A la fin i l’oma ancaminà. Tre ròbe dzora ‘d tut a l’han colpime jér sèira.
1. Batista a l’é na fòrsa dla natura (i lo savìa già, a l’é stàita l’enésima conferma). A riess a trasformé n’evènt ch’a peul esse medi an ecessional, a riess a elevé ël sentiment complessiv dle përson-e ch’as treuvo ansema.
2. Ël president dla comunità montan-a Langa delle Valli, Enrico Pregliasco, a l’ha an manera inteligenta e ch’a-i fà onor amëttù na soa mancansa, un sò deficit. A disìa, an sostansa: «Noi come comunità montan-a i foma dj’intervent an sël teritòri, pr’esempi i l’oma restaurà la cassin-a anté ch’is trovoma adess, ël Pavajon, un pòst dla Malora ëd Fenoglio, però mi i savia nen che i podoma interven-e ant l’istessa manera dzora la lenga, pr’esempi butand la version piemontèisa – oltre che l’anglèisa, la fransèisa, l’alman-a e via fòrt – ant ij volantin e ij manifest». E donca, a livel pì general, la considerassion sì a l’é che l’aministrassion tante volte a san nen che la lenga a va conservà ant l’istessa manera ch’as conserva na cesa ch’a robata a tòch. Noi ch’i l’oma jë strument per dësvlupé cost concet i l’oma ël dover vers ël Piemont e ij piemontèis ëd fé passé ël messagi che la lenga a va salvà dësnò as perd.
3. N’episòdi ch’a l’é capità a la fin dla sèira. I son avsiname a Primo Culasso, un dij doi autor ëd “Rastlèire”, ël vocabolari ëd langa e Roé, e i l’hai tacà a parleje, naturalment an piemontèis. Chiel a l’ha rëspondume an italian, e peui a l’ha butaje un bel pòch a passé al piemontèis. Davsin a noi, combinassion, a-i era na madama ch’i l’hai nen capì da anté ch’a vnisìa, ma pì o men-o a j’era sicilian-a o calabrèisa, e a l’ha dije quaicòs che chiel probabilment a l’ha nen capì ma an manera automàtica a l’ha rësponduje an piemontèis. Alora andrinta ëd mi i l’hai fàit costa considerassion: mi i l’hai 40 agn, e bele ch’i l’abia quàich cavèj gris i son e i son percepì giovo rispet a cola përson-a ch’a n’ha stanta o giù da lì. Alora për tante përson-e parlé an piemontèis con ij vej a l’è automàtich, con ij giovo nò (parloma peui nen dij cit). Però ël fàit che noi i riessoma nen a dé l’esempi, dòp ch’a j’era staje na bela presentassion dël vocabolari, dòp che per na sèira antera i l’oma parlà dla lenga viva e ant na festa anté ch’as parla mach ëd piemontèis come lenga viva, am lassa un pòch antërdoà.
A l’é staje un concet esprimù da Bruna Sibille – compliment për sò piemontèis – e arpià da Batista che a më smija central: l’onta d’esse piemontèis e ëd parlé piemontèis ch’a l’han butane an testa da cit. E ambelessì i stoma parland ël coltura, nen ëd politica: coltura a veul dì tut lòn ch’i soma noi a riguard dël Piemont. I dovoma, dovoma dovoma riesse a superé cola bariera ch’a l’é aponto l’onta d’esse piemontèis. Përchè peui ant la sèira, parland, a vnisìo fòra paròle strasordinarie, paròle che mi i l’avìa mai sentù o ch’i l’avìa dësmentià (a më vnisìa an ment Pavese: «Fa un sole su questi bricchi, un riverbero di grillaia e di tufi che mi ero dimenticato. Qui il caldo più che scendere dal cielo esce da sotto – dalla terra, dal fondo tra le viti che sembra si sia mangiato ogni verde per andare tutto in tralcio. È un caldo che mi piace, sa un odore: ci sono dentro anch’io a quest’odore, ci sono dentro tante vendemmie e fienagioni e sfogliature, tanti sapori e tante voglie che non sapevo più d’avere addosso»). E alora i pens a la richëssa ch’a l’ha na lenga, e noi i lassoma che tut a vada an malora përchè a l’han butane l’onta da cit. La magistra: «Se parli piemontese non potrai imparare bene l’italiano!» Da lì i dovoma parte, a l’é cost ël pont central. Superé l’onta – sensa vorèj dimostré gnente a gnun se nen a noi midem.
J’ùltim coment