Ott 19

Rëscontr ëd Vërsej – l’opinion ëd Gianluca Perrini

2 Coment »

I l’heu nen podù partissipé al rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj, e antlora i l’heu ciamaje da chi ch’a j’era ‘d dì la soa. Gianluca Perrini am manda “doe righe a la bon-a”. Mi, chi l’hai na gròssa amirassion për chiel da quand, a fà des agn, i l’hai conossulo a un cors ch’a j’era vnù a fé a Cher con Gianfranch Gribàud, i lo ringrassio pròpi tant e i buto ambelessì a segué sò tòch.

—

Saba 15 e dumìnica 16 d’otober, a Vërsèj, a l’é tnusse ‘n rëscontr an sla stòria dla grafìa piemontèisa, vorsù e organisà dal prof. Sergi Girardin (Sergio Gilardino).

Mi i l’hai partecipà mach a la prima dle doe giornà ‘d travaj, doncre coste mie nòte a son nen complete.

Ël prof. Girardin a l’ha fait n’antrodussion general an italian, sotlignand l’amportansa dla tradission ant la codificassion dle lenghe minoritarie; peui a l’ha parlà, sempe an italian, Alda Rossebastiano (dl’Università ‘d Turin), ch’a l’ha pijà an esame la grafìa ‘d na pugnà ‘d test piemontèis dël Tërzent e dël Quatsent, andoa a-i é già n’embrion ëd cola ch’a sarà peui la grafìa moderna, përchè /ü/ e /u/ a son marcà, coma ancheuj, con u e o, damantrè /ə/ e /ö/ a son nen marcà e a l’é nen ciair se la grafìa nn (coma an personna, fontanna) as debia les-se [ŋ] o [ŋn] (mi i penso che personna a fussa prononsià [pər’suŋna].

La paròla a l’é peui passà a Francesco Rubat Borel, ch’a l’ha esaminà ij dësvlup gràfich dël piemontèis ant ij sécoj XVI e XVII. Ant ël dòp-mesdì Candida Rabbia a l’ha parlà dla grafìa d’un manuscrit dl’Artaban Bastonà d’Edoardo Calvo; sùbit dòp, Dario Pasero a l’ha analisà na quatren-a ‘d manuscrit islerian trovà ‘nt ël «Fondo Patetta» ant la Sità dël Vatican. Pasero a l’ha armarcà che «ant la grafìa ‘d coj document a-i é già l’80% ëd la grafìa d’ancheuj». Peui i l’hai parlà mi, ch’i l’hai fait la stòria dla grafìa piemontèisa da la gramàtica dël Pipin a la fin dl’Eutsent; Giusep Goria e sò fieul a l’han parlà dle solussion grafiche escogità da Arturo Aly-Belfadel për soa Grammatica e, dulcis in fundo, Giovanna Viglongo a l’ha ancërmà l’uditòri con soa rievocassion dj’agn «eròich» ëd la SELP e dla restaurassion dla nòrma clàssica da part ëd Pinin Pacòt e Andrea Viglongo.

A s’é nen parlasse diretament ëd Bruno Villata e ‘d soe proposission grafiche. Mi, sensa fé ‘d nòm, i son përmëttume ‘d dì che la grafìa piemontèisa a fonga soe rèis ant na tradission secolar. Campé ai crovass cola tradission a l’é n’afé motobin arzigos, ch’a peul avèj d’efet disastros an sl’avnì dla lenga. Mia idea a l’é che la grafìa stòrica a debia esse la base ‘d qualonque normalisassion sissìa. Mi i son për na semplificassion dj’acent e dl’usage dij tratin, ma ant ël rispet dij prinsipi fondamentaj consacrà da la stòria e da l’usage. “Semplificassion ant la tradission” a l’é mia divisa.

Ël pùblich e j’autri relator a l’han apressià mie considerassion.

La giornà a l’era bela e la sala pien-a.

Taggato: •
Ott 12

Edmondo De Amicis, Cheur – Cuore

Gnun coment (për adess) »


Ël piasì ‘d lese an piemontèis ai nòsti fieuj a chërs ancheuj, përchè Michel dij Bonavé a l’ha cudì l’edission an piemontèis ëd Cuore, d’Edmondo De Amicis, un lìber ch’a l’ha nen damanca ‘d tante presentassion, për l’editris Il Punto. La tradussion a l’é ‘d Gioanin Magnani.

Come tanti gioiej a costa pòch – neuv euro.

Michel a l’ha avù la bontà ‘d mandeme la Prefassion. Ambelessì a segue a-i son ij tòch scond mi pì significativ.

E për tuti l’invit a l’é un sol: caté cost lìber, lesijlo a vòstre masnà. «Mej che la revalenta», për dila con barba Tòni.

—

As ven semper a trovesse a parlé ’d lòn ch’a l’ha contane Enrico, an famija mach Rico, a propòsit ëd col ann dë scòla, dantorn al 1884, e a rasoné su tute cole figure ’d magìster e magistre, dë scolé e ’d soe famije che a dan forma a ’n bel quàder ëd vita turinèisa dòp vintesinch ani da l’unità. I l’hai dit ch’as trata ’d vita turinèisa përchè tute le vicende a son ambientà a Turin, gavà cola dël viagi fin-a a Condòve për trové ’l vej magìster Crosetti. Un dëscors a part a l’é da fé për le conte dël mèis che, butà coma ’d tema an classe, a son la dimostrassion ëd la volontà dl’autor d’afidé a la scritura ’d messagi patriòtich e pien ëd cola moral ch’a ventava spantié.

Arlesend pì che na vira le pàgine ’d Cheur, ant ël soagné na revision dal ponto ’d vista dla grafìa e dla gramàtica piemontèisa, i son ancorsume che le descrission ch’a fà Edmondo De Amicis, ij përsonagi ch’an fà conòsse, ij pòst andoa ch’an fà ’ndé (con na colocassion precisa ’nt la capital sabàuda) a riesso nen a dëstachesse da Turin, na Turin ch’a l’é pì nen capital dël règn ma na sità qualsëssìa.

An trasparensa as antërved la nuansa dij caràter piemontèis gropà al sens dël dover, ëd na dignità ch’a ven nen a meno gnanca ’nt ij moment ëd la disperassion pì nèira. La dignità guernà fin-a ’nt ij moment dël maleur, l’orgheuj discret ant ël butesse dë ’dnans a la povertà, la fedeltà al travaj, ël dolor e ’l magon afrontà con coragi e fé (bele se costa a pija nen la forma esterior ëd na Cesa o dij sò ministr), ël rispet ëd la dissiplin-a e dle régole dël vive sivil, la presensa dj’aveniment militar, ij valor creus ëd la famija, costi-sì a son tuti element descritiv che l’autor a cheuj da la normalità e a l’ha nen dabzògn d’anventesse, a son lì e a son pien ëd caraterisassion tìpiche piemontèise e ch’a peulo ’dcò esse smonùe coma esempi ’d comportament a col’Italia ch’a l’é ancora an camin ch’a serca ’d fesse nassion. […]

Vorend trové na conclusion a cost mè dëscors i podrìa fërmeme a na considerassion sël fàit ëd coma la figura dël magìster a l’abia përdù coj valor che, miraco, a j’ero fin-a na frisa esagerà ai temp ëd De Amicis. Belavans a-i é semper dabzògn për ij giovo ch’a chërso d’avèj ëd ponto d’arferiment, col tradissional ëd la famija a l’é smasisse e sfrisasse bonben sota ij crep dij cambiament ëd nòstra società moderna, ma ’dcò col dij magìster a l’é finì ’nt ël canton dij ringret e ’nt ël tirol ëd j’arcòrd.

Lòn ch’an resta? Un veuid che a l’é mal fé da ’mpinì.

Taggato: •
Ott 05

La grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj

9 Coment »


Saba 15 e dumìnica 16 otóber a Vërsèj (Salone Dugentesco, via Galileo Ferraris) a së tnirà n’important rëscontr: La grafia della lingua piemontese nei secoli. L’intrada a l’é libera, e tute le përson-e ch’a l’han a cheur l’avnì ‘d nòstra lenga a son anvità.

Ël rëscontr as divid an tre session: la prima, saba da neuv e mesa a un bòt; la sconda al dòp-mesdì, da tre bòt a ses e mesa e l’ùltima a la dumìnica matin, ancor da neuv e mesa a un bòt.

Ij relator a son lòn che ‘d mej ël piemontèis ancheuj a l’ha da eufre. Ambelessì a-i é ‘l programa complet. Mi im limit a segnalé quaicòs.

Saba ‘d matin Sergi Girardin – ch’a l’é ‘dcò ‘l coordinator sientìfich dl’event – a parlerà dla grafìa dle lenghe neolatine e indo-europenghe.

Al dòp-mesdì Gianluca Perrini a argomenterà ansima a la grafìa dël piemontèis da la Ristorassion a la fin dl’Eutsent, e Giovanna Viglongo a rasonerà ansima a la grafìa dla lenga piemontèisa ant l’arforma Pacòt-Viglongo e ant la pràtica editorial.

Domìnica ‘d matin Gianfranch Gribàud a relassionerà an sla grafìa dij pì amportant dissionari dla lenga piemontèisa, Dàvide Damilan a parlerà ‘d come mosteje la lenga piemontèisa a le masnà e ai grand, e Albina Malerba a conterà dle sernie ’d Renzo Gandolfo e ’d Gianrenzo Clivio për la Ca dë Studi Piemontèis, con ij sugeriment ëd Giuliano Gasca Queirazza.

I son nen sicur che un rëscontr come cost a butrà un pont ferm ant na question dij doi andrit; ma, për qualità dj’intervent e për ël rigor sientìfich dl’organisassion, i son sicur che a vaja la pena dë scoté lòn ch’as dirà.

Taggato:
Set 28

La produssion literaria për masnà

Gnun coment (për adess) »

GP
Riccardo Camerlo, Borichèt për j’amis, a l’é un pare ‘d famija ch’a sërca ëd tiré su soe masnà mej ch’a peul e ‘me ch’a peul. An efet an si tre agn, a dis, “a l’é stàita mia atività prinsipal…”

I l’avìa ciamaje dë scrive quaicòs për cost ëscartari. Ambelessì soe riflession ansima a un tema ch’i l’oma car tuti i doi, lese an piemontèis a le masnà.

(Con un gròss mersì. Bon ben gròss: a conta ‘d ròbe ch’a servo a tuti ij pare e le mare ch’a veulo lese an piemontèis ai cit e a san nen da anté ancaminé.)

—

La produssion literaria për masnà a l’é motobin varià. A ancamin-a con ij lìber an goma, che ël nadin a deuvra për fé ël bagn e ch’a l’han an minca pàgina mach na plancia e na paròla con ël nòm ëd l’oget figurà, a séghita con le conte curte che maman o papà a-j leso an ëtnisendlo an fàuda la sèira prima d’andé a deurme, e a va anans fin-a a le stòrie pì complicà, da lese an vàire vire.

Al gognin a-j pias lese ij lìber vàire vire ëd fila, fin-a scasi a frusteje – a l’é për lòn che coj për ij pì cit a l’han le pàgine ëd cartronin: la masnà a dësvlupa nen mach l’atension, ma ëdcò j’abilità micro-motòrie, an amprendend a volté le pàgine. Passà ij doi agn a-i ancàpita peui n’eveniment ëstrasordinari e emossionant: l’anteresse ëd la masnà a sghija viaman da la plance colorà al test: a veul amprende a lese!

L’editorìa dij lìber an piemontèis për masnà a l’é fosonanta. A-i son dle desen-e ëd tìtoj: conte e fàule d’autor piemontèis clàssich o modern, tradussion da Esòp o Fedro, Perrault o Andersen, e via fòrt.

An general però a son nen dij volum ch’a peulo compagné ël matòt da soa nassensa fin-a a la scòla, ma a van bin për fieuj già pì grand: ij test a son motobin soagnà, ma a-i son pòchi dissegn për podèj piase a ‘n cit ëd ses mej. N’ecession a l’é ël volumet Faulëtte, publicà da Gioventura piemontèisa, ch’a conten tre conte: minca pàgina a l’ha a da na banda un gròss dissegn ësbërlusent e da l’àutra ël test, scrivù bin gròss. Belavans i l’hai l’ampression che da na mira editorial ël cost dël travaj gràfich a l’é tròp àut për podèj publiché con profit tanti d’àutri lìber përparèj an piemontèis.

Lòn ch’as peul fesse? Na solussion che, conforma a mia esperiensa, a marcia bastansa bin a l’é cola ëd pijé un lìber an n’àutra lenga e contelo a la masnà an fasend la tradussion an piemontèis an sël moment. An sa manera però le potensialità d’un lìber a së sfruto nen ëd fasson pien-a. An sël moment a peulo manchene la paròla, l’espression o la tornura ëd fras giusta; da na vira a l’àutra a peul ancapitene ëd dovré dle paròle diferente, e a le masnà a-j piaso j’arpetission precise; peui sòn a-j giuta nen ai pì grand a amprende a lese, përchè a-i é na diferensa antra ‘l test ëscrit e le paròle.

Antlora coma fé? A ventrìa podèj fabrichesse dij lìber antëcà, ma nen tuti a l’ha le capassità gràfiche o ël temp për felo.

N’agiut a l’é vnume da na colession ëd libret an anglèis ancaminà na quaranten-a d’agn fa: «Mr. Men and Little Miss» (a-i na j’é ëdcò na version an fransèis: «Monsieur Madame»). A son tanti libret cit, bastansa a bon pat, ëd na dosen-a ëd feuj con a drita un dissegn amusant e a snistra chèiche linie ëd test ëd la stòria. A son tornà ëd mòda e as treuvo an tute le librarìe antërnassionaj e an vàire ëd cole monolenga.

A venta avèj a disposission n’ordinator, na stampanta, dij feuj, dle tisòire e dla còla. Dnans a tut a së stampa na tradussion dël test (scriv-la nen a man: ij lìber an piemontèis a son nen ij fieuj ëd la serva). Un a peul ëdcò fé dle modìfiche con dij but educativ (për esempi, a mi ch’i son moralista am pias nen che monsù Gatij a vada an gir a feje gatij a la gent ch’a travaja, e i-j la conto un pòch diferenta). Peui un a artaja ël feuj a mzura dël lìber e a lo ancòla an sël test original.

I peuss garantì vàire agn ëd leture passionante, a parte dai dontré mèis dël cit. E s’i l’eve damanca, geneve nen a ciameme le tradussion ëd coj ch’i l’hai (mach për utilisassion përsonal: con ël sucess ch’a l’han avù si lìber, i chërdo ch’a son motobin gelos dij sò drit d’autor). I veule n’atast? Valà ël prinsipi ëd Monsù Pastisson:

A l’era na matinà assè bela. Ël sol a l’era già àut. E a brilava. An sj’erbo, j’osej a j’ero già dësvijasse. E a cantavo. Nopà, an na ca pitòst delabrà, pròpe an mes a ‘n pra, cheidun a l’era ancor nen aussasse. It andvin-e chi? Sò dësvijarin a l’é butasse a soné…

Taggato: •
Set 21

Ël piemontèis lontan da ca

Gnun coment (për adess) »

Am dà un sens particolar scrive, parlé dël piemontèis quand ch’i son lontan da ca. Ancora ‘d pì ancheuj, da n’Autogrill an mes a l’Italia, tornand da na vacansa/travaj.

Lòn ch’a l’é ‘l piemontèis s’it l’has gnun da parlelo ansema? Am ven an ment Clivio bonanima:

Fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a qualchedun.

Bin, boneur che a ca a-i é na famija pronta a pensé con mi an piemontèis. Andé fòra a l’é bel përchè a-i son j’artorn.

E coste doe righe scrite an pressa a son an tute le manere na canson d’amor për mia lenga, për mia pòvra lenga piemontèisa.

Taggato: •
Set 14

Arsorse për la lenga piemontèisa

Gnun coment (për adess) »


I segnal cost sit dl’amis Riccardo “Borichèt”, na përson-a ‘d cheur ch’a l’ha a cheur soa lenga. Riccardo a l’ha butà a disposission ëd tuti an col ëspassi, “a gràtis, dël material ch’a peul ven-e a taj për mostré la lenga piemontèisa e spantiene soa conossensa, dzortut për le masnà”.

Dzortut për le masnà. Sòn a l’è fondamental.

Na cita ròba, as capiss. (Come tute le ròbe piemontèise.) Ma për ancaminé a va bin.

E già ch’i-i soma, i dirai ancora che sempe Riccardo a l’avia virà an piemontèis L’homme qui plantait des arbres ëd Jean Giono, ch’as peul truvesse ambelessì.

Ròbe cite, për ij cit cit e për ij cit grand. Ròbe piemontèise.

Taggato: • •
Set 07

Vijà piemontèisa a Carmagnòla

Gnun coment (për adess) »


Vënner 16 stèmber a neuv ore ‘d sèira i soma tuti invità, da la comun-a ‘d Carmagnòla e da l’associassion cultural piemontèisa Arcancel, a la Vijà piemontèisa ‘d poesìa e canson popolar.

A Carmagnola, ant la sala Antichi Bastioni (an piassa Antichi Bastioni), ël grup vocal e musical Le vos grise a canta ansema a la gent përchè, com ch’a diso lor, “canté a fà bin al cheur […], canté a l’é già un boneur”.

A leseran ëdcò poesìe e pròse d’autor carmagnolèis e nen mach: Costa, Mottura, Badalin, Bré e via fòrt.

Taggato:
Ago 31

Vivaldi

Gnun coment (për adess) »


Am fà piasì ancheuj segnalé un bel strument a pro dla geografìa lenghìstica italian-a, ël Vivaio Acustico delle Lingue e dei Dialetti d’Italia (dont l’acrònim a l’é Vivaldi, aponto).

La geografìa lenghìstica, visadì la siensa ch’a fà vëddé com ch’a cambia la manera ‘d dì na paròla o d’esprime un midem concet con lë spostesse an sël teritòri (tante vire bele ‘d bon ben pòchi chilòmetro, com che ij parlant a san për esperiensa), a l’é n’argoment ch’a l’avìa apassioname a l’università, tant ch’i pensava ‘d fene oget ëd mia tesi ‘d làurea. (A sarìa stàit tant anteressant, ma ancheuj i son bon ben content d’avèj pijà la stra che Riccardo Massano a l’avìa indicame.)

Bin, cost sit a buta ansema ‘l rigor sientìfich dl’arserca con le possibilità che la ragnà a eufr, prima ‘d tute cola dë scoté e nen mach lese na parlada. (Na lenga regional – o ancestral, për dila con Sergi Girardin – a l’é naturalment prima parlà che scrita, donca cost strument a l’é un bel trait d’union an tra le doe caraterìstiche.)

La consultassion a l’é intuitiva – ël sit a val sertament n’esplorassion. A la finitiva as trata d’un bel strument e ‘d na bela testimoniansa a pro dla lenga (an sens largh antèisa).

Taggato:
Ago 24

Pasolini, Tavo e le lenghe ancestraj

Gnun coment (për adess) »


L’ùltim nùmer dl’arvista Alp – vos ëd l’arvira piemontèisa (nùmer 2, luj 2011) a conten na part ëd n’artìcol ëd Tavo bonanima («Lingue diverse»), sempe atual e ch’a val na riflession.

Quindes di prima ‘d vesse massà, Pier Paolo Pasolini a j’era intervenù a un seminari organisà da Tavo ant un liceo ‘d Lecce, e a l’avìa concludù soa orassion parland ëd la

necessità di lottare contro questo nuovo fascismo che è l’accentramento linguistico e culturale del consumismo.

Alora. An coste pòche paròle, scrite e prononsià dël 1975, a-i é un tema pesant e ‘d pien-a atualità. Ël fassism rapresentà da l’idèja che amprende a scoté, parlé, lese e scrive toa lenga ancestral a sia na ròba dròla.

A lo dis Gian Luigi Beccaria, tant për fé un nòm, a lo dijo tante përson-e ch’a son ant ij pòst ch’a conto.

Bin, col ch’a l’é ‘l vantage ‘d costa macdonaldisassion dla lenga? Gnun a veul impon-e gnente a gnun, mach a venta ch’a sia arconossù ‘l drit dle përson-e d’amprende soa pròpria lenga, cola ch’a definiss na part gròssa dl’identità.

Mach ch’a sia ciàir.

Taggato:
Ago 17

L’ànima ‘d Montmal

1 Coment »


Ier sèira, a la festa a Montmal – senten-e ‘d përson-e ch’a mangiavo an alegrìa – i pensava a cost pais fòra da coj pòchi di dla festa dl’Assunta. Pòche përson-e a stan ambelessì (j’abitant a j’ero 222 a l’ùltim censiment, ma dì ch’a saran ëd meno al pròssim a l’é na prevision fàcila): iér a smijava na metròpoli, ma tuti j’àutri di dl’ann?

La sin-a con la polenta a costava 8 euro. A j’era arlassant sté setà an cole banche con la famija (na ròba che na vira a l’avrìo dovume gropé për ch’i la fèjssa), gieughe con ij cit, fé un pòch d’amicissia con chi ch’a j’era (sempe adasi, as capiss – i soma piemontèis o còs? :-)).

Dòp sin-a a j’era un grup popolar vénet ch’a cantava. E cola lì sì ch’a më smijava na nòta fòra pòst: përchè fé vnì dal Vénet un grup a canté (ch’a dovrava le basi mùsicaj anregistrà!), con tuti ij musicant ch’i l’oma ambelessì? E peui coste montagne a son nen fòrse piemontèise?

I l’hai fàit quatr pass arlongh l’ùnica stra dël pais, i son setame con mia cita cita d’acant a na fontan-a. Cost paisòt a l’ha n’ànima, e a fòrsa dë steje a më smija ‘d capila un pòch ëd pì.

Taggato: •
Meno recenti Piu recenti
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons