Mar 05

Dissionari për ij cit

Gnun coment (për adess) »

Garuss
Ancheuj i veuj signalé cost bel dissionari për ij cit, curà da Sergi Garuss.

Ant la version stampà as treuva an diverse biblioteche (da noi a Cher, pr’esempi, a-i é). Am risulta nen, purtròp, ch’as treuva a catesse.

Ma la version digital a l’é già na bela ròba. E i l’hai avune la preuva la sèira che për cas i l’hai dëscurbilo: i l’hai fàjlo vëdde a mia cita cita (8 agn da compì). Chila a l’é butasse an sël portàtil – che naturalment a l’ha nen la comodità d’un tablet për ròbe come costa – e a l’é antërtnusse për un bel tòch.

E sòn bele che për chila, desormé, ël piemontèis a sia nen na lenga da parlé (bele ch’a la senta normalment da mi), ma pitòst quaicòs ch’at passa dzora dla testa sensa lassé – an aparensa, almeno – dij segn precis. (Ansi a sarìa bon ben anteressant podèj dëscheurbe për chila lòn ch’a l’é, precisament, ël piemontèis.)

Na ròba cita e bela, squasi na version digital ëd Trenin, dësmore e buate. Poesiòte piemontèise për ij cit, ël pì bel lìber mai publicà dzora cost soget.

Taggato: •
Apr 03

Ij sit an piemontèis

1 Coment »

A
Doi agn fa i l’avìa scrivù un pòst ansima ai sit an piemontèis: na lista ‘d lòn che la ragnà a eufr an nòsta lenga. Bin, doi agn ansima al Web a son n’eternità – costa a l’é donca na “radiografìa” dl’esistent ancheuj.

1. Pijoma l’andi

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con pì ‘d 60mila artìcoj (a j’ero 35mila mach doi agn fà – e peui a dijo che ij piemontèis a son bogianen!) e al pòst nùmer 57 ant ël mond (a j’era 58) për sòn a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

2. J’associassion

A-i son peui ij sit dj’associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a). Alfabeticament:

– Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares, e ch’a sta donca fòra da la lista;

– l’associassion Alp, che con fatiga a va anans dòp che Tavo Burat a-i é pì nen;

– Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

– Gioventura Piemontèisa, un bel sit con tanti agiornament;

– Langa Astsan-a, visadì ij fàit prima dle paròle a difèisa ‘d na coltura (e da nen dësmentié ch’a son j’organisador dla festa dël Piemont 2013);

– Nòste Rèis, e ij cors ëd piemontèis ant le scòle;

– Piemont dev vive, e tute le bele ròbe che Driano ‘d Caval e ij sò amis a fan a Coni.

3. Giornaj e scartari

An piemontèis, la rubrica d’Albina Malerba e Giovanni Tesio ansima a “La stampa”.

La pàgina ‘d “Piemontèis Ancheuj”: jë sfòrs ëd Michel dij Bonavé e tanti amis ëd nòsta lenga.

La còca dij bogianen ch’a bogio: Bèrto ‘d Sera e tut sò travaj a pro dël piemontèis digital (e nen mach).

J’archivi d’Assion piemontèisa, l’arvista ‘d bonanima ‘d Beppe Burzio (i l’hai mai conossulo e am dispias), ch’a l’é stàit un pòch ël pare putativ d'”é!”

4. Për finì

arsorsepiemonteise, ël sit ëd Borichèt che pòch a pòch a së slarga (minca tant i pijo quaicòs da les-je a mé cita cita).

Giovanni Delfino a l’ha butà ambelessì un përfond ëd ròba ansima a Luigi Olivero.

Piemontèis, vocabolari e gramàtica ‘d Bré.

Ambelessì Livio Tonso a part dal canavzan për slarghesse a tante ròbe dël piemontèis.

Ël mè Piemont, ëd Paolo Castellina.

Ël mè piemontèis: amprende nòsta lenga da l’Illinois mersì a la Ragnà.

A-i son ëdcò dij grup ansima a Facebook, come pr’esempi Bogianen.

Tute ròbe cite, as capiss. I foma lòn ch’i podoma, bin savend che – për dila con Federico Bavagnoli –

s’i lo foma nen ancheuj i lo foma pì nen; s’i lo foma nen noi a lo fà gnun.

Naturalment i peuss avèj dësmentìa quaicòs, e donca chi ch’a sa ch’a parla!

Taggato: •
Gen 30

Ritornare selvatici

Gnun coment (për adess) »

Cerco di scrivere in lingua piemontese, perché ritengo che il piemontese abbia tutte le dignità di una lingua. Penalizzata, come Cenerentola, costretta a rimanere nel ghetto; e una volta si diceva, a chi cercava di uscire da quel ghetto in poesia, che era una forzatura.

Tavo Burat
Coste a son paròle che Tavo Burat a prononsiava dël 1992, e scoteje ancheuj a fà tënrëssa e ringret e gòj ansema. E nòsta pòvra lenga piemontèisa a l’é mach un dij tema ch’as treuvo an Ritornare selvatici. Le parole nomadi di Tavo Burat, un DVD ch’as podrìa definì un dij testament spiritual ëd Tavo.

A l’é diret da Giuseppe Pidello e Maurizio Pellegrini, curà da l’Ecomuseo Valle Elvo & Serra, girà ant la prima dël 2009 ant la ca ‘d Tavo ant ij bòsch. A costa 15 euro, spèise dë spedission comprèise, e a peul esse ciamà a costa mail. Ambelessì ‘l promo, ambelessì na recension ëd Paolo Castellina, ambelessì na mia recension an italian.

Vëdde Tavo ch’as emossiona dëscorend dij “sò” tema (l’òm servaj, la montagna, la natura e via fòrt) a dà speransa. O, për dila con le parole ‘d Tavo:

Essere ancora selvaggio, oggi, forse vuol dire essere vivo anziché sopravvivere; significa, semplicemente, essere uomo.

É, përchè a l’é l’anvit, fàit a cheur pien, a l’òm modern a ten-e da cont la tèra, la natura, le rèis, la “biodiversità” com ch’i dirìo ancheuj con na paròla ‘d mòda, përchè ch’a l’é tut lòn ch’a l’ha. E com che ij mé vintesingh letor a san, mi im vegh bin, mach un pòch pì vej, ambelelà an sle “mie” montagne a goerné na cita part ëd natura, a sërché ‘d lassela an bon ëstat a le generassion dòp dla mia.

Tavo a l’é donca un pòch come Carlo Betocchi, che s’a fussa stàit piemontèis a l’avrìa dit:

E donca
un vej come mi a s’àussa da soa
cadrega sensa tërmolé e as varda
d’antorn. E as ancòrs, sensa avèjne
spavent, che ‘l temp a scor come
sabia, e che ‘l neuv a l’é tut da vnì
ancora tut da vnì: e a sent
dì andrinta ‘d chiel, sotvos, da la vita:
i soma part dla tèra ch’a prepara
l’avnì, noi ch’is n’andoma.

Tavo a-i è pì nen – pì nen materialment, i veuj dì -, ma l’euvra, jë scrit, la testimoniansa e j’esempi a son sì, dëdnans a noi.

Taggato: •
Ott 24

Ël parlà e lë scrit

2 Coment »


I l’hai lesù n’artìcol, gavà da cost lìber, ch’a dis tante ròbe anteressante an sla poesìa an lenga regional e, për conseguensa, an sël lese an piemontèis.

L’autor a l’é Stefano Ghidinelli, ël tìtol dl’artìcol a l’é Non leggete, vi prego, Raffaello Baldini! L’abstract a l’é motobin ciàir:

La poesia dialettale è stata ormai da tempo sdoganata. Ma scontato il vecchio pregiudizio di popolarità subletteraria, il dialetto si è trasformato in veicolo di una poesia iperletteraria, perché per chi non ha competenze altamente specialistiche, leggere poesie in dialetto (almeno, in un dialetto che non conosce) è un’esperienza irrimediabilmente frustrante. E allora, meglio non leggerla proprio. Meglio provare (se si può) ad ascoltarla.

An pòche paròle, Ghidinelli a dis che i soma tròp anans. Ma i pens pro ch’a l’abia rason, përchè se gnun a les an piemontèis la colpa a peul nen esse ‘d chi ch’a les (nen), ma il ciurlo è nel manico: lese an piemontèis a l’é tròp difìcil (Gramsci a sarìa nen d’acòrde, e mi – motobin pì modestament – con chiel, ma ij fàit a son fàit e come fàit a son nen contestabij).

A dis Ghidinelli:

Il dialetto scritto, in versi o no, è sempre incompleto.

A part cola bruta paròla, dialetto (ma as capiss, a venta fesse capì), i l’hai ël fòrt sospet ch’a sia com ch’a dis chiel. Noi i seguitoma a vorèj dësfende na tradission ma i peuloma nen spetesse, nì adess nì mai, che daré ‘d noi a-i sio tante përson-e. A saran sempe e an tute le manere i felici pochi ‘d morantian-a memòria. E a val ëdcò n’àutra considerassion: lòn ch’i foma për nòsta lenga i lo foma dzoratut për noiàutri midem, i lo farìo bele se a-i fussa gnun a lese (o a scoté). Già, përchè a val lòn ch’a dis Nelo Risi:

Conta
appunto il lettore, io lo affronto
io lo provoco, se non c’è lo invento.

E, ëdcò, a val lòn ch’a disìa Pavese ant la prefassion a Moby Dick:

Avere una tradizione è meno che nulla, è soltanto cercandola che si può viverla.

E lòn ch’a disìa bonanima ‘d Clivio:

Fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a quaichedun.

A dis ancora Ghidinelli:

Del resto, lo diceva Meneghello: il dialetto non si scrive, non si legge. La sua forza, la sua bellezza – se c’è, se ci si crede – sta proprio nella sua alterità radicale rispetto all’italiano: che è anche una alterità mediale. La celebre renitenza di Giacomo Noventa a stampare i suoi versi aveva una sua indiscutibile coerenza.

Sì, professor Ghidinelli: chiel a l’ha sens’àutr rason. Ma dàit che navigare necesse, vivere non necesse, mi im ten bin s-ciass mè piemontèis, parlà e scrit e lesù e scotà, e a va bin parèj.

Taggato: • •
Ott 17

Claudio Danzero, Amore di masca

6 Coment »


Për parlé ‘d cost bel lìber a venta parte da lontan. Da Montale, pr’esempi:

Qualche volta s’incontra l’ectoplasma
d’uno scampato e non sembra particolarmente felice.
Ignora di essere fuori, nessuno glie n’ha parlato.
Gli altri, nel sacco, si credono più liberi di lui.

Përchè na përson-a con un mesté as buta a fé l’editor, bin savend che cola atività a-i farà nen vagné dij sòld ma, probabilment, a-i na ciamerà? Na cita rispòsta a peul trovesse ant le Prediche inutili ‘d Luigi Einaudi:

Migliaia, milioni di individui lavorano, producono e risparmiano nonostante tutto quello che noi possiamo inventare per molestarli, incepparli, scoraggiarli. È la vocazione naturale che li spinge; non soltanto la sete di guadagno. Il gusto, l’orgoglio di vedere la propria azienda prosperare, acquistare credito, ispirare fiducia a clientele sempre più vaste, ampliare gli impianti, costituiscono una molla di progresso altrettanto potente che il guadagno. Se così non fosse, non si spiegherebbe come ci siano imprenditori che nella propria azienda prodigano tutte le loro energie ed investono tutti i loro capitali per ritirare spesso utili di gran lunga più modesti di quelli che potrebbero sicuramente e comodamente ottenere con altri impieghi.

Bin, cost’omo a l’é Mauro Baima Besquet, e costa a l’é soa ca editris. Ij lìber ch’a stampa a son dij bej oget, bin fàit e bin curà, con amor ch’am pias pensé tut piemontèis. E i l’hai avù ocasion ëd lese l’ùltim sortì dla colan-a, Amore di masca. Na stòria dë strìe e ‘d masche, na bela stòria d’amor e ‘d giustissia ant ël Piemont ëd quatsent e passa agn fà.

Na stòria ch’a frapa, stòria minima ‘d përson-e come noi che a passo për ël mond e bin dificilment a lasso ‘l segn. Ma ‘l coragi e l’amor a ven-o fòra: a-i é l’inquisission e tuta cola bruta pàgina dla stòria dla cesa, ma ‘dcò ij sentiment ch’a fan na përson-a e un pòpol. Na stòria anté che ‘l Piemont a fà babòja da dré dl’uss.

A manca nen na sòrta ‘d conversion: Monsignor Jacopo Brayda De Rivara, da inquisitor gram e sensa cheur com ch’a j’era, a dventa pasi e a dòvra sò podèj a fin ëd bin. A peul nen nen vnì an ment l’Innominato: l’atmosfera a l’é cola, l’idea che ‘l podèj as peul dovresse ‘dcò për fé dël bin la midema.

Na bela piuma, cola dl’autor, documentà e ch’as fà lese con piasì. Am ven an ment Il nome della rosa: cost lìber sì a l’é nen da meno ma as capiss, a l’é pòch conossù.

Cost a l’é ‘l problema prinsipal dl’editoria cita: e antlora am piasrìa che ij mé vintesingh letor a na catèjsso na còpia da regalé a Natal – o bele ancheuj – a na përson-a cara.

Taggato:
Ott 10

Se ij bogianen a bogio… pòrca miseria!

Gnun coment (për adess) »


Ël piemontèis a-i vintra, ma fin-a a na certa mira.

Naturalment a venta conòsse nòsta lenga për gòde a pien dlë spetàcol dij Musicant ëd Riva ‘d Cher (vist l’ùltima vira cost saba, al teater Tosèl ëd Coni), ma costa a l’é na rapresentassion – absolutament ùnica, absolutament da vëdde për capì – ch’a parla dla gent, dla stòria (con la s cita – o miraco a dovrìa esse gròssa?) contand le stòrie “ëd na vòta”, che a la finitiva a son le stòrie ‘d sempe. Già, përchè com ch’a dis Domenico, nòst problema a l’é ch’i parloma pì nen.

E peui, as capiss, a-i é la mùsica. A-i é tut ël genio ‘d Domenico Torta për fé soné le bote, ij rastej, jë siass e via fòrt. A-i son djë strument squasi përdù, come ‘l torototela che Angelo Brofferio a disìa scompars già dël 1861 ma che, an realtà, a Riva ‘d Cher a l’é mai përdusse.

Ël piemontèis a-i vintra, é, ma a l’é mach un “pretest”: përchè i podoma dì, con Richard Bach, che

alla fine è solo la gente che conta, tutta la gente del mondo.


E chi ch’a l’ha ancor nen vist cost spetàcol ch’as fassa un grup al fassolet. E, antratant, ch’a cata ël CD. Nò, mej, ch’a na cata doi, parèj un a peul regalejlo a quaidun. As peul parte ‘dco, pr’esempi, da sì. (Ma peui a venta seguité.)

Un gròss tòch ëd nòsta stòria a l’é contà an coste doe ore ‘d mùsica, narassion, rijade, emossion. Na stòria e na vita, le nòste.

Mé car Domenico, për tut lòn ch’it fà e lòn ch’it ses fraternamente ti bacio. E i chiterai con ël salut ch’as dovrava na vira a Riva ‘d Cher: “Alé!”, ch’a l’é l’istess ëd don Bòsch, “Alégher!”; che a l’é peui ëdcò l’istess – tout se tient – dël nòno ‘d Marco Paolini, che dëscaplandse a disìa: “Sani!”

Taggato: • •
Nov 30

Lino Vaschetti, Ciamemi nen poeta

3 Coment »


Lino Vaschetti a l’é un paisan e a l’é un poeta, e i san nen cola dle doe anime a ven-a prima, an chiel. Probabilment a l’é na question dij doi andrit, e donca i la lassoma sensa solussion.

Vaschetti ant ël chierèis a l’é conossù dzora ‘d tut për sò stranòt. Stranòt che adess a son diventà lìber: Ciamemi non poeta (edission EDITO, 2011, pp. 88, EUR 13). Ël volum, che as treuva a la librerìa della Torre (via Vitòrio Emanuel 34 a Cher) e a l’edìcola d’Andzen, a sarà presentà costa domìnica – 4 dzèmber – a quatr’ore ant ël salon dle feste ‘d Palazzo Grosso a Riva ‘d Cher. Mi i-i sarai e i dirai doe paròle: mé letor a son tuti invità.

Costa operassion editorial a l’é ‘l giust arconossiment a na vita dedicà a soa tera e soa gent, e da cost pont ëd vista a l’é meritòria. Vaschetti a mérita tuti ij nòsti compliment e tuta nòsta amirassion.

Da na mira lenghìstica e gràfica, però, quaicòs a va nen, e adess i dirai përchè. Com che ij mé vintesingh letor a san bin, la lenga piemontèisa a esist an forma scrita da squasi des sécoj. Des secoj. Mila agn. A l’ha na gramàtica precisa, dij dissionari. A l’é na lenga a tuti j’efet – e cost a l’é un concet sientìfich, evident, ch’a fà nen damanca ‘d dimostré.

Peui, naturalment, la lenga piemontèisa a l’ha ij sò dialèt. Ël chierèis, pr’esempi, a l’é un dialèt dël piemontèis. E ‘l dialèt chierèis as peul scrivse an dovrand la grafìa piemontèisa (bele se con dificoltà, as capiss). Ma dirai ëd pì: a venta felo. A venta. Necesse est. Përchè dësnò lòn ch’a resterà a le generassion dòp dle nòstre ëd costa tradission? La grafìa ‘d na lenga a l’é na convension, a l’é n’aprossimassion; ma a esist ëdcò për distingue na lenga da un dialèt, e scrivend as dòvra.

Pijoma pr’esempi un tòch ëd na bela poesìa ‘d Lino, cola ch’a dà ‘l tìtol al lìber, e vardoma peui com ch’a ventrìa scrivla.

Ma ciamemi nen poeta
é nen en titol ca m’speta.
Cò che veuli mai ca sia
fé ogni tant na poesia?
[…]
Mi e son en campagnin
con der vache e di bocin,
conji, polast, galin-i,
come as usa ente r cassin-i.

An chierèis, dovrand le regole dël piemontèis, a ventrìa scrive:

Ma ciamemi nen poeta
a l’é nen ën tìtol ch’a më speta.
Cò ch’i veuli mai ch’a sia
fé ògni tant na poesìa?
[…]
Mi i son ën campagnin
con dër vache e dij bocin,
cunij, polast, galin-i,
come as usa ënt ër cassin-i.

As podrìo fesse dle variassion, naturalment, pròpi përchè scrive un dialèt a l’é n’afé difìcil: galin-i o galin-e, pr’esempi, i podrìo discute n’ora. As podrìa parlé ‘dcò dël léssich: i soma scusà s’i dijoma ògni, ma a venta ch’i scrivo minca.

Ma a l’é nen sòn lòn ch’a conta. Ël fàit a l’é che an costa manera la grafìa piemontèisa a sarìa rispetà, e un lìber come cost – ch’a l’é na bela dimostrassion d’amor për na tera, dla gent e na lenga – a sarìa ‘dcò un document nen atacàbil an gnun-e manere da na mira literaria.

Tut sossì dit, tanti compliment a Lino. Monsù Vaschèt, im dëscapel dëdnans a chiel.

Taggato: •
Ott 12

Edmondo De Amicis, Cheur – Cuore

Gnun coment (për adess) »


Ël piasì ‘d lese an piemontèis ai nòsti fieuj a chërs ancheuj, përchè Michel dij Bonavé a l’ha cudì l’edission an piemontèis ëd Cuore, d’Edmondo De Amicis, un lìber ch’a l’ha nen damanca ‘d tante presentassion, për l’editris Il Punto. La tradussion a l’é ‘d Gioanin Magnani.

Come tanti gioiej a costa pòch – neuv euro.

Michel a l’ha avù la bontà ‘d mandeme la Prefassion. Ambelessì a segue a-i son ij tòch scond mi pì significativ.

E për tuti l’invit a l’é un sol: caté cost lìber, lesijlo a vòstre masnà. «Mej che la revalenta», për dila con barba Tòni.

—

As ven semper a trovesse a parlé ’d lòn ch’a l’ha contane Enrico, an famija mach Rico, a propòsit ëd col ann dë scòla, dantorn al 1884, e a rasoné su tute cole figure ’d magìster e magistre, dë scolé e ’d soe famije che a dan forma a ’n bel quàder ëd vita turinèisa dòp vintesinch ani da l’unità. I l’hai dit ch’as trata ’d vita turinèisa përchè tute le vicende a son ambientà a Turin, gavà cola dël viagi fin-a a Condòve për trové ’l vej magìster Crosetti. Un dëscors a part a l’é da fé për le conte dël mèis che, butà coma ’d tema an classe, a son la dimostrassion ëd la volontà dl’autor d’afidé a la scritura ’d messagi patriòtich e pien ëd cola moral ch’a ventava spantié.

Arlesend pì che na vira le pàgine ’d Cheur, ant ël soagné na revision dal ponto ’d vista dla grafìa e dla gramàtica piemontèisa, i son ancorsume che le descrission ch’a fà Edmondo De Amicis, ij përsonagi ch’an fà conòsse, ij pòst andoa ch’an fà ’ndé (con na colocassion precisa ’nt la capital sabàuda) a riesso nen a dëstachesse da Turin, na Turin ch’a l’é pì nen capital dël règn ma na sità qualsëssìa.

An trasparensa as antërved la nuansa dij caràter piemontèis gropà al sens dël dover, ëd na dignità ch’a ven nen a meno gnanca ’nt ij moment ëd la disperassion pì nèira. La dignità guernà fin-a ’nt ij moment dël maleur, l’orgheuj discret ant ël butesse dë ’dnans a la povertà, la fedeltà al travaj, ël dolor e ’l magon afrontà con coragi e fé (bele se costa a pija nen la forma esterior ëd na Cesa o dij sò ministr), ël rispet ëd la dissiplin-a e dle régole dël vive sivil, la presensa dj’aveniment militar, ij valor creus ëd la famija, costi-sì a son tuti element descritiv che l’autor a cheuj da la normalità e a l’ha nen dabzògn d’anventesse, a son lì e a son pien ëd caraterisassion tìpiche piemontèise e ch’a peulo ’dcò esse smonùe coma esempi ’d comportament a col’Italia ch’a l’é ancora an camin ch’a serca ’d fesse nassion. […]

Vorend trové na conclusion a cost mè dëscors i podrìa fërmeme a na considerassion sël fàit ëd coma la figura dël magìster a l’abia përdù coj valor che, miraco, a j’ero fin-a na frisa esagerà ai temp ëd De Amicis. Belavans a-i é semper dabzògn për ij giovo ch’a chërso d’avèj ëd ponto d’arferiment, col tradissional ëd la famija a l’é smasisse e sfrisasse bonben sota ij crep dij cambiament ëd nòstra società moderna, ma ’dcò col dij magìster a l’é finì ’nt ël canton dij ringret e ’nt ël tirol ëd j’arcòrd.

Lòn ch’an resta? Un veuid che a l’é mal fé da ’mpinì.

Taggato: •
Set 14

Arsorse për la lenga piemontèisa

Gnun coment (për adess) »


I segnal cost sit dl’amis Riccardo “Borichèt”, na përson-a ‘d cheur ch’a l’ha a cheur soa lenga. Riccardo a l’ha butà a disposission ëd tuti an col ëspassi, “a gràtis, dël material ch’a peul ven-e a taj për mostré la lenga piemontèisa e spantiene soa conossensa, dzortut për le masnà”.

Dzortut për le masnà. Sòn a l’è fondamental.

Na cita ròba, as capiss. (Come tute le ròbe piemontèise.) Ma për ancaminé a va bin.

E già ch’i-i soma, i dirai ancora che sempe Riccardo a l’avia virà an piemontèis L’homme qui plantait des arbres ëd Jean Giono, ch’as peul truvesse ambelessì.

Ròbe cite, për ij cit cit e për ij cit grand. Ròbe piemontèise.

Taggato: • •
Lug 27

Mia lenga piemontèisa

5 Coment »


Gian Luigi Beccaria a l’é stàit mé professor a l’università, e sò cors a l’é un ëd coj che arcòrd con pì piasì, përchè soe lession a l’han mostrame da bon e da davzin l’italian ëscrit e soe trasformassion, dzora ‘d tut ant ij primi secoj.

Adess i l’hai pijà an man sò ùltim lìber, Mia lingua italiana. Gnente da dì ansima a tuta la part ch’a rësguarda l’italian – chi, pì che chiel, a peul mostrenlo? –, ma an vnisend a le lenghe regionaj (ai «dialetti», com ch’a-i ciama chiel) ël discors a cambia.

L’impression general ch’i l’hai a l’é che la coltura dominanta, cola ch’a fà mòda e tendensa (pì o meno l’università, i podrìo dì), a l’ha ël diktat ëd consideré le lenghe regionaj come na ròba veja, quaicòs che a fà piasì ch’a-i sia (o ch’a sia staje) ma che as peul nen, gnanca lontanament, buté davzin a l’italian.

Bin, mi i son nen d’acòrde. Ij lìber i jë scriv an italian, ma ël piemontèis – scrit, nen mach parlà – a definiss na bon-a part ëd mia essensa.

Ma tornoma al lìber. Beccaria (pp. 74-75) a scriv:

Una volta che ai dialetti sarà riconosciuto lo statuto di lingua, essi vorranno tutti (alcuni già lo vogliono) essere insegnati a scuola. Penso alla babele in Lombardia, in Piemonte, e altrove. Si dovrà creare a tavolino un “lombardo comune”, un “piemontese comune”, che attualmente non esistono (né esisteranno mai). E si dovrà approntare una grammatica comune. Ma su che base?

Possìbil che un dij linguista pì avosà ch’i l’oma a sapia nen che ‘l piemontèis a l’ha des sécoj dë stòria scrita? Che na gramàtica, codificà e precisa, a esist?

(Evidentement nò, dàit che a scriv paròle piemontèise com ch’a podrìa fé mia cita.)

E la conclusion dël lìber a l’é che an «dialèt» as peulo scrivse poesìe magnìfiche, ma quand ch’i parloma seriament alora i dovoma dovré l’italian. E donca ‘l piemontèis a sarìa na manera ‘d parlé con j’amis e pòch d’àutr.

Mala tempora currunt. Pòvra mia identità piemontèisa.

Taggato: •
Meno recenti Piu recenti
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons