L’àutra sman-a i l’hai dàit ambelessì la neuva dël cit cors ëd grafìa montomalèisa ch’i tnirai a luj a Montomal (Montemale di Cuneo an lenga dominanta).

Bin, n’amis ëd piuma ansima al grup Giovo e piemontèis a l’ha ciamame:

Son-le tante diferense tra la grafia piemontèisa e cola montmalèisa? Quale ch’a son? Coma che it le mostre ti, s’a-i na son?

Ambelelà i l’hai dàit na rispòsta provisòria, ma costa a l’é l’ocasion për aprofondì e s-ciarì l’argoment.

A livel gràfich a-i é pa ‘d diferense, bele se naturalment as trata ‘d na lenga e d’un dialèt con tante smijanse e tante diversità. La grafìa dla lenga piemontèisa, come cola dij dialèt che dël piemontèis a son na derivassion, a l’é un-a e un-a sola: cola codificà dël 1930 da Pinin Pacòt e Andrea Viglongo.

Naturalment sòn a ven nen sensa ‘d problema: a livel pràtich as trata ‘d dé dij segn për signalé na lenga – un dialèt, an cost cas specìfich – che dë scrit a l’ha bin pòch. Ant j’agn andaré i l’hai sërcà ëd lìber e, an general, dij document scrit ant la lenga ‘d cole bande (la val Grana e la bassa val Maira, pì o meno): i l’hai truvà un pàira ‘d librèt e gnente d’àut. Naturalment sòn a veul nen dì ch’a-i sia gnente d’àut: mach che mie arserche a l’han dàit dj’arzultà màire, com d’àutra part a sarìa stàit lògich spetesse.

Ma a-i na fà nen. Ël but ëd coste seirà a l’é nen fé ëd literatura, ma mach d’amprende a scrive la lenga che tante përson-e a parlo an manera natural, sensa penseje. E mi – i veuj ch’a sia ciàir – i sarai ël prim a amprende: prima ‘d tut an parland con ij montomalèis, e peui con j’arserche ch’i farai për pronté j’ancontr.

An tute le manere l’idèja general a l’é cola ‘d fé savèj, pr’esempi, che “rosari” a së scriv parèj e nen “rusari” com ch’a vnirìa da scrive a chi che ‘l piemontèis a lo parla sensa scrivlo. Ël fàit a l’é che ‘l passage da parlà a scrit a l’é fàcil – as trata mach d’apliché ëd régole ch’a l’é belfé amprende. E an cost cas a serv për scrive ‘d ròbe cite, minime. O, com ch’a dirìa Tavo Burat,

E sij cartèj ël nòm dij pais
ant la lenga dla tera.

“Për cola vèja resistensa / neuva”, a seguitava Tavo. Ma “resistensa”, i vorrìa dì, a l’é nen tant da l’italian lenga dominanta – l’italian a venta ch’i lo sapio pì da bin ch’as peul, gnun-e scuse –, ma da noiàutri midem ch’i soma slontanasse tròp da nòste rèis.

A seconda dl’anteresse, ël but final – lòn ch’am piasrìa dabon – a podrìa vesse col ëd compilé na gramàtica montomalèisa. Varderoma ‘me ch’a va; ma për dila con ël Cit Prinsi,

a l’é ël temp ch’it l’has dedicà a toa reusa ch’a l’ha rendula tant importanta.

Mia reusa a l’é mia lenga, cola ch’a marca ij confin ëd mé mond.