Dic 24

N’artìcol ëd Batista ‘d Cornaja, pijà – sensa sò përmess – da la “Gasëtta d’Alba” ‘d màrtes. It ciam ëscusa, ma toe paròle a son smijame le pì bele ch’i podèissa trové për descrive cost Natal ch’a l’é an rivanda.

“A l’é da doj bele sman-e gròsse che mia mare a l’ha tirà fòra le balin-e e ij cordon sbarlucant, e che l’erbo ‘d Natal a l’é anluminà tant me ‘l cel dla neuit sclinta d’istà. Un Regem Venturum dòp da l’autr, ij mé di ‘d masnà a scoro lest, e ambelessì an ca as taca già a parlé dël Bambin.

Barba Maso ch’a ven da Coni a la duminica ‘d sèira as seta a la sima dla tàula ‘d mè cé Tista e sò pinton gròss e grev; am ciapa an brass e am dis che ‘l Bambin a l’è già an sla stra ch’a ven da Coni, për là al Murass. E sta neut ancora as mës-ceran ij seugn ëd cost Bambin che, bòja, i riess nen a capì bin come ch’a sia…

Un Bambin che për avèj l’aso e porté ij regaj a deuv esse për fòrsa un pò grand, bele che a sia na masnà: e soa vesta bianca dël presepio as mës-cia con la giaca scura e fòra mzura ‘d Peto ‘d Pedre, n’òm vej rupios ma cit come na masnà, l’ùnich che mi i coneussa ch’a l’abia n’aso e un carèt.

E cost bambin grand ch’a l’é masnà, con la coron-a an testa e l’aso për man, am compagna ant la sògn ëd coj pòchi dì ch’a vanta ‘ncò spetelo; e sarandse j’euj, as sara tut col mond an bianch e nèir, col mond d’òsto, potagé, leson, noven-e, fiocon e benedission, col mond che tuti a van a pé e che a-i dà ‘nco temp a l’aso ‘d rivé, con tuta soa màgica potensa, për porté ‘l Natal, vera festa, gòj ancreusa, e tuti ij grand ch’at veulo pròpi pròpi bin, e pròpi mach a ti.

A fa malfé ‘d conteje a toe masnà dël Bambin.

Për tant che l’abia sërcà d’arsiste, mi con mé Bambin cit, i son fame vagné da un babacio col pigiama ross, ch’a l’é rivà con la television, l’ambassador dël mond che tut as campa via, che l’aso a sa manch andoa ch’a sia, col che le machinin-e a son ëd plastica faite a pòsta për rompisse, e ch’a l’é già un tòch ch’a l’ha tacà a rampignesse ansima a le frà dij pogieuj, për pao ch’i lo butoma da part e che tut sò mond fat ëd benzin-a brusà e ëd supermercà a perda ‘l podèj che ancheuj a l’ha ciapà.

E manch a serv a gnente ‘d podèj conteje ai cit che cost boracio con la barba bianca a fà nen part ëd me mond, ch’am dis pròpi bele gnente, e ch’i son fin-a un pòch anrabià con chièl, për lòn ch’a l’ha faje a mé Bambin e sò aso.

An fond a tut, nòstr Bambin is lo portoma andrinta nòstr cheur, ognidun ëd noj. A fà belfé ëd voghlo, ant j’euj ëd Roberto, mé avsin, ch’a spòrz ‘l vin brulé an sla piassa dla cesa, fòra da mëssa, ant na frèid da sbate ij pé, andoa che tuti as baso, e mi i son convint che as veujo pròpi tuti bin, l’un con l’autr, an costa cita borgà fòra dal mond che mach adess, dòp des agn, tach a coneusse pròpi come na gròssa famija. E tuta costa gent granda ch’as basa a un bòt dòp mesa neut, contenta d’esse lì, cò bele st’ann, a bèive cost canela e garòfo ‘d Roberto che a grigna a tuti, come un Bambin, con sò paltò e soa ramin-a an man.

La neuit, i pens che fòrsi mé bambin a l’é pròpi chiel, Roberto, che a l’ha mai ciamaje gnente a gnun e che a regala cost vin brulé come se a fussa na part ëd chiel midesim, col grign che tuti a san ch’a l’é sincer, ch’a l’é lë specc ëd sò cheur; e i pens ancora che ant la stòira ‘d mia vita, vira virà, a-i é sempre la gent, e sempre ‘l vin.

Tuti ij grand a son stà masnà, an col mond lontan an bianch e nèir; quandi ch’as cogio la neuit ëd Natal, a speto sò Bambin; a-i van ancontra, an sla stra ‘d Coni, për ciameje a chiel, ch’a sa, andoa ch’a pòrta costa stra.

Bon Natal sincer a tuta mia borgà.”

Taggato:
Dic 21

CIMG1867
La bara a j’era lì, pòchi méter pì ‘n là, la fiòca a vnisìa giù bandà, squasi come a vorèj saluté col òmo generos. Mi i vardava la bara, anluminà da cole luci ‘ndrinta a la vitura. Tavo a j’era lì ‘ndrinta, andrinta a cola cassia ‘d bòsch. Sol.

Dle fior a quatavo cola bara e sò còrp – col còrp patanù, i pensava, pensand a cola poesìa.

Prima, an surtend da la cesa, tante përson-e care a l’han salutame, i soma strensusse la man, Tòjo Fnòj a l’ha fin-a ambrassame ‘d cheur. Am veul bin, ëdcò col òmo. (Mi ‘dcò a ti, Tòjo.) Ma mi i stasìa lì e i savìa nen còs dì, la fiòca a robatava.

Prima ancora, an cesa, Albina a l’ha tocame ‘l brass për saluteme. Che përson-a cara ch’it ses, Albina!

E prima ancora prima, sempe an cesa, un dij fieuj ëd Tavo – it ciam ëscusa, i sai nen ël tò nòm – a l’ha fàit un bel discors, ch’a l’ha tocame ‘l cheur. Che coragi, parlé a la sipoltura ‘d tò pare! It conòss nen ma it amir.

Ungaretti:

an mé silensi
i l’hai scrivù
litre pien-e d’amor

i son mai stàit
tant
tacà a la vita

A la finitiva i son confus, i capiss nen, quaicòs am manca.

Dic 18

Tavo Burat
An cost cas, ògni paròla a sarìa ‘d tròp.

Dic 17

Gelindo
Saba 26 dzèmber 2009, a neuv ore ‘d sèira ant la Sala Conceria a Cher (via Conceria, 2 – tacà a la Comun-a; as vintra a gratis) la companìa teatral “L’angelo azzurro” a rapresenterà La favola di Gelindo, ant la version scrita da l’amis Corrado Quadro – ah, Corrado, tò bel parlé largh ëd Canal, përchè mi i son nen bon a parlé parèj?

An doe paròle, la divota comedia ‘d Natal dla tradission piemontèisa a conta la nassita dël Bambin vista dal pastor Gelindo, che a l’é ‘l prim a core a la caban-a con l’agnel an sle spale e soa inseparàbila piva.

Gelindo a l’é un paisan bonòm e pasi, an mes tra la campagna piemontèisa e ij leu “ufissiaj” ëd Gesù Crist, e donca ch’a mës-cia soa vita ‘d mincadì con ël misteri dla Nassita: sàcher e profan, con – as capiss – un pòch ëd piemontèis.

Mi i-i sarai – e i vë spet.

Taggato:
Dic 16

‘L dialèt a serv për esse viv e lìber, për nen finì ardot a ‘d babacio mecànich, manovrà dal podèj. A veul dì dëscheuvre la bioregion, vis-a-dì nen n’organisassion burocràtica, ma na vera comunità anreisà sla tèra anté ch’i vivoma, o i l’oma sernù o i soma obligà a vive, un “mond” doa “tut as ten”: coltura uman-a, bes-ce, erbe, pere, e as “consuma” lòn ch’as peul gavesse dal pòst. […]
A veul dì buté an ciàir che esse naturalment bon ëd parlé doe lenghe, a giuta a ‘mprendne d’àutre (cola dë Stat e le forëstere), fé dëscheuvre a j’anlev che la coltura a l’é nen mach cola dij cacam, “académica”, ma ch’as peul rivé fin-a a la poesìa bele dovrand ël langage dla famija, dij vej, dl’amicissia, dël travaj; a veul dì ranché l’anlev da na régola “dogmàtica” ‘d na sola gramàtica, e feje nasse n’anast lenghìstich, mostreje che tut as peul disse an vàire manere.

Sautabachëtte (al sécol Tavo Burat), da l’ospidal ëd Biela, 26 aost 2009
Publicà ansima a “ALP, Vos ëd l’arvira piemontèisa”, n. 3 (76), dzèmber 2009, p. 2.

Dic 10

Ricardo, an comentant mé ùltim pòst, a dis:

a venta ch’i parloma piemontèis a nòstre masnà. Peui a ventrìa ëdcò trové la manera ëd feje rancontré antra ‘d lor, përchè ch’as sento nen diferent da j’àutri.

Sì, naturalment a l’ha razon – almanch fin-a a quand ch’as resta ant le possibilità teòriche. Përchè fé parèj a l’é nen fàcil, e dzora ‘d tut a l’é già na manera ‘d feje sente ant n’arzerva indian-a: përchè ij gieugh dle masnà a son naturaj, a nasso dal gnente, se a son tròp construì – purtròp – a peulo nen fonsioné.

(E im arcòrd che mi, quand ch’i l’avìa na tërdzen-a d’agn anviron, n’istà che ij mé a l’avìo fità na ca dzora Lans, an savend da lor che ël mé compagn ëd gieugh preferì dël pais a parlava piemontèis, i fasìa dificoltà a parleje an piemontèis. An teorìa im disìa e i disìa ch’a sarìa piasume, ma an pratica a l’é mai capità, e donca i podrìa nen feje na colpa adess a mie masnà se a parlo nen mia midema lenga.)

Donca i pens, bele se a sagnacheur, che na ròba parèj a peussa nen capité. Alas.

Taggato:
Nov 30

MultilingualMultilingual, un-a tra j’arviste d’arferiment quand ch’as parla ëd lengage, tecnologìa e tradussion gropà al travaj, a publica ant ël nùmer ëd dicémber un mé artìcol anté ch’i present nòsta lenga a un pùblich slargà, disoma anternassional.

L’artìcol a fà na cita stòria ëd nòsta lenga, a parla ‘d gramàtica, ëd lèj, ëd mùsica e ‘d Barba Tòni (a podìa manché? :-)).

Chi ch’a fussa anteressà a leslo (an inglèis, naturalment) a na treuva na cobia ambelessì.

Ij coment, as capiss, a son sempe bin agradì.

Taggato:
Nov 22

Ël piemontèis a venta
parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta.
Con sarzet, patalica, bërtavela cërlica
ëd mare grand’antica,
ciaramelo, bramelo, ‘n rienda e sosrienda,
mai anflelo, Giudflenda;
‘dcò parlelo ‘n pioranda, sangiutenda (da ràir),
con l’ës-ciandor ancreusa dij sant, lus ëd j’euj ciàir,
con ëd gest ch’a s-ciuplin-o, ij pì bej, neuv e vej,
ij mej, tavòta mej,
com ij savi consèj, an giuganda a ‘l paròle:
vòle ‘d giòle, sgajòle dë ‘l viòle a baticòle,
për mostrejlo a coj-lì ch’a l’han ël gran’ maleur
ëd pa savilo, ahi Dé, argalejne ‘l boneur.
A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul, un reul d’an pare an fieul,
dissionari a la man, sacrelo con la rima,
sima dla gòj, la prima.
A venta bisodielo:
j’orassion ant la lenga dj’ëstrachin, dij crasà,
a valo tant ëd pì, an modelo, arnovelo,
dë-dsà për ël dë-dlà.
A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari,
la mistà ëd nòst Piamont, com’a l’é ‘l sant Sudari
cola dël Sant Salvari,
mongioja, gesia, glòria, tesòr ëd nòsta gent
për un novel advent.
E sonelo cantelo: canta coma s’it fusse
‘l Capitani ‘d Salusse
o Litron ël baron
o fomna: Lionòta dla còma da lion.
A venta ‘dcò subielo: ti canta e mi i subij,
d’àutri an compagneran, ciulucrìe e ciusij.
A venta ‘dcò balelo, tërlelo: tërla e bala
chè l’angel at argala l’ala, al cel at trambala.
A venta teatrelo: con Gelindo e Gian-Doja
e findi Gariboja
ij tanti Pero Mica e ‘l Marìe Briche, tante
pì che mirabiliante,
a seugno ‘l Paradis
ëstravis.

Nov 15

Ancheuj a son des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis. Ambelessì a-i é un mé cit arcòrd: un video ‘d tre minute giuste, con la letura ëd Pì-a-mont-tèis,  cola che scond mi a l’é la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an piemontèis.

Nov 08

A pòchi di dai des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis (Coni, 15 novèmber 1999), l’arcòrd përsonal ch’i l’hai ëd chiel – dë dlà da l’euvra literaria, e segnatament da Ël Pì-a-mont-tèis, la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an nòsta lenga – a l’ha tre face.

La prima, n’ancontr al Mel, d’istà, tanti agn andarera, con ij mé, probabilment mé prim ancontr con un «monument» dla piemontesità – bele che antlora i savèjssa gnente al propòsit. I arcòrd bin soa man gròssa, quand ch’a l’ha sporzumla alégher, la camisa a quadrèt, ël soris largh e sincer e coj euj përfond e sclint.

La sconda, na soa telefonà, quàich agn dòp, anté che a l’avìa dime ‘d cissé le tesi ‘d laurea a rësguard dël piemontèis.

La tersa, la sipoltura, pròpi pòchi di prima ch’a nassèissa mia prima cita. L’avnì e ‘l passà, la vita e la mòrt.

preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons