Torna Guareschi, torna mersì al viragi an piemontèis ëd Renato Agagliate.

As treuva ambelessì. A l’é gavà da cost lìber.

Na sitassion:

Për lòn ch’a rësguarda la ramassëtta avosà, a l’é verificà che, dòp ’d cola sèira, a l’ha torna pijà soe fonsion d’ardrissa-cavèj.
Sòn i lo disoma përchè la stòria a sia completa. As peul nen, ant na conta, lassé na ramassëtta an sospèis.

Già, ij detaj a fan la diferensa!

A l’é stàit ant le vie ëd cost
Borgh che na neuva ròba
a l’é capitame.

A l’é stàit come un van
sospir
ël desideri amprovis ëd seurte
da mi midem, ëd vive la vita
ëd tuti,
d’esse come tuti
j’òmo ëd tuti
ij di.

Mi i l’hai mai avù na gòj gròssa
‘me costa, nì avèjla da la vita i sper.
Vint’agn i l’avìa cola vira, e i j’era
malavi. Për le neuve
stra dël Borgh ël desideri van
come un sospir
a l’ha fame sò.

Anté che ant ël temp doss
dl’infansia
pòche i veghìa sperduve
rampignà casòte an sël patanù
dla colin-a,
as levava un Borgh fërvent d’uman
travaj. An chiel la prima
vira i l’hai sofert ël desideri doss
e van
ëd buté la mia andrinta a la càuda
vita ‘d tuti,
d’esse come tuti
j’òmo ëd tuti
ij di.

La fé avèj
ëd tuti, dì
paròle, fé
còse che peui mincadun a capiss, e a son,
come ‘l vin e ‘l pan,
come le masnà e le fomne,
valor
ëd tuti. Ma un canton,
aidé, i lassava al desideri, celest
arfiaj,
për contempleme da col-lì, gòde
l’àuta gòj otnùa
ëd pì nen esse mi,
d’esse mach sòn: fra j’òmo
n’òmo.

Nassù da nèire
vicende,
pòch a l’é stàit ël desideri, pen-a un cort
sospir. I lo artreuv
– arson perdù
ëd gioventura – për le vie dël Borgh
cambià
pì che cambià i sia nen mi. An sle muraje
dj’àute ca,
an sj’òmo e ij travaj, ansima minca còsa,
a l’é calaje ël vel ch’a anvërtoja le còse
finìe.

La cesa a l’é ancora
giàuna, se ‘l pra
ch’a la circonda a l’é meno verd. Ël mar,
ch’i s-ciàir là bass, ha l’ha un bastiment sol,
enòrme,
che, ferm, a piega da na banda. Forme,
color,
vita onda a l’é nassuje mè sospir doss
e vil, un mond
finì. Forme,
color,
d’àutri i l’hai creane, restand mi midem,
sol con mè dur
patì. E mòrt
a më speta.

A torneran,
o a cost
Borgh, opura a n’àutr come cost, ij di
dla fior. N’àutr
a vivrà torna mia vita,
che ant un sagrin estrem
ëd gioventura, a l’avrà për chiel midem ciamà,
sperà,
ëd buté la soa drinta la vita
ëd tuti,
d’esse come tuti
a-i é smijeran j’òmo d’un di
d’antlora.

Renato Agagliate a l’avìa già virà an nòsta lenga un racont ëd Giacosa, La concorensa. Ambelessì a-i é n’àut tòch, gavà da cost lìber (as peul ëdcò dëscariesse da Liber Liber).

Costa a l’é na stòria ‘d montagna, d’òm “a la piemontèisa”, che miraco a parlo pòch ma a l’han pì car fé vëdde con ij fàit chi ch’a son e com ch’a son fàit. Pian pianòt chi ch’a conta la stòria a dëscheurb che la giustissia ant ël mond a peul anche nen vesse un-a sola.

Na sitassion:

Ël campagnin a peul pa convincc-se che ’l contraband a sia na colpa, sò sens ëd la moral a riva nen a la cognission dij drit artifissiaj ëd lë Stat. A sa che robé e fé violensa al pròssim a son assion disoneste, ma a peul nen anmaginé come disonest ël compré dla ròba là ’nté ch’as treuva a bon mërcà e vendla ’nté ch’a la pago pì car. L’antërdission d’un tràfich csì natural a jë smija na prepotensa ansoportàbil, contra la qual, nen mach a l’é consentì, ma dritura meritòri arviresse. Da sì ’n bin violent ghignon për le vàrdie e ’l frem propòsit e la frèida atitùdin a fé a fusilià, a l’ocorensa.

Com ch’a càpita minca tant ambelessì, ancheuj a-i é n’àutra tradussion ëd Renato Agagliate. An italian a l’é Gente moderna, gavà dal lìber Novelle agrodolci ch’as peul truvesse ambelessì.

N’autor ch’i conossìa nen, për mi na bela dëscoverta e – aidemì – n’argoment d’atualità. (Pecunia non olet: na vira, adess e sempe).

Na sitassion:

Corage, Adòlfo! It saras pì fortunà n’àutra vira… antant, da già ch’it l’has perdù ’l pòst, s’i riessèisso ’d salvé, an cost afé, na sinquanten-a ’d mila franch… at rangerìo për ancaminé torna a fete, onestament, na posission.

Ancora n’àutra tradussion ëd Renato Agagliate, ch’as cimenta torna con Giovannino Guareschi. A l’é la tradussion dël racont In perfetto orario, ch’as treuva an cost lìber.

A dis René:

An cost tòch ëd Guareschi a compariss ëdcò la famija ‘d “Giovannino”. La fomna, che però a nòmina mai con sò nòm (a sarà sempre “cola madamin ch’a l’ha rendume pare”), e Albertino, ël primgénit. Pì avanti a-i ëvnirà ‘dcò la cita, che chiel a ciama “La Pasionaria”, la qual an cost racont a-i é ‘ncora nen.

Na sitassion:

“Milan!”, a dis cheicadun an batendme na man sla spala.
E për da bon i son ancora setà sla valis ant ël coridor, ma ’l treno a l’é an camin d’intré schërzinand con tuti ij sò fren sota l’arcada dla stassion ëd Milan.
“11,05: an orari përfet!”, a comenta alégher col òm ch’a l’ha dësvijame.
“Na maravìa”, i-j rëspondo mi, angiutissend.

Ambelessì a-i é n’àut tòch ëd Renato Agagliate, nòstr “tradutor ufissial”. A l’é la tradussion dël racont ëd Giuseppe Giacosa La concorrenza, gavà da cost lìber (as peul dëscariesse da ambelessì).

A dis René:

Sicoma mi i son un “fissà” dla montagna (com’it savras già i l’hai ël mar an ghignon) ës lìber-sì a l’é stàit un-a ‘d mie leture le pì anciarmante già da quand i j’era un fiolin, bele che la montagna, ambelessì, a fasa nen la part prinsipal, ma a-i sia mach come ambient. Contut a mi a l’é piasume. Bon-a letura!

Na sitassion:

Barba Gris […] a laudava Giach për ess-se butà, finalment, daspërchiel, che a serve ’n padron a-i é da lasseje le còste.

Ambelessì a-i é n’àut tòch ëd Renato Agagliate. A l’é la tradussion dël racont ëd Buzzati Il corridoio del grande albergo, gavà da cost lìber. A parla ëd “quand che ‘nt j’obergi a-i era mach ël bagn coletiv”, com ch’a dis René.

As les an pressa. Na sitassion:

Fàit a l’é che mi, vassavèj, i son vërgogname d’intré ’nt ël gabinèt sota ij sò sguard e i l’hai tirà anans come s’i l’avèissa d’andé da n’àutra part. E chiel a l’ha fàit l’istess.

A l’é piasume ‘l concet ch’a sta dré dla stòria, visadì che tuti noi, pensand d’esse j’ùnich a avèj certe dificoltà, i s’afanoma a sërché dë stërmeje, për peui dëscheurbe che nòsta vita a l’é nen diferenta da cola dij nòsti simij. Alora l’anvit a sarìa col ëd seurte fòra da nòst canton prima ch’a sia tròp tard; ma costa, miraco, a l’è n’àutra stòria.

Renato Agagliate – ij letor a lo san – a podrìa giomai vesse considerà ël tradutor literari ofissial ëd cost blògh. A l’é con piasì che ancheuj i present n’àutr sò travaj, San Gancil. As treuva ambelessì.

A l’é un racont ëd Dino Buzzati (sempe ‘d chiel, e sempe virà da Agaliate, ambelessì as treuva La creassion), pijà da cost lìber.

San Gancil, un sant sconossù, a sërca dal Paradis ëd fesse arcordé dai sò compaisan e d’arsèive un pòch ëd pòsta (ex voto, ringrassiament) fasend dij miràcoj. Costi miracoj, però, a ven-o atribuì al pì famos San Marcolin. Sòn, an leu ëd provoché invidia, a fà nasse n’amicissia sempia e cordial an tra ij doi.

Na sitassion:

Dal fornel a l’ha ancaminà a seurte un sutil fil ëd fum, e ’dcò col fum a l’era Dio.

A l’é un bel tòch, ch’as peul les-se a livej diferent. Për mi a son stàite des minute ‘d seren – mersì donca a nòst René.

I ancaminoma cost ann, costa neuva aventura con un tòch ëd Giovanni Guareschi virà an piemontèis da Renato Agagliate – che për boneur a l’é stàit un dij bej “aquist” recent ëd cost ëscartari.

A l’é un tòch curt, ch’as les an pressa. As treuva ambelessì. A l’é gavà da cost lìber.

Na sitassion:

Ël Destin? Mach ij fòj a diso che ‘l Destin a sia a la base ‘d tut, ant la vita! Ij viliach! Ël Destin a l’é un ch’a l’é fasse ‘n nòm nen për ij sò mérit, ma për ij dësmérit dj’àutri!

Ancora na vira mersì a monsù Agagliate, che contra minca evidensa e conveniensa a séguita a viré dij tòch an piemontèis.

E mersì ëdcò ai mé vintesingh letor, che contra minca evidensa e conveniensa a séguito a lese e parlé an piemontèis.

E che cost ann a peussa esse për tuti pien ëd salute e serenità.

L’àutra sman-a a j’era Buzzati, na tradussion ëd Renato Agagliate ch’a l’ha ancontrà ël gust dij me – dij nòst, a l’é pì giust – vintesingh letor; ancheuj a l’é Elio Arrobbio, n’autor certament meno conossù, ma che ant l’istess temp a l’ha dàit na bela preuva dë scritura.

Da Si giocava per le strade. Vita torinese degli anni Trenta Renato Agagliate a l’ha virà an piemontèis La comëtta (L’aquilone), un racont ch’as treuva ambelessì.

Na citassion:

La comëtta a montava sicura e a së slontanava, – ël giàun òr splendrient al sol e la cova d’argent ch’a bërlusìa – a montava e a së slontanava sempre ‘d pì, ondojand alegra, manaman che Paolin a molava ‘l fil, ël rochèt sarà ant ël pugn: tant ‘mè le nivolëtte ch’a l’avìa amirà ‘l di prima.

A l’é na stòria sempia, ch’as les an pressa e che miraco a në fà ëdcò pensé un pòch a nòst temp masnà. E dàit che ‘l tradutor a l’é an piòta, ël racont as fà lese con piasì; sensa conté ël fàit ch’a serv – almeno, parèj am capita a mi – a amprende o ridëscheurbe paròle “salvà da la dësmentia”.

Me car René, ancora na vira noi i podoma nen fé d’àutr che dive grassie.