Ago 10


I son tornà, dòp un mèis e passa, a la Piata. La Piata, com che ij mé vintesingh letor a san, a l’é për mi un leu dël mit, përchè i son stàit ambelessì a parte da quand ch’i j’era gnero e donca – parèj a dirìa Pavese – i-i sarai sempe.

Mi i l’hai ël seugn dë vnì a sté ambelessì: për lòn ch’a rësguarda ‘l travaj, «ADSL ergo sum», com ch’a disìa bonanima ‘d Fabio Metitieri, e ‘l gòlf ëd Coni a l’é a 35 minute da sì. Però i deuv esse realista e i sai che al moment a l’é fòra da la realisabilità: le cite a chërso e ij nòno a ven-o vej.

Ma i l’hai ‘dcò la realità dë vnì sì un përfond ëd vire a l’ann, ëd passeje tant temp, quàich vira con j’amis. Ij bòsch. Ël silensi pì complet. La natura, l’alegrìa e la meditassion.

La realità a l’é ‘dcò costa. Mi i son content. E j’amis a son anvità.

Taggato:
Ago 03

Agost, mèis dl’arpòs e dël temp ralentà. E temp ëd festa, an Piemont: ambelessì quaidun-a tra le tante inissiative.

1. Censin Pich an fà savèj che la festa dël Piemont ch’a fà 44 a arpia saba 6 d’agost a 10 ore al santuari dla Madòna dla fiòca ‘d Bagneul për la santa mëssa. Al dòp-mesdì a-i sarà la benedission e, an sël sagrà dla cesa, la vija dij Brandé, con mùsiche, cant e poesìa an nòsta lenga.

2. Fin-a ai 6 d’agost l’Escolo de Sancto Lucìo de Coumboscuro a organisa la sman-a dël multilenghism: lenga, montagna e pensé. Ambelessì ‘l programa complet.

3. Saba 6 agost as fa festa ‘dcò a Loasseul (Loazzolo). Për le veje stra dël pais.

4. A-i vintra nen diretament con ël piemontèis, ma dàit che un dij mé pais a l’é Montmal (Montemale di Cuneo), a buta cont fé savèj che da saba 6 agost fin-a a la fin dë stèmber al castel a-i é na mostra ‘d quàder. E s’i ven-e is vegoma ambelelà.

Taggato:
Lug 27


Gian Luigi Beccaria a l’é stàit mé professor a l’università, e sò cors a l’é un ëd coj che arcòrd con pì piasì, përchè soe lession a l’han mostrame da bon e da davzin l’italian ëscrit e soe trasformassion, dzora ‘d tut ant ij primi secoj.

Adess i l’hai pijà an man sò ùltim lìber, Mia lingua italiana. Gnente da dì ansima a tuta la part ch’a rësguarda l’italian – chi, pì che chiel, a peul mostrenlo? –, ma an vnisend a le lenghe regionaj (ai «dialetti», com ch’a-i ciama chiel) ël discors a cambia.

L’impression general ch’i l’hai a l’é che la coltura dominanta, cola ch’a fà mòda e tendensa (pì o meno l’università, i podrìo dì), a l’ha ël diktat ëd consideré le lenghe regionaj come na ròba veja, quaicòs che a fà piasì ch’a-i sia (o ch’a sia staje) ma che as peul nen, gnanca lontanament, buté davzin a l’italian.

Bin, mi i son nen d’acòrde. Ij lìber i jë scriv an italian, ma ël piemontèis – scrit, nen mach parlà – a definiss na bon-a part ëd mia essensa.

Ma tornoma al lìber. Beccaria (pp. 74-75) a scriv:

Una volta che ai dialetti sarà riconosciuto lo statuto di lingua, essi vorranno tutti (alcuni già lo vogliono) essere insegnati a scuola. Penso alla babele in Lombardia, in Piemonte, e altrove. Si dovrà creare a tavolino un “lombardo comune”, un “piemontese comune”, che attualmente non esistono (né esisteranno mai). E si dovrà approntare una grammatica comune. Ma su che base?

Possìbil che un dij linguista pì avosà ch’i l’oma a sapia nen che ‘l piemontèis a l’ha des sécoj dë stòria scrita? Che na gramàtica, codificà e precisa, a esist?

(Evidentement nò, dàit che a scriv paròle piemontèise com ch’a podrìa fé mia cita.)

E la conclusion dël lìber a l’é che an «dialèt» as peulo scrivse poesìe magnìfiche, ma quand ch’i parloma seriament alora i dovoma dovré l’italian. E donca ‘l piemontèis a sarìa na manera ‘d parlé con j’amis e pòch d’àutr.

Mala tempora currunt. Pòvra mia identità piemontèisa.

Taggato:
Lug 20

Minca tant am riva na mail da quaidun, conossù o bele nen conossù, ch’am dis brav për lòn ch’i fass ambelessì e ch’am invita a seguité parèj.

L’ùltima an ordin ëd temp iér sèira, da Censin, un fieul an piòta nen piemontèis ma ch’a l’ha pijasse l’angagg dë scrivlo e parlelo.

Bin, quand ch’i les coste mail mé cheur as vemp ëd gòj. Përchè a la finitiva a l’é për moment come cost ch’i scriv.

Coste mail am dan da pensé. Pr’esempi ch’i soma rari nantes in gurgite vasto. I soma pòchi, ciapà ant na ròba ch’a val gnente e che doman magara a-i sarà gnanca pì. Ma i-i soma, i soma ambelessì, i foma ‘d ròbe. Navigare non necesse, vivere necesse – that’s it.

A la finitiva a lòn ch’a-i serv ël piemontèis, a Censin? A lòn ch’a serv ël piemontèis? Bele parland da na mira pràtica (visadì lassand da part la definission dl’identità e dl’essensa ‘d na përson-a), mé piemontèis am giuta a pensé an manera pì sclinta e precisa, e am fà vëdde ël mond an manera un pòch pì slargà.

Mersì Censin, e mersì a tuj coj ch’a dédico quàich moment ëd so vita a lese costi tòch.

Tut considerà, a son nen ròbe cite.

Lug 13

Ël Sénter dë Studi Don Minzoni e la Ca dë Studi Pinin Pacòt a stan prontand l’edission 2012 dij Brandé, l’Antologìa ‘d Leteratura ‘nt le Lenghe dël Piemont.

“Bele che ij temp a sio gram e rancin”, com ch’a scriv Michel dij Bonavé – chi che, an pratica, a fà bon-a part dël travaj (e donca destinatari d’un nòst mersì! bon ben gròss) – ant la mail ëd presentassion dl’euvra.

Chi ch’a l’ha ‘d travaj (conte, poesìe, contribù o d’àutr) an piemontèis ch’a-i piasrìa vëdde publicà ch’a scriv dësgenà a Michel.

Taggato:
Lug 06


A Sancto Lucio de Coumboscuro, col cit paisòt dla comba scura a metà dla Val Grana, dumìnica 10 luj a torna lou Roumiage a la Vierge Adoulourado, na festa ch’as ten da quarantesingh agn për preghé con fé e sentiment an lenga provensal.

Ël programa:

a 3 bòt: mëssa cantà an provensal alpin
a 3 e mes: pelegrinagi an sla montagna
a 5 e mesa: festo se l’iero – gastronomia e mùsica tradissional

Cole montagne a son ëdcò mie, a son ëd tuti. Cola lenga a l’é un patrimòni dl’umanità. Costa festa a l’é na manera për dì che le lenghe cite a peulo smijé moribonde ma ij malavi terminaj – com a fortiss Tavo Burat sità da Fabrissi Arnaud – a son ancora viv e pa ancora mòrt.

Taggato:
Giu 29

Ij Brandé, la comun-a ‘d Casele e l’associassion La Forgia a l’han organisà për saba 2 e dumìnica 3 luj la festa dël Piemont ch’a fà 44.

A s’ancamina saba a ondes ore con la mëssa ant la cesa dij Batù an piassa Boschiassi.

A la domìnica l’artreuv a l’é a des e mesa an piassa Boschiassi. Da lì a-i sarà ‘l corteo vers piassa Europa, andova a ondes ore as consignerà ‘l Gran Drapò dël Piemont da Barge a Casele.

A mes bòt disné dl’amicissia da j’alpini ëd Casele an via Basilio Bona.

Da quatr ore an piassa Boschiassi a së tnirà lë spetacol ëd coltura popolar dël grup Rododendro ‘d Lans.

Ambelessì ‘l programa complet.

Taggato:
Giu 22


Gioventura Piemontèisa, quàich mèis fà, a l’ha avù la bela idèja ‘d cheuje desmila firme da presenté a la Region për ch’as fassa na lege a tùa ‘d nòsta lenga.

Bin, le firme a son adess pì che 12mila. Do – des – mi – la. Dodesmila përson-e, piemontèise e nen piemontèise, ma tute con l’idèja ch’a l’é nen giust ch’i lasso meuire costa lenga sensa fé gnente – a l’han firmà.

Lùn-es 27 giugn 2011 a mesdì, ant la sala ‘d Gioventura Piemontèisa an contrà ‘d San Sgond 7 bis a Turin, a-i sarà conferensa stampa ‘d presentassion. Le firme a saran peui conferìe al Burò dla Pressidensa dël Consej Regional dël Piemont a tre bòt meno un quart.

E peui quaicòs a sarà. Ma antratant a venta dije un gròss “mersì” a j’amis ëd Gioventura.

Taggato:
Giu 15

N’artìcol ëd Lissànder Mottino (con un gròss mersì për lòn ch’a l’ha fàit: chiel coma tuti ij piemontèis a veul nen desse ‘d blaga, ma a l’é tant, pròpi tant).

Quand che ij responsàbij ëd Gioventura Piemontèisa, l’associassion ch’a l’ha masentà la petission dle 10.000 firme (o signadure) për l’arconossiment e pì che tut la valorisassion dla lenga piemontèisa, a l’han ciamame ‘d deje na man, i l’hai avù na cita spluva ëd tëmma. Tëmma përquè i l’hai capì che badò (coma a l’ha ciamalo giustament Gianni) a sarìa stàit për noi quat gat cheuje tute ste sotoscrission e ‘dcò përquè as tratava dë seurte an mes dla gent da nòssa nicia ansima internet e dij tròp pòich cors ëd lenga ch’as fan. Si! An mes a le përson-e për fortì bin àut che a-i é fin-a cheidun ch’a veul nen che nòssa bela lenga piemontèisa (con tute soe variant) a meuira e che ël piemontèis a l’é pa na lenga ëd seconda sernia dë stërmé, ch’a vaja bin, ant ël privà antecà o pes ancora dont vërgognesse.

E bin: con mia la pì gròssa sorprèisa i l’hai dëscurvù che ëdcò tanta gent, che magara a l’avìa mai pensaie ansima o che miraco a spetava mach che un cit brando (coma a lo son ij nòss car brandé, coj bonanima e coj viv), a j’era disponibila a fé quaicòs. Penseie, buté na firma antërment ch’it vaje fé la spèisa adressà da në sconossù… con tuìt ij trucio ch’a-i é a ancheuj cme adess.

I veuj fin-a armarché che praticament ël total dij parent, dj’amis e dij conossent pì strèit con dle persentuaj bùlgare a l’ha aderì, ma lòn probabilment a l’ha rivaie ëdcò për feme un piasì…

A l’é vèj, a-i é fin-a stàit chi ch’a l’ha nen fidasse dë buté sò nòm ansima a ‘n papé, oltra coj ch’a l’han portà ij sòlit argoment che ‘l piemontèis a l’ha mila variant, a-i é pì nen piemontèis, a serv nen për vive (lì lor probabilment a s’antajavo për fé ‘d sòld), ch’a-i é ‘d sagrin bin pì amportant che la question dël piemontèis (praticament a-j n’anfà nen) e via fòrt parèj.

«A-i é pì nen piemontèis», a l’han dit dij piemontèis»… E bin, mi a l’ha smijame che la persentual ëd nen piemontèis (italian meridionaj bele coma strangè) ch’a son passà për mè banchèt a sìa stàita pì àuta che cola dij piemontèis midem.

Im n’avis d’un monsù marochin ch’a l’ha firmà an disend ch’an Maròch l’istess problema a-i càpita con ël bérber.

A l’ha finitiva, l’ùltim message ch’a l’é girà për agiornene che mira ch’a l’é la petission, a dis che giumai i-i soma a 9.500 signadure a son za deposità e sigura as passëran le 10.000.

I veuj saré ringrassiand mie doe compagne d’archeujta firme, Gabriela e Annelise (mia mama), oltra tute le përson-e ch’a l’han signà e le associassion ch’a l’han aderì:
GIOVENTURA PIEMONTÈISA – CENTRO STUDI DON MINZONI / CA DË STUDI PININ PACÒT / PIEMONTÈIS ANCHEUJ – PIEMONT DEV VIVE – IL NOSTRO TEATRO – ATENE DEL CANAVESE – AMICHE DELLA BIBLIOTECA DI BALZOLA – ASTILIBRI – “ARRIGO FRUSTA” GIORNALISTA PËR ËL PIEMONTÈIS – GLI AMICI DEL CANAVESANO – LA VOS DËL CHEUR – MÈ PIEMONT – L’ARVANGIA – CIRCOLO LANGA ASTIGIANA – GOPIEDMONT – COMPAGNìA DIJ PASTOR – IL CINZANINO – TEATRO ZETA – ARCANCEL – BIBLIOTECA CÌVICA “G.DEMICHELIS” ËD VILANÒVA.

Mersì ‘dcò a le Comun-e d’Ausan, Ber, Ër Francó, Giaven, Z’Makana/Machignaga, La Nièla (Tane), Pissin-a, Polon, Sajan Mica, San Siond ëd Pinëreul, Sin-i, Ël Sumiàn, Tavian, La Vila San Sgond e a j’associassion Academia dël Risôn dë Noara, La Burera ‘d Cheuri, Cojtà Gruliaschèisa, Monginevro 2000 ‘d Turin, Ël Nòst Pais ëd Nòli, Pro-Loco ‘d Morëtta, Sipari sël Piemont.

A le pròssime inissiative pro piemontèis! Ch’a rivo d’antessissìa.

Taggato:
Giu 08


Sentme bin, Minòt, e peui i na parloma pì. I l’hai vorsute bin con tute le fòrse ‘d mia vita! Ti për mi it ses stàit sempe un Dio… e it veuj ancora bin, e a peul esse mej che prima…

Ah, lòn ch’it l’has fàit, Minòt!… It l’as vorsù seufre për fòrsa… Nosgnor a l’avìa date tut per esse content: salute, presensa, dné… a mi: a mi, che për nen dete un dolor i sarìa stàita ciuto, i l’avrìa parlà gnanca an pont ëd mòrt… e ti, ti it sarìe stàit l’òmo generos che a l’avìa fàit dël bin a tre dësgrassià…

Ciamimlo pì nen përchè it lo diso nen. I peuss nen ditlo… E ti it deuve esse galantòm a nen ciamemlo mai, përchè, per la bin ch’it veuj, ant un moment ëd debolëssa, Minòt… e a sarìa la nòsta rovin-a.

Ma it l’has nen vist che, pen-a ch’i l’hai dit che tò fieul a j’era l’idràulich, sùbit it l’has ancaminà a pensé ai sòld… ël capital… ël gran negòssi… Përchè ti ‘t preòcupe, e giustament, përchè ti ‘t dise: «Ij sòld a son ij mé». E it ancamin-e a pensé: «E përchè i peuss nen dijlo ch’i son ël papà?» «E j’àutri doi chi ch’a son?» «Che dirit ch’a l’han?»

L’infern!… Ti ‘t capisse che l’interessi a-j butrìa l’un contra l’àutr… A son tre òmo, nen tre cit. A sarìo bon a massesse tra ‘d lor… Pensa nen a ti, pensa nen a mi… pensa a lor. Minòt, ël bel dij fieuj noi i l’oma perdulo!…

Ij cit a son coj ch’as ten-o an brass, quand ch’a son masnà, ch’at dann preocupassion quand ch’a son malavi e a san nen dite lòn ch’as sento… Ch’at coro ancontra con ij brassòt duvert, disend: «Papà!»… Còj che it jë vëdde vnì da scola con le manin-e frèide e ël nasin ross e at serco la sorprèisa…

Ma quand ch’a son chërsù, quand ch’a son òmo, o a son fieuj tuti ansema o a son nemis…

Ti it ses ancora an temp. Mal it na veuj nen… Lassoma sté le còse coma ch’a stan, e ognidun a va për soa stra!

Eduardo De Filippo, monòlogh ëd Filumena Marturano, at III
Tradussion ëd Gioanin Davico

Taggato:
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons