A l’é temp dë spostesse anvers ël mesdì, e pì precisament ant mia sconda patria, la Còrsica. Lòn ch’i pens dla gent che a viv an cost’isola i l’avìa dilo un paira d’agn fà ansima “é!”, e adess as peul voghse ambelessì.

Pì fòrt che anlora a-i é ‘l desideri ‘d confrontesse con na realtà lenghisticament davsin-a a la nòsta, con na coltura mnassà ma fiera, fòrta e ch’a trambla nen. Sòn përchè – dzora ‘d tut da na mira pùblica – i dovoma nen mach parlesse an tra nojautri piemontèis (ròba importanta, as capiss, come importante a son le feste ch’i foma), ma i dovoma parlé con l’Union Europenga, con l’Unesco e con j’àutre tërsent comunità che an Italia a son – chi pì, chi meno – an nòste condission. E la Còrsica, bele se nen italian-a, a l’é ‘d sigura davsin-a a nòst sente.

Donca i baraterai computer e telefonèt, com ch’a sugeriss Batista, e portrai con mi mach ij lìber (tanti), ij mè pense (pòchi) e dzortut j’orìje për scoté na coltura diferenta ma l’istessa a la nòsta.

… la ròba pì importanta, e anciarmanta ant l’istess temp, a l’ha dila Enzo Vacca jer sèira, a conclusion dël GranBaradan: «La vera festa dël Piemont a ancamin-a doman». E doman a l’é ancheuj, a l’é adess. D’àutre considerassion a seguiran man a man ch’i pensrai dzora a tute le ròbe ch’i l’hai vist e sentù an coste doe sman-e, ma për adess a basta parèj.

A la fin i l’oma ancaminà. Tre ròbe dzora ‘d tut a l’han colpime jér sèira.

1. Batista a l’é na fòrsa dla natura (i lo savìa già, a l’é stàita l’enésima conferma). A riess a trasformé n’evènt ch’a peul esse medi an ecessional, a riess a elevé ël sentiment complessiv dle përson-e ch’as treuvo ansema.

2. Ël president dla comunità montan-a Langa delle Valli, Enrico Pregliasco, a l’ha an manera inteligenta e ch’a-i fà onor amëttù na soa mancansa, un sò deficit. A disìa, an sostansa: «Noi come comunità montan-a i foma dj’intervent an sël teritòri, pr’esempi i l’oma restaurà la cassin-a anté ch’is trovoma adess, ël Pavajon, un pòst dla Malora ëd Fenoglio, però mi i savia nen che i podoma interven-e ant l’istessa manera dzora la lenga, pr’esempi butand la version piemontèisa – oltre che l’anglèisa, la fransèisa, l’alman-a e via fòrt – ant ij volantin e ij manifest». E donca, a livel pì general, la considerassion sì a l’é che l’aministrassion tante volte a san nen che la lenga a va conservà ant l’istessa manera ch’as conserva na cesa ch’a robata a tòch. Noi ch’i l’oma jë strument per dësvlupé cost concet i l’oma ël dover vers ël Piemont e ij piemontèis ëd fé passé ël messagi che la lenga a va salvà dësnò as perd.

3. N’episòdi ch’a l’é capità a la fin dla sèira. I son avsiname a Primo Culasso, un dij doi autor ëd “Rastlèire”, ël vocabolari ëd langa e Roé, e i l’hai tacà a parleje, naturalment an piemontèis. Chiel a l’ha rëspondume an italian, e peui a l’ha butaje un bel pòch a passé al piemontèis. Davsin a noi, combinassion, a-i era na madama ch’i l’hai nen capì da anté ch’a vnisìa, ma pì o men-o a j’era sicilian-a o calabrèisa, e a l’ha dije quaicòs che chiel probabilment a l’ha nen capì ma an manera automàtica a l’ha rësponduje an piemontèis. Alora andrinta ëd mi i l’hai fàit costa considerassion: mi i l’hai 40 agn, e bele ch’i l’abia quàich cavèj gris i son e i son percepì giovo rispet a cola përson-a ch’a n’ha stanta o giù da lì. Alora për tante përson-e parlé an piemontèis con ij vej a l’è automàtich, con ij giovo nò (parloma peui nen dij cit). Però ël fàit che noi i riessoma nen a dé l’esempi, dòp ch’a j’era staje na bela presentassion dël vocabolari, dòp che per na sèira antera i l’oma parlà dla lenga viva e ant na festa anté ch’as parla mach ëd piemontèis come lenga viva, am lassa un pòch antërdoà.

A l’é staje un concet esprimù da Bruna Sibille – compliment për sò piemontèis – e arpià da Batista che a më smija central: l’onta d’esse piemontèis e ëd parlé piemontèis ch’a l’han butane an testa da cit. E ambelessì i stoma parland ël coltura, nen ëd politica: coltura a veul dì tut lòn ch’i soma noi a riguard dël Piemont. I dovoma, dovoma dovoma riesse a superé cola bariera ch’a l’é aponto l’onta d’esse piemontèis. Përchè peui ant la sèira, parland, a vnisìo fòra paròle strasordinarie, paròle che mi i l’avìa mai sentù o ch’i l’avìa dësmentià (a më vnisìa an ment Pavese: «Fa un sole su questi bricchi, un riverbero di grillaia e di tufi che mi ero dimenticato. Qui il caldo più che scendere dal cielo esce da sotto – dalla terra, dal fondo tra le viti che sembra si sia mangiato ogni verde per andare tutto in tralcio. È un caldo che mi piace, sa un odore: ci sono dentro anch’io a quest’odore, ci sono dentro tante vendemmie e fienagioni e sfogliature, tanti sapori e tante voglie che non sapevo più d’avere addosso»). E alora i pens a la richëssa ch’a l’ha na lenga, e noi i lassoma che tut a vada an malora përchè a l’han butane l’onta da cit. La magistra: «Se parli piemontese non potrai imparare bene l’italiano!» Da lì i dovoma parte, a l’é cost ël pont central. Superé l’onta – sensa vorèj dimostré gnente a gnun se nen a noi midem.

Manifest gròss (da estern), stampà.
Manifest cit (da negòssi), stampà.
Volantin, stampà.
Invit, stampà.
Invit con volantin, spedì.
(E peui a-i son tute le ròbe ch’i l’hai gnanca tocà – i soma na squadra ëd somà, i soma na fòrsa: mùsica, part istitussional, acoliensa dj’òspiti e via fòrt.)
Sigura, i faroma mila eror. Ma a sarà na bela festa, përchè ël cheur a l’é dë dlà dl’antrap, i pudoma pì nen torné andaré. A sarà la festa ëd tuti ij piemontèis.
J’agiornament ambelessì: http://gopiedmont.i-iter.org/

Possà da la curiosità (e da l’ignoransa) për ël provensal, i son andàit quàich sman-a fà a conòsse Sergio Arneodo, da la neuit dij temp anima ëd Coumboscuro.

I son rivà an col paisòt e da cola ca a l’é surtìe fòra col òmo cit cit, ma con na fòrsa andrinta ch’it imaginrìe mai. I j’era lì con mia cita e mé novodin, a scoté le stòrie ëd cost òmo ch’a më smija un tòch sol con la montagna. Con bel deuit ha l’ha spiegame un pòch lòn ch’a fan, e a l’ha dime tra l’àutr che “con ij piemontèis i andoma bastansa d’acòrde”.

A l’ha cantame un tòch dij “Misteri jouioùs” e peui a l’ha spiegà ai cit ël fonsionament d’un tle dël Sètsent ch’a l’han ambelelì e com ch’as fà ël formagg.

Riva a ca, i l’hai pijà an man un lìber an provensal për le scòle ch’i l’hai catà e provà a lese na conta: a l’é stàita na bela sfida, ma giutandme con le lenghe seure i l’hai fajla. A l’é stàit amusant.

A la finitiva i pens d’avèj capì quaicòs ëd pì ëd na question che comsëssìa a l’é bin complicà.

Adess am resta da conòsse l’opinion contraria. I pens ch’a peussa serve Espaci Occitan: la pròssima vira i andrai là, përchè i veuj capì mej. A venta capì.