Andoma anans con ij coment dzora ‘l rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj: ancheuj i lesoma l’opinion ëd Sergi Garuss.

—

Mi i son un profan, dal moment ch’a basto nen 10 crédit universitari ‘d lenghìstica general e atuërtanti ‘d filologìa romanza pr’artense n’espert. E da profan i l’heu podù capì n’afé basilar. A l’é vèj che ognidun a l’ha sèmper ëscrivù an piemontèis un pòch ‘me ch’a-j ëvniva, ma fin-a dai test dël ‘300 as peul percepisse con evidensa na serta coerensa ‘d fond ansima a doi pivò: la “o” ch’as les /u/ e la “u” ch’as les /y/.

La grafìa Pacòt-Viglongh a peul avèj tùit ij difet dël mond, ma as peul pròpi nen sosten-e ch’a contraven-a a sti doi pivò. An cost sens e për via ‘d costa coerensa as peul pro definisse “stòrica”. Përchè a rispeta sécoj ëd piemontèis ëscrit, che anvece j’àutri (për ignoransa dle còse o bele an fasendlo spress) a campo ant l’armenta.

Se noi is butoma a scrive ‘l piemontèis “a l’italian-a”, is butoma ant le condission d’esse pì nen bon a lese e a antërpreté nòstra stòria dla literatura. Che tuti a ‘l l’abio ben ciàir.

La motivassion an favor ëd la grafìa “a l’italian-a” a l’é ch’a l’é pì belfé da amprende për tuti nojàutri ch’i soma stàit alfabetisà (mach) an italian. Rason relativa, a res nen dëdnans a la realtà. Pr’esempi, a l’é motoben difìcil ëscrive giust an fransèis o an anglèis, ma tuti, comprèis ij grand, i dventoma bon a felo aplicandse e studianda ‘n pòch. An pì, l’esperiensa dël piemontèis a scòla an mostra che la grafìa a l’è ‘n problema fàuss. O mej, a l’é nen un problema.

A Vërsèj a l’é cribiasse la part “sientìfica” dla question grafìa. A son ësmonusse tuti ij document e le testimonianse stòriche ch’a-i é al moment. Adess a venta deje ‘d séghit, an durbend la part “polìtica”: andé a antërpelé tuti ij sostnidor ëd grafìe alternative, e fin-a chi ch’a fortiss l’anarchìa gràfica dël “dialet”, ch’a-i é an s’tut ël teritòri, bariera dialetal comprèisa, për ch’a dago ant l’ocasion d’un convegn (i podrìo ciamelo “Vërsèj 2”) le rason e le preuve ch’a giustìfico soe teorìe. Peui vardé s’a passo ‘l vaj. Con sòn, comsëssìa, che peui dòp ognidun a séghita pura a fé ‘me ch’a veul: a-i é gnun òbligh da ampon-e, mach da dimostré na vira për tute, carte an man, chi ch’a l’ha decidù d’andé a campesse ant un cul ëd sach. E, për incis, j’assent a l’avran tòrt ëd sicur.

Ancora compliment për la qualità sientìfica dël convegn.

Alégher!

Sergi Garuss