A-i era na vòlta…
– Un rè! – a diran sùbit ij mè cit letor.
Nò, masnà, i l’eve sbalià. A-i era na vòlta ‘n tòch ëd bòsch.
A l’era nen bòsch fin, mach na lëgna da brusé, ëd cole che d’invern as buto ‘nt le stuve e ‘nt ij franclin për visché ‘l feu e scaodé le stanse.
I sai pa com a sia ‘ndaita, ma ‘l fato a l’é che ‘n bel dì sto tòch ëd bòsch a l’é capità ‘nt la botega d’ën véj minusié, ch’as ciamava mèist Tòni, mach che tuti a-j disìo mèist Ceresa për via dla ponta ‘d sò nas ch’a l’era sempre bërlusenta e violëtta parèj ‘d na ceresa madura.
Pen-a che mèist Ceresa a l’ha vdu col tòch ëd bòsch, a s’é arlegrasse tut, e an dasendse na fregadin-a a le man për la gòj a l’ha bërbotà ‘n tra chiel:
– Sa lëgna a l’é franch rivà al moment bon: i veuj dovrela a fene na gamba ‘d taolin. –

Carlo Collodi, Pinòcchio an piemontèis, tradussion ëd Guido Griva, Turin, Viglongo, 1981

Quàich tòch gavà da Ben Hogan. An American Life, ëd James Dodson (tradussion mia).

“Ël vej Ben a parlava un mugg an sël camp da gòlf ancheuj”.
“Dabon? E lòn ch’a disìa?”
“At toca a ti”.
(pàgina 14)

Gnun a l’ha mai vist un fiolin piasej-je ‘l camp pratica tant come Bennie Hogan. Sò desideri ‘d colpì ‘d balin-e a j’era sensa fond, squasi spetral. Ël fiolin a podìa sté lì për sempe a tiré ‘d balin-e dai tapiss pien ëd póer, peui andé a pijeje, torné andré e torna colpije da la póer.
(pàgina 58)

Pì ‘d na vira a l’avìa comentà an privà con Valerie che minca vira ch’a dovìa tenté ‘d mostreje a quàich madama stofiosa giogadris ëd bridge o a quàich banché mes anteressà a fé në swing un cit tòch andrinta ‘d chiel a mnisìa fiap e a meuirìa.
(pàgina 117)

S’it i-j ciamave quaicòs ëd rasonevolment fòl, Hogan at gelava con lë sguard, e cola lì a j’era la fin ëd toa intervista.
(pàgina 148)

“L’unica ròba ch’a-i manca ai golfista a l’é pì luce dël dì. A-i é nen bastansa ‘d temp arlongh ël dì për pratiché e gieughe, për porté ël livel ëd gieugh ëd mincadun là anté ch’a dovrìa esse”.
(pàgina 223)

“Gene, i l’hai vagnà singh Open. Mach che i riess nen a arcordeme anté”.
(pàgina 515)

Carlin Pòrta
Come osel ëd Madòna

A son rivà le ciòche da Roma
e piror,
dësgropà,
dun-a as lasso andé
con gòj granda
a spantié
bon ben din don dan d’amor
a minca anviron.

Dëlcò nòstr cit cheur
venta ch’ampara da lor
a lassesse andé
slargand j’ale,
voland su ’nt ël cel
pagn a osel ëd Madòna
a spantié a tut ël mond
nòstra cita onsa ’d bin.

—

Michel dij Bonavé
Pasca contenta

A bërluso ij pensé sl’arbat ëd la stagnòla
përzoné ’dcò lor ëd na sensassion fòla,
na frisa ’d dosseur da na greuja ’d cicolata
smija vorèj pasié qualsëssìa idèja mata.

Sbrincc ëd vita ch’am pogno ’l moro,
gucin dël sol ch’a scasso ij toroboro
e am dan motiv d’esse content
an mes a tut n’anvërtoj ëd lament.

Feuje ’d ramuliva dan l’andi a Pasca
për cost mond fàuss ch’a tarabasca
ant j’anvìe mascheugne dël mai a basta
nì cicin bon, nì bagna concia, nì pasta.

Për ch’a sia la festa bon-a e vera
serv nen core apress a stèila boera,
se ’l cheur l’é pien a ras dël pòch
as sento pì nen le spin-e dl’articiòch.

A l’é nen lë spìrit ëd l’assè bondos
col ch’an mostra col òm sla cros,
ma ’l godiment ëd minca frisa ’d vita
bele ciucià con ij pé fongà ’nt la nita.

Ancheuj i parl nen mi, a parla un lìber fondamental për capì mej ël concet ëd fluss (flow), visadì la condission ant la qual is trovoma quand ch’i soma an situassion da le quaj is pijoma talment tant piasì da lòn ch’i stoma fasend ch’is dësmentijoma quasi ëd noiàutri midem, che ‘l mond fòra ‘d noi a l’ha pì gnun-a amportansa, ch’i soma pì gnanca cossient dël temp ch’a passa.

Flow. The Psychology of Optimal Experience, ëd Mihaly Csikszentmihalyi (d’acòrdi, ël cognòm a podrìa dé quàich problema), a l’é n’euvra strasordinaria, un leu anté che filosofìa, psicologìa e vita ‘d tuti ij di as ancontro. La paròla al lìber. (Mi i l’hai mach virà ij passagi da l’inglèis.)

An sla diferensa tra piasì e gòj
J’esperiense ch’a dan piasì a peulo ‘dcò dé gòj, ma le doe sensassion a son motobin diferente. Pr’esempi, tuti a l’han piasì a mangé. Gòde dël mangé, tutun, a l’é pì difìcil. […] Na përson-a a peul avèj piasì sensa gnun ësfòrs, se ij giust senter an sò servel a son stimolà eletricament, o come conseguensa dla stimolassion chìmica dle meisin-e. Ma a l’é nen possìbil gòde ‘d na partìa ‘d tennis, d’un lìber o ‘d na conversassion a meno che l’atension a sia concentrà an manera pien-a an sl’atività (p. 46).

An sla felicità
Le përson-e ch’a amprendo a controlé l’esperiensa interior a saran an grad ëd determiné la qualità ëd soa vita: lòn ch’a rapresenta la distansa pì cita possìbila che mincadun ëd noiàutri a peul avèj rispet a la felicità (p. 2).

An sla vita armoniosa
Nopà ëd sagrinesse ‘d come vagné un milion ëd dòlar o dla manera d’avèj d’amis neuv e anfluì an sle përson-e, a smija pì convenient dëscheurbe come la vita ‘d tuti ij di a peula esse fàita mnì pì armoniosa e pì agreàbila, e oten-e parèj an manera direta lòn ch’as peul nen conseguì a travers ël perseguiment ëd but simbòlich (p. 45).

An sël valor ëd na comunità
Na comunità a dovrìa nen esse giudicà an manera positiva përchè a l’é tecnologicament anans, o përchè a gòd ëd richesse materiaj; ma a va giudicà positivament se a eufr a le përson-e la possibilità ëd gòde ëd vàire pì aspet possibij ëd soa pròpria vita, ant l’istess temp përmëttendje ‘d dësvlupé ël potenzial ch’a l’han ant l’arserca dë sfide sempe pì gròsse (p. 191).

Na virtù essensial
Ëd tute le virtù ch’i podoma amprende, gnun-a a l’é pì profitévola, pì essensial për la dzorvivensa e pì ancoragianta për milioré la qualità dla vita che l’abilità ëd trasformé j’antrap ant un-a sfida anciarmanta (p. 200).

Tut ël capìtol Cheating Chaos (pp. 192-213) a l’é esplicativ an sl’argoment. Ambelessì a-i son le tre caraterìstiche che second l’autor a acomuno le përson-e ch’a riesso comsëssìa a seurte bin da situassion dramàtiche, amprendend ròbe neuve e minimisand le negatività:

– sicuressa natural dla përson-a (unselfconscious self-assurance, pp. 203-204), visadì la convinsion goregna che ‘l nòstr destin a l’é ant le nòstre man mideme;

– atension arvòlta al mond (focusing attention on the world, pp. 204-207) e nen a noiàutri midem: ant un moment ëd perìcol o dificoltà a l’é natural vardé a l’intern ëd noiàutri midem, ma a l’é mach fasend atension a l’estern ch’as peulo arzòlve an manera luminosa situassion difìcile;

– dëscuverta ‘d solussion neuve (the discovery of new solutions, pp. 207-208), visadì la capacità ‘d passé dëdnans a la normalità e ai përcors prevedibij për rivé a conclusion vajante ‘d livel pì àut.

A-i é na pcita tradission natalissia ‘d còst blògh: le poesìe ‘d Michel dij Bonavé e Carlin Pòrta (ambelessì cole dël 2010 e ambelessì cole dl’àutr ann).

Natal a l’é passà, ma j’auguri ai mé (nò, ai nòsti) vintesingh letor a resto.

Michel dij Bonavé (dij barbisin ëd Gambabòsch)
La càmola ’d Natal

A l’ha chità sò travaj rusiant,
pcita bojëtta ch’a gura ’l bòsch:
tàule grossere ’d na grupia pòvra
ëd fen, ma bondosa ’d bin.

Sò concorent, minusié viagiator,
l’ha vardà con euj ëd rimpròcc
vers col frin-frin ch’a dëstorba
la seugn giusta dël sò bel ninin.

La fam a l’é bruta a fé tase,
ma fin-a ’l beu l’ha chità ’l rumié
e l’aso ansarì a veul pì nen tosse:
ël silensi l’é d’òr an sta neuit.

La rëssiura a cala pì nen dal përtusin,
la masnà a s’argira, a gëmm pian,
ël cuné ’d Mama Santa basta pì nen
a deje l’andi a l’arpòs pì bel.

N’angelèt, sghijà da la nìvola,
s’avzin-a a col ass rupì,
bësbija an silensi quaicòs:
n’anvit segret mandà da Nòsgnor.

A cala torna la rëssiura, pian pian,
compagnà dal frin-frin dël camolin.
Un soris fioriss sël morin dël Bambin
e la Neuit Santa s’anviara dosman.

—

Carlin Pòrta
Lus ëd Natal

Staneuit i l’hai sugnà na borna frosa
frèida, mach bon-a da mofa e da fonz
dont un temp a fasìa sgiaj intré
tant ch’a l’era scura da fé paùra.

Dëspress, con ël dësdavané dël seugn,
maraman che ’l cavion a së slongava,
da la boca a së spantiava na lus
ch’anzolìa l’anviron pòch për vira.

L’òm ëd vòte a l’ha ’l cheur marì e fros
tant ch’a fà ’d matarìe sensa sens
crasand ëd maleur ch’i ch’a l’ha d’antorn.

Òm, cheuj la Lus ch’a sbon-a da la borna
ch’a l’é cola pura e s-cëtta ch’a nass
për minca òm ëd bon-a volontà…
cola dël Bambin, ver cadò ’d Natal.

Giovo ch’it intre adess fresch ant la vita,
ansios ëd core a scheurve tut ël mond,
e it cove un seugn ëd glòria che at invita
a conòsne ij misteri pì profond,
prima ‘d pié ‘l vòl për ij paìs lontan
fërmte un moment. L’é pì nen temp doman.

Come it ricorderas toa Patria cita,
ant ij ani lest che at porteran an gir,
ant la stra dël gran mond nen sempre drita,
ant j’ore ‘d gòj che a passo ant un sospir;
se it fërme nen adess un momentin
për conòsla un pò mej vorendje bin?

Guardte d’antorn: cost l’é tò mond, toa tèra,
dova it ses nà, dova l’é nà tò pare,
dova che a parlo e a vivo a na manera
a gnun-e uguala. Guardje e che at sìo care
coste sità, sto cel, coste campagne,
ëd sa Regin-a ancoronà ‘d montagne.

Sta tèra dla pianura e dle colin-e,
rossa dle vigne e rica ‘d camp e ‘d pra,
quasi color dij mon ëd le cassin-e,
da la povra montagna al rich Monfrà
l’é nòstra mare, noi da chila i vnoma,
noi soma sò e a chila i torneroma.

Là ‘nt la Provincia granda e ‘nt l’Astesan,
su ‘nt le ca ‘d pere spatarà an montagna,
a jë sta nòstra gent, son coj che a san
come a l’é bon ël pan quand ch’as guadagna.
Giovo ampara a conòssje, a son dij tò,
Nà da sta tèra che a së specia an Pò.

‘T vëdras che ant ij moment dla nostalgìa
it ricordras nòstre canson dij vej;
nòstra parlada rudia e colorìa
të vnirà an boca ant ij moment pì bej;
paròle dësmentià tant dosse e care
come da cit at jë disìa toa mare.

Ti adess va pura për ël mond. Boneur
e onor forse at daran d’àutri pais,
ma pòrt-te tò Piemont an drinta al cheur
come l’amor sincer d’un vej amis:
ricòrda chi a l’ha date sangh e vita,
giovo dësmentia nen toa Patria cita!

[gavà da Armando Mottura, La patria cita: poesìe piemontèise, Turin, A l’ansëgna d’ij Brandé, 1959, 92 pp., stampà an 500 còpie numerà]