Lissànder Motin (o Alessandro Mottino, për lë Stat) am manda costa fòto, fàita da dij sò barba ant na cesa ëd Gerusalem, an Tèra Santa.

A l’é bel da savèj. Ma ‘dcò bela soa stòria lenghìstica. Prima ‘d tut doe righe dzora ‘d chiel: trant’agn, travaj ant ël milanèis, residensa a Moncravel (Moncrivello, an provinsa ‘d Vërsèj). Donca un giovo bin inserì ant la realtà.

E adess la lenga, descrivùa con soe paròle:

Fin da cit a l’ha sempi anciarmami la lenga ch’a parlavo ij mè grand përquè am ancoriosiva. Mia mama a vorìa nen che mia granda am parlèissa an piemontèis probabilment për na considerassion ëd gnoransa, spantià ansima ël piemontèis.
I l’hai amprendù a capì ël piemontèis fin da cit an ëscotand dzortut j’ansian e i l’hai amprendù a parlelo antërmen ch’i fasìa le scòle medie. Për scrivlo i l’hai fàit un cors a Als (Alice Castello).
[…] Comsissìa mi i pens che la còsa pì amportanta ëd tute a l’é cola dë fé pijé consiensa dël valor coltural ch’a l’ha ël piemontèis, element caraterìstich dle nòsse tere e dël Piemont. Për sòn a ventrìa serché ëd sensibilisé la gent travers rëscontr e tilet, an concentrandse an particolar sël mostré ël piemontèis a le masnà.

A l’ha mandame ‘dcò doi document: n’archeuita ëd términ dla variant ëd Moncravel («Maraman ch’i sent ëd términ neuv i në arzons; a càpita fin-a ch’i në scriva ch’a-i në j’é zà an coregend magara le definission»), ch’i l’hai butà ambelessì e ambelessì. A gionta Lissànder:

Am piasrìa fé n’aplicassion anformàtica tipo dissionari, mach che d’anformàtica i në sai verament pòch…

Bèrto, i podoma giutelo?

I pensava con un pòch ëd magon an costi di a lòn ch’a l’ha dit Paolo Castlin-a ansima a la lista piemontviv, che chiel a l’ha gnun da parleje piemontèis ansema.

(Paolo, për chi ch’a lo savèjssa nen, a l’é stàit an tra ij prim entusiasta “animator” d’“é!”, a l’é dasse bon ben da fé për anviaré l’arvista.)

Quàich di fà a nòsta ca i l’avìo a sin-a un nòst amis ch’a sta a Santiago, an Cile – miraco l’ùnica përson-a che ambelelà a parla ‘l piemontèis, e i pensava a vàire ch’i son fortunà, bele che ‘l mond tut piemontèis ch’i l’avia antorn a mi quand ch’i j’era gagno a esist pì nen.

O, për dila con ël Pavese dla Luna:

A quei tempi non mi capacitavo che cosa fosse questo crescere, credevo fosse solamente fare delle cose difficili – come comprare una coppia di buoi, fare il prezzo dell’uva, manovrare la trebbiatrice. Non sapevo che crescere vuol dire andarsene, invecchiare, vedere morire, ritrovare la Mora com’era adesso.

“Ritrovare la Mora com’era adesso”: ecco, ël piemontèis ancheuj për mi a l’é pì o meno cost.

I pensava ‘dcò a lòn ch’a disìa Clivio, arferendse ai sò cit ch’a parlavo piemontèis:

Fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a quaichedun.

I l’avìa nen na solussion për Paolo, ma a më mnisìa da feje ij compliment për sò blòg: as peul sempe fesse mej, as capiss, ma antratant chiel a l’ha ancaminà quaicòs. A l’ha ancaminà a parlé, quaidun a-i rëspondrà.

N’artìcol ëd Batista ‘d Cornaja, pijà – sensa sò përmess – da la “Gasëtta d’Alba” ‘d màrtes. It ciam ëscusa, ma toe paròle a son smijame le pì bele ch’i podèissa trové për descrive cost Natal ch’a l’é an rivanda.

—

“A l’é da doj bele sman-e gròsse che mia mare a l’ha tirà fòra le balin-e e ij cordon sbarlucant, e che l’erbo ‘d Natal a l’é anluminà tant me ‘l cel dla neuit sclinta d’istà. Un Regem Venturum dòp da l’autr, ij mé di ‘d masnà a scoro lest, e ambelessì an ca as taca già a parlé dël Bambin.

Barba Maso ch’a ven da Coni a la duminica ‘d sèira as seta a la sima dla tàula ‘d mè cé Tista e sò pinton gròss e grev; am ciapa an brass e am dis che ‘l Bambin a l’è già an sla stra ch’a ven da Coni, për là al Murass. E sta neut ancora as mës-ceran ij seugn ëd cost Bambin che, bòja, i riess nen a capì bin come ch’a sia…

Un Bambin che për avèj l’aso e porté ij regaj a deuv esse për fòrsa un pò grand, bele che a sia na masnà: e soa vesta bianca dël presepio as mës-cia con la giaca scura e fòra mzura ‘d Peto ‘d Pedre, n’òm vej rupios ma cit come na masnà, l’ùnich che mi i coneussa ch’a l’abia n’aso e un carèt.

E cost bambin grand ch’a l’é masnà, con la coron-a an testa e l’aso për man, am compagna ant la sògn ëd coj pòchi dì ch’a vanta ‘ncò spetelo; e sarandse j’euj, as sara tut col mond an bianch e nèir, col mond d’òsto, potagé, leson, noven-e, fiocon e benedission, col mond che tuti a van a pé e che a-i dà ‘nco temp a l’aso ‘d rivé, con tuta soa màgica potensa, për porté ‘l Natal, vera festa, gòj ancreusa, e tuti ij grand ch’at veulo pròpi pròpi bin, e pròpi mach a ti.

A fa malfé ‘d conteje a toe masnà dël Bambin.

Për tant che l’abia sërcà d’arsiste, mi con mé Bambin cit, i son fame vagné da un babacio col pigiama ross, ch’a l’é rivà con la television, l’ambassador dël mond che tut as campa via, che l’aso a sa manch andoa ch’a sia, col che le machinin-e a son ëd plastica faite a pòsta për rompisse, e ch’a l’é già un tòch ch’a l’ha tacà a rampignesse ansima a le frà dij pogieuj, për pao ch’i lo butoma da part e che tut sò mond fat ëd benzin-a brusà e ëd supermercà a perda ‘l podèj che ancheuj a l’ha ciapà.

E manch a serv a gnente ‘d podèj conteje ai cit che cost boracio con la barba bianca a fà nen part ëd me mond, ch’am dis pròpi bele gnente, e ch’i son fin-a un pòch anrabià con chièl, për lòn ch’a l’ha faje a mé Bambin e sò aso.

An fond a tut, nòstr Bambin is lo portoma andrinta nòstr cheur, ognidun ëd noj. A fà belfé ëd voghlo, ant j’euj ëd Roberto, mé avsin, ch’a spòrz ‘l vin brulé an sla piassa dla cesa, fòra da mëssa, ant na frèid da sbate ij pé, andoa che tuti as baso, e mi i son convint che as veujo pròpi tuti bin, l’un con l’autr, an costa cita borgà fòra dal mond che mach adess, dòp des agn, tach a coneusse pròpi come na gròssa famija. E tuta costa gent granda ch’as basa a un bòt dòp mesa neut, contenta d’esse lì, cò bele st’ann, a bèive cost canela e garòfo ‘d Roberto che a grigna a tuti, come un Bambin, con sò paltò e soa ramin-a an man.

La neuit, i pens che fòrsi mé bambin a l’é pròpi chiel, Roberto, che a l’ha mai ciamaje gnente a gnun e che a regala cost vin brulé come se a fussa na part ëd chiel midesim, col grign che tuti a san ch’a l’é sincer, ch’a l’é lë specc ëd sò cheur; e i pens ancora che ant la stòira ‘d mia vita, vira virà, a-i é sempre la gent, e sempre ‘l vin.

Tuti ij grand a son stà masnà, an col mond lontan an bianch e nèir; quandi ch’as cogio la neuit ëd Natal, a speto sò Bambin; a-i van ancontra, an sla stra ‘d Coni, për ciameje a chiel, ch’a sa, andoa ch’a pòrta costa stra.

Bon Natal sincer a tuta mia borgà.”

A scriv Fabrissi Arnaud an sla lista piemontviv:

Epura a venta vive ant ij teritòri andova che ël dialèt a l’é pròpi mach ël dialèt, na varianta s-ciaponà dl’italian, dovrà da ij pi andarera fra j’ùltim, për desse cont ëd lòn ch’a l’é e còs ch’a val la lenga naturala an Piemont, na presensa tnuva ant ij canton, stërma dal podèj an tute manere, epura, bele ancora adess, piantà come un ròch massiss lì an mes a nòsta gent.
[…]
Ij malavi terminaj (dàit e nen concedù che ël piemontèis a lo sia) a son, com’a fortiss Tavo Burat, ancora viv e pa ancora mòrt.

I lo arpòrt ambelessì a memòria dl’avnì. Mi i l’hai stampà sò message e i l’hai butamlo ben an vista ant lë studi, an manera ch’am arcòrda che le ciòche a mòrt dle vire a son-o sensa razòn.