Gian Luigi Beccaria a l’é stàit mé professor a l’università, e sò cors a l’é un ëd coj che arcòrd con pì piasì, përchè soe lession a l’han mostrame da bon e da davzin l’italian ëscrit e soe trasformassion, dzora ‘d tut ant ij primi secoj.
Adess i l’hai pijà an man sò ùltim lìber, Mia lingua italiana. Gnente da dì ansima a tuta la part ch’a rësguarda l’italian – chi, pì che chiel, a peul mostrenlo? –, ma an vnisend a le lenghe regionaj (ai «dialetti», com ch’a-i ciama chiel) ël discors a cambia.
L’impression general ch’i l’hai a l’é che la coltura dominanta, cola ch’a fà mòda e tendensa (pì o meno l’università, i podrìo dì), a l’ha ël diktat ëd consideré le lenghe regionaj come na ròba veja, quaicòs che a fà piasì ch’a-i sia (o ch’a sia staje) ma che as peul nen, gnanca lontanament, buté davzin a l’italian.
Bin, mi i son nen d’acòrde. Ij lìber i jë scriv an italian, ma ël piemontèis – scrit, nen mach parlà – a definiss na bon-a part ëd mia essensa.
Ma tornoma al lìber. Beccaria (pp. 74-75) a scriv:
Una volta che ai dialetti sarà riconosciuto lo statuto di lingua, essi vorranno tutti (alcuni già lo vogliono) essere insegnati a scuola. Penso alla babele in Lombardia, in Piemonte, e altrove. Si dovrà creare a tavolino un “lombardo comune”, un “piemontese comune”, che attualmente non esistono (né esisteranno mai). E si dovrà approntare una grammatica comune. Ma su che base?
Possìbil che un dij linguista pì avosà ch’i l’oma a sapia nen che ‘l piemontèis a l’ha des sécoj dë stòria scrita? Che na gramàtica, codificà e precisa, a esist?
(Evidentement nò, dàit che a scriv paròle piemontèise com ch’a podrìa fé mia cita.)
E la conclusion dël lìber a l’é che an «dialèt» as peulo scrivse poesìe magnìfiche, ma quand ch’i parloma seriament alora i dovoma dovré l’italian. E donca ‘l piemontèis a sarìa na manera ‘d parlé con j’amis e pòch d’àutr.
Mala tempora currunt. Pòvra mia identità piemontèisa.
Për mè sentiment, la lenga ëd mia famija a podrà mai avàj ël midem valor dla lenga dlë stat (dël sistema) e a më smija un comportament “totalisant” parte da lenghe ‘d sistema për crasé lenghe pì deble (débole).
Avisomse che cheississìa parlà a peud vnì lenga soasìa o “vérnacol” a seconda dl’usage ch’as fà.
Ël piemontèis a l’é za arconossù dai pì amportant organism anternassionaj con lë status ëd lenga e an si di ël consèj regional dël Piemont a l’ha aprovà a l’unanimità la propòsta ‘d lej (che giumai a l’é lej regional) ch’a mira a gionté la lenga piemontèisa a la lista dle minoranse linguìstiche protegiùe e promovùe ai sens ëd la lej ëstatal 482/99. Cost tipo ‘d lej a ven a esse na propòsta ufissial ëd la Region dël Piemont al Parlament italian …
Ansoma, nen tut a và mal
Alegher!
Me car Gianni,
i l’hai ancur nen lesü el lìber del professur Beccaria, e dunca i na parlo mac per lon ch’it na dise ti.
Due cunsiderassiun:
• El prof. Beccaria an dis che per esse mustrà a scola el piemunteis a dovrìa esse standardisà per avej un piemunteis cumün, cum tal acetà da tüti i piemunteis; a l’é mal fé nen deje rasun, dal moment che cust-sì a l’é un problema che i cunossuma tüti;
• Ma el prof. Beccaria a dis co ch’a sarà mai possìbil avej un piemunteis cumün, cun na gramàtica normalisà, lassand capì ch’a-i sia nen na base ed partensa. E bele-sì i sun nen d’acordi, per ij motiv che sì ed séguit i serco de spieghé.
La tecnologìa ancöj a pöl esse mutubin d’agiüt, per normalisé la gramàtica e el léssic ed na lenga, cumbin ch’as trata ed na lenga regiunal, nen üfissial, cume la lenga piemunteisa.
Na gramàtica faita cun criteri sientìfic, un curetur ortogràfic bütà a disposissiun ed tüti cuj ch’a l’han piasì de scrive an piemunteis, un dissiunari eletrònic piemunteis/italian e italian piemunteis dispunìbil via internet per chi el piemunteis a völ imparelo, a l’é tüt lon ch’a serv per favurì la normalisassiun ed na lenga regiunal, fasend sörte a la lüs del sul lon ch’a-i é ed cumün ch’a definiss la lenga, rispet a le cite diferense, ed pronunsia e ed grafìa pi che tüt, ch’as pölo trovesse an gir.
Tüt son a l’é già stait fait, cumbin che tant a resta ancur da fé, e a l’é dispunìbil sel sit http://www.piemunteis.it.
El problema dunca a l’é nen tecnològic ni lenghìstic; s’a füssa mac parej, la solüssiun a sarìa a portà ed man.
El problema pi gross, ch’a smija nen avej solüssiun, a ven da chi a dis ed vorej l’avnì ed la lenga piemunteisa, ma a l’é dispost a dé fö al mund pitost che büté an discüssiun n’acent.
Parej minca ün a scriv cum a-j pias, pensand ch’a sia l’ünica manera giüsta e cariand ed miserie cuj ch’a la penso diversament.
Custe sun le mie cunsiderassiun e cust-sì a l’é el me invit: lassuma sté ed fé ij “piurot” sl’avnì ed la lenga piemunteisa e fuma quaicos ed méj per tenla viva.
Pöl esse ch’a servrà a gnente, ma almanc i l’avruma la sudisfassiun d’avej fait quaicos.
Tanti bej salüt
Enric Eandi
Però, scuseme, a-i é na ròba ch’i capisso pròpe nen. Si la neuva grafìa dont monsù Eandi e a l’é l’apòstol a va tant bin e, coma a l’ha dit chiel na vira, chiel a travaja nen për ij quatr gat ch’a scrivo ant la grafìa stàndard ma për le carterve ëd përson-e ch’a spetavo mach sòn për scrive e parlé piemontèis, përchè a l’ha da manca ëd dì che «Ël problema pi gròss… a ven da chi a dis ëd vorèj l’avnì ëd la lenga piemontèisa, ma a l’é dispòst a dé feu al mond pitòst che buté an discussion n’acent»? (Che peui a l’é nen chestion d’acent, ma ëd vocaj, e monsù Eandi a lo sa bin). A veul dì che la lenga piemontèisa a l’é an bon-a salute e a son tuti lì ch’a la parlo e a la scrivo (gavà ij quatr gat dëdzora) an dovrand le fiamenghe tecnologìe, grafìe e dissionari dont chiel an conta.
A sarà pro, ma mi i son nen ancorzum-ne. Peul desse che coste maravije a marcio pa tant bin ‘me chiel a dis. Am dëspias, ma – torna! – monsù Eandi am fa ven-e an ment Berlusconi: iv vise ëd cand ch’a disìa che a otnìa nen d’arzultà përchè a-i ero quatr gat ch’a-j remavo contra?
[…] lo dis Gian Luigi Beccaria, tant për fé un nòm, a lo dijo tante përson-e ch’a son ant ij pòst ch’a […]
[…] da vej, bon-a për la poesìa e via fòrt. (Ròba ch’a stupiss gnanca pì che tant, se i lesoma lòn ch’a pensa dij «dialèt» un lenghista avosà come Gian Luigi Beccaria.) Ma l’Italia i soma […]