, Clara Nervi e Langa Astsan-a: esempi ‘d piemontèis sclint, sempi, sincer.

Adess col concors literari, La me tèra e la so gent, a l’è rivà a l’edission ch’a fa des. Ij detaj ambelessì. Dal band midem:

Continuiamo a ribadire che tutti devono scrivere esprimendosi nella parlata del proprio paese, contribuendo così nel nostro piccolo al mantenimento della bella Lingua Piemontese in tutte le sue diverse sfumature che la rendono unica.

Bin giugà Silvana. Ël piemontèis a meuir? Da che a-i son ëd ròbe parèj, a ven difìcil da chërde.

22/02/2012 Aggiungi commento

Antoine de Saint-Exupery, Ël cit prinsi

Ancheuj i lesoma doi tòch gavà dal Cit prinsi, ant la bela tradussion ëd Gianluca Perrini.

—

La volp a l’é stàita ciuto e a l’ha beicà pr’un péss ël cit prinsi: «Për piasì… domest-me», a l’ha dit. «Volonté», a l’ha rëspondù ‘l cit prinsi, «tutun i l’hai pa vàire temp. I devo trové d’amis, e i l’hai tante ròbe da conòsse». «Un a conòss mach le còse ch’a domestia», a l’ha dit la volp. «J’òmo a l’han pa pi ‘l temp ëd conòsse. A cato da j’arvendior le ròbe già fàite. Ma dagià ch’a-i é gnun arvendior d’amis, j’òmo a l’han pi gnun amis. Se ti ‘t veule avèj n’amis, domest-me!» «Lòn ch’a venta fé?» a l’ha ciamà ‘l cit prinsi. «A venta avèj motobin ëd passiensa», a l’ha rëspondù la volp. « A l’ancamin ti ‘t setras na frisa dëscòst da mi, parèj, ant l’erba. Mi ‘t vardrai con la coa dj’euj e ti ‘t diras pa nèn. Le paròle a fan nasse ‘d malintèise. Ma minca ‘n di it podras ëstete ‘n cicinin pi davzin…» Ël cit prinsi a l’é tornà ‘l di […] continua a leggere »

15/02/2012 3 Commenti

La giassa a le Rosin-e

I l’hai gavà un bel pòch ëd giassa da la cort an costi di.

Gavé la giassa ‘d quàich centim da na cort ëd 400 méter quàder anviron – la cort ëd na ca d’ondes alògg e quàtr atività, visadì na sinquanten-a ‘d përson-e ch’a-i giro d’antorn – a veul dì tant temp: pala, pich, carëtta e pensé an libertà.

Saba, al prinsipi, i j’era da sol. I l’hai campà la sal (ch’i l’avrìa dovù buté prima) e peui i l’hai ancaminà a s-ciapé la giassa.

Dòp a un pòch quàich condòmino a riva a deme na man. Avsin, përson-e ch’it vëdde miraco minca di ma ch’it conòsse nen. A na serta mira a l’é rivaje na bassèja con tre bicej e na bota ‘d cògnach. Bel, a l’é bel bèive ansema. A më mnisìa an ment barba Tòni che dël piemontèis a disìa:

A venta ‘dcò subielo: ti canta e mi i subij, d’àutri an compagneran, ciulucrìe e ciusij.

Am piasìa cola idèja dle ròbe fàite ansema, fàite përchè ch’a van fàite sensa vardé a chi ch’a-i […] continua a leggere »

08/02/2012 Aggiungi commento

Eugenio Montale, La stòria

I La stòria as dëstend nen come na caden-a d’anej sensa interussion. An tuti ij cas tanti anej a ten-o nen. La stòria a conten nen ël prima e ‘l dòp, gnente che andrinta ‘d chila a bërbòta a feu cit. La stòria a l’é nen fàita da chi ch’a la pensa e gnanca da chi ch’a la ignòra. La stòria as fà nen stra, as antesta, a l’ha an ghignon ël pòch a pòch, a va nen anans e gnanca andaré, a së spòsta ‘d binari e soa diression a l’é nen ant l’orari. La stòria a giustifica nen e gnanca a deplora, la stòria a l’é nen intrinseca përchè a l’é fòra. La stòria a dispensa nen carësse o colp ëd foèt. La stòria a l’é nen magistra ëd gnente ch’an riguarda. Ancòrsisne a serv nen a fela pì vera e pì giusta.

II La stòria a l’é peui nen cola ruspa ravagianta che as dis. A lassa dij sotpassagi, dle cripte, dij beucc e djë scondion. A-i é chi ch’a dzorviv. La stòria a l’é ‘dcò benévola: a s-ciapa tut lòn ch’a peul. Se a esagerèissa, certament a sarìa mèj, ma la stòria a l’é curta […] continua a leggere »

01/02/2012 Aggiungi commento

Gipo Farassino, Ël 6 ëd via Coni

Ël 6 ëd via Coni a l’é na ca veja che gnanca na vòlta a l’era nen bela. Davanti al porton, doe bale ‘d ciman a paravo ij canton dël crep dij carton ch’a intravo e cariavo jë scart ëd metal da cola oficin-a, là an fond a la cort, na cort con le sterne piantà an sël batù.

D’an mes a sta cort, se ti t’ausse j’euj it vëdde ij pogieuj, carià dë stendùa con tanti tacon. Su ògni pogieul j’é un pàira d’alògg e un cess an comun; j’é nen na masnà, j’é mach tant rabel e odor ëd frità. A l’é pròpe lì, al fond dël prim pian, che son naje mi.

Mi i guardo ij pogieuj con cole ringhere carià dë stendùa, là al fond ëd la cort a-i é ‘l finimond ch’a fà l’oficina e ‘l cel lassù an aria a smija un tendon d’un gris così spòrch ch’a crija: “Laveme”. Am buta vërgògna. Vërgògna… ma ‘d còsa?

D’esse na sì, an mes a sta cort, an cole doe stànsie col cess an comun, i l’hai quasi paura ch’a-i sia quaidun che ancora as ricòrda che mi i son nà sì, paura ch’a-i passa […] continua a leggere »

25/01/2012 3 Commenti

GianRens Clivio, singh agn dòp

Ancheuj GianRens Clivio (Turin, 18 gené 1942 – Toronto, 22 gené 2006) a compirìa stant’agn; e costa dumìnica a saran singh agn da la mòrt.

An sël nùmer 12 d’”é!” i l’avìa scrivune un cit arcòrd, ch’i but volenté ambelessì.

—

Chi ch’a ved ël Canadà a lo smentia pròpe pa! Medeòt a l’é chërsuje Miclinòt a l’é nassuje, Catlinin l’é canadèisa, parla pej ‘d na piemontèisa. (Gianrenzo P. Clivio, Ël Canadà)

Cari Medeòt, Miclinòt e Catlinin,

la prima vira che i l’hai ancontrave i j’ere andrinta a un lìber (Trenin, dësmore e buate. Poesiòte piemontèise për ij cit, Turin, Ca dë Studi Piemontèis, 2001: ëd gran longa ël pì bel lìber mai publicà dzora cost soget). Già, i j’ere tre nòm, tre masnajëtte che a fasìo caraté, a giugavo ai soldalin, con le buate e con le dësmore ëd tuti ij cit dël mond.

E peui, nen pì tard che n’an fà, ant un màgich dòp-mesdì i l’hai conossuve ëd përson-a: e i l’hai avù la preuva provà dl’esistensa dël piemontèis, viv, a 10mila chilòmetri dal […] continua a leggere »

18/01/2012 3 Commenti

Rëspòsta

An sl’aria ëd Blowing in the Wind ëd Bob Dylan A canta Rosanna Galleggiante A la chitara: Mauro Cavagliato

“Vàire temp a venta che n’òmo a varda ant ël cel përchè a sapia lòn ch’a l’é bel Vàire orije a venta avèj ant la testa, chi sa për sente pioré le masnà”

11/01/2012 Aggiungi commento

Parla pa!

A l’ha colpime, quàich sman-a fà, trové për Turin costa reclam ch’a dòvra ‘l “dialèt turinèis”. A më smija bin giugà për tre rason:

1) a peul vesse capìa da tuti; 2) a tira certament l’atension përchè foravìa ma familiar ant l’istess temp; 3) fin-a ij piemontesista a deuvo esse content, dal moment ch’a conten nen dj’eror ëd forma e a ven descrita come “dialetto torinese”.

N’aprofondiment dl’argoment as treuva an cost artìcol sì. L’autor, Eugenio Goria, a parla dla reclam alimentar come un-a dle possìbile fòrse neuve dël piemontèis, e a sarà con n’interogativ:

Potrà la scoperta delle ricchezze gastronomiche del territorio essere il trampolino per la rivalutazione di un’importante risorsa linguistica e culturale?

04/01/2012 9 Commenti