Mersì a Bobby Tanzilo, avampòst piemontèis a Milwaukee, che a l’ha segnalame cost bel dissionari an tra piemontèis e inglèis.
Prima ‘d tut, a l’ha frapame savèj che n’euvra parèj a esist. Peui, a l’é marcà Webster, lòn ch’a l’é na garansia ‘d serietà. Ancora, i l’hai scorulo e a më smija bin fàit, precis, sentìfich e documentà. E peui a costa meno ‘d tranta euro dzora Amazon, na bala ‘d fum për n’euvra parèj.
Quand che con 5 [sic] euro it peule portete a ca un Barba Tòni, un Clivio, un Tavo Burat a venta nen ciamesse ël përchè e ‘l përcome. A venta felo e basta. Fin-a al 23 dzémber la Ca dë Studi a l’é doverta a tuti për cost motiv, a speta j’apassionà dël piemontèis.
La sala a j’era pien-a.
Parlé dla poesìa ‘d Tavo Burat, chiel present, a l’é difìcil e miraco ridutiv. L’ùnica a sarìa pijé an man ël lìber – EUR 13, na bala ‘d fum – e lese (“Tolle et lege, tolle et lege”, a l’avrìa dit Sant’Agostin):
Pare e Mare
quat grand,
eut ëpceron…
ij vej a son
milanta
cobia
a cobia
rèja
d’agraf
an gabi
scarbolëtte
Già, përchè “an ti [ti Tavo, ti mi, ti ch’it lese] ‘me ant un tracior sò sangh a cola”.
Ma tante ròbe bele a son disse jér sèira. Sergi Girardin, nòstr vate, a l’ha fàit n’analisi dle soe, butand ansema Ungaretti, Marinetti, latin, fransèis e tante rèis ancreuse ‘d cost poeta che a veul nen esse ciamà poeta.
Giovanni Tesio a l’ha fàit n’esposission precisa e pontual, da crìtich avosà coma ch’a l’é.
Albina, nòsta Albina a l’ha parlà con la grassia e la delicatëssa che tuti a-i arconòsso.
L’atris Fulvia Roggero a l’ha lesune tanti tòch.
L’assessor Valter Giuliano a l’ha ancaminà a parlé an italian, ma quand le ròbe a son diventà càude – as parlava ‘d lèj, dl’avnì dla lenga, ròbe “fòrte” – ël piemontèis, boneur!, a l’é vnù fòra, squasi ëd necessità.
A la fin a l’ha parlà Tavo. A l’ha dit dla genesi ‘d soa poesìa, dël fàit ch’as considera nen un poeta ant ël sens ch’i doma normalment al termo, ma mach (“mach”?) un poeta ant ël sens dl’umanità ch’a l’é andrinta ‘d chiel come ‘d tuti. (Na madama, pì tard, an surtend – i j’ero an eut ant l’assenseur dla provinsa, e Tavo a j’era lì – a l’ha dije che a lo amira përchè ch’a l’é ùmil. Ùmil, a l’ha dit pròpi parèj.)
As comuvia, Tavo, minca tant. Pr’esempi parland ëd Pinin Pacòt e dël tant ch’a l’ha mostraje.
As anrabiava, ëdcò. Già, përchè ‘l problema – për Tavo bataja ‘d na vita – a l’é sempe ‘l midem: dësfende le lenghe mnassà. E ‘l piemontèis, con ij sò doi milion ëd parlant, a l’é miraco nen bastansa mnassà. Ma antlora lòn ch’i foma, i lo lassoma meuire?
A l’ha con orgheuj arvendicasse ‘l mérit d’avèj për prim cissà ij montagnin a la cossiensa ‘d soa identità, quand che ant j’agn Sinquanta a andasìa val për val con soa Lambrëtta, bon ben prima che “occitano” a fussa na paròla conossùa e ‘d mòda.
Le paròle. Le paròle an Tavo a son na minera. Girardin a l’ha dit che un ters a-i son nen ant ij dissionari. E probabilment costa a l’é un-a dle comparassion pì s-ciasse ch’as peulo fesse con Barba Tòni (mersì professor Gribàud, l’idèja a ven da chiel). Mentre che Tavo, cost fërvé, a parlava al rëscontr dzora Clivio, mi i l’avìa segname dle paròle ch’a prononsiava: «s-ciancacheur», «arvangia», «ciacòt», «archengh». Sì, përchè le paròle, an soa euvra, a colpisso come un diret ant lë stòmi. An vardo. Mute. An parlo. An conto dë stòrie, la stòria dij montagnin, dij viton, dij crasà. Dl’òmo.
La Festa dël Piemont 2009, la festa ch’a fà 42, a së tnirà a Cèj (Cellio), an Valsesia. La manifestassion a chita la Provincia Granda për le colin-e e ij brich ai pe dël Reusa.
A sarà na festa dedicà a la lenga piemontèisa e a j’àutre lenghe dël Piemont. Sòn përchè an Valsesia a-i é ‘dcò n’àutra lenga stòrica, ël titzschu (dont nòst vate Sergi Girardin a l’ha prontà un bel dissionari), e a sarà bel vëdde rapresentà tute le lenghe dla nòsta region. “Dal Viso al Reusa”, come ch’a dis Dàvide Filié (Cireseu), che a l’é già an camin ch’a travaja a l’organisassion.
Organisé na manifestassion parèj a l’é nen bel fé. Chi ch’a l’ha d’idèje o – mej ancora – ëd veuja ëd fé (Pavese: “Non voglio idee! Ne ho già troppe, di idee! Voglio gente che faccia le cose!”) ch’as fassa anans.
Pavese a l’ha mai scrivù gnente an piemontèis – i pens ch’a conossèissa gnanca le regole dël piemontèis ëscrit, che antlora a j’era meno “lenga” che adess -, ma squasi tuta soa euvra a l’é anreisà nen mach an Piemont, ma ant ël piemontèis.
Adess la Ca dë Studi a organisa tre ancontr, con leture e coment an partend da pòst ëd Turin ch’a l’han avù ëd significà ant la vita, ij romans e le poesìe ëd Pavese:
– màrtes 14 otober a singh e mesa, “Il Po e la collina”;
– duminica 26 otober a 10 ore, “I luoghi della vita”;
– duminica 9 novémber a 10 ore, “I luoghi della scrittura”.
Ambelessì a-i é ël programa.
Ël sit a l’é ancor nen agiornà, ma 4 euro për cost calendari a l’é ëd sigura n’afé e na testimoniansa d’amor për ël Piemont, e ‘dcò n’arcòrd për Roberto Marra e tut lòn ch’a l’ha fàit për noi.
J’ùltim coment