Mersì a cost artìcol, i segnal cost proget, the Endangered Languages Project.

Da na mira a smija un contrasens che Google, l’uniformador për ecelensa dël Web (e donca ‘d larga part ëd nòstre vite), a l’abia ‘l but ëd dësfende le lenghe mnassà; da l’àutra a va bin ch’a-i sia.

Ëdcò përchè lòn ch’a sarà ‘d coste lenghe da sì doe generassion? I parloma tant (im but ëdcò mi, naturalment, an tra le voces clamantes in deserto che magara a ciaciaro però a fan nen tut lòn ch’a dovrìo), ma vesse piemontèis a l’é sempe pì difìcil, përchè a sempe meno përson-e a-i na fà quaicòs.

Epura… epura ëdcò cost blògh, an sò cit, a l’é na litra d’amor për na lenga e na tera. Un cit “Piedmontese Project”. A servirà a gnente ma a-i é.

Stamatin, ansima a la home page ëd Repubblica.it, a j’era cost artìcol, che a conta dj’ùltim dodes parlant ël Ktunaxa e ‘d come la tecnologìa a peussa salvé costa lenga.

A va bin. Mi i l’hai ël rispet massim për costa lenga ch’i l’avìa – ignoransa mia – mai sentì nominé. Ma ‘l Ktunaxa, ciamoma le ròbe con sò nòm, an ampiniss la boca e a n’impegna nen. A l’é elegant parlé ‘d lenghe parèj.

Ma përchè n’artìcol come cost a mensiona nen dij cas motobin pì davsin a noi? Quaidun-a, magara, dle tërzent lenghe regionaj esistente an Italia? O miraco ël cors, tant për dine un-a?

Ma son a anteressa nen, a fà nen audience. E miraco a sarìa fin-a pericolos.

A l’é un pòch come Simone Perotti, che a dis:

finché ero il fighetto milanese bizzarro che si ritira in barca andavo bene. ora la faccenda si fa più complicata.

Lamentesse a serv nen. Pijoma at e andoma anans. Rari nantes in gurgite vasto, a va bin parèj.

Parland dl’avnì dël piemontèis, tròpe vire a më smija ch’i giro antorn a la question ma ch’i rivo mai da gnun-e part.

Com dì: an manco sempe disneuv sòld për fé na lira. Tròpi condissionaj, tròpi desiderata e pòchi fàit.

A l’é nen na ròba ch’as fà da sola, e le fòrse dij singoj – o bele dj’associassion – a basto nen. Ël piemontèis a l’é nen na ròba svicia, com ch’as peul dì pr’esempi dël catalan (ij fotbaleur as sugnerìo mai ëd parlé an piemontèis) o, da na mira diversa, dël forlan ëd Pasolini.

A sarìa necessaria na gròssa operassion ëd marketing: polìtica, sòld e via fòrt. Naturalment a-i son nen ij sòld për na ròba parèj (ch’a j’anteressa a gnun): donca as farà nen, mai, a venta ch’is na rendo cont.

Sòn a veul nen dì che ‘l piemontèis a meuir, përchè che ij malavi terminaj a son – për dila con le paròle ‘d Tavo Burat sità da Fabrissi Arnaud – ancora viv e pa ancora mòrt. A veul dì però che le fòrse a son coste e a basto nen, nì a basteran doman. Ma navigare necesse vivere non necesse, a noi an basta.

Gioventura Piemontèisa an fà savèj che ‘l parlament consèj dij ministr italian a l’ha ratificà cost véner la Carta Europea delle Lingue Regionali e Minoritarie. E ‘l piemontèis, des sécoj ëd tradission ëscrita, pì che doi milion ëd parlant, a l’é nen comprèis ant la lista.

Quaich pensé, ambelessì.

1. Ël fàit che un govern a arconòssa nen dignità ‘d lenga a n’idiòma ch’a l’é lenga sota tute le mire possìbile a veul mach dì che col govern a l’ha sernù d’ignoré, da costa mira, la realtà. Ma na lenga a l’é na lenga a l’é na lenga, e son a l’é un fàit nen dipendent da lòn ch’a pensa e ch’a fà chi ch’a comanda, visadì chi ch’a dovrìa avèj na vision dla giustissia la pì spantià possìbila.

2. L’Italia a veul nen che ‘l piemontèis a sia mostrà ant le scòle, ch’a resta na ròba da vej, bon-a për la poesìa e via fòrt. (Ròba ch’a stupiss gnanca pì che tant, se i lesoma lòn ch’a pensa dij «dialèt» un lenghista avosà come Gian Luigi Beccaria.) Ma l’Italia i soma noi.

3. Mé piemontèis, mia identità piemontèisa, mé pensé piemontèis a resto e a vivran con mi fin ch’i vivrai, malgré le legi, ij govern e la piòva.