Dòp avèj traversà tante tère e tanti mar
i son rivà, o frel, a coste toe speuje dolorà
për portete un don estrem ëd mòrt
e për dì paròle veuide a la toa sënner muta,
përchè ël destin a l’ha portame via pròpi ti,
frel dësfortunà rancame via an costa manera crudela.
Tutun adess coste oferte, che scond la costuma dij grand
a son stàite consegnà come trist omagi funerari,
acet-je, bagnà come a son ëd tant pior fratern,
e për sempe, o frel, ciao e adieu.
Mar 25
Mar 11
Ancheuj i smonoma n’àutr tòch ëd Dino Buzzati, La giaca ‘nmascà (La giacca stregata an original), virà an piemontèis da nòstr “tradutor ufissial”, René Agagliate. As treuva ambelessì.
Ambelessì as peul les-se l’original italian, e – ròba che mal a fà nen – scotesse ëdcò, mentre che cost a l’é ël lìber dal qual ël racont a l’é gavà.
Ëd Buzzati René a l’avìa già virà diversi tòch: La creassion, San Gancil e Inarivàbil còmod. Anche an cost cas j’atmosfere a son cole tìpiche ‘d Buzzati, fantàstiche e naturalment misteriose.
E bon-a letura!
Feb 25
E ‘l cheur quand d’un ùltim bati
a l’avrà fàit robaté la muraja d’ombra
për mneme, Mare, fin-a al Signor,
come na vòlta it im darai la man.
An ginoj, decisa,
it sarai na statua dëdnans a l’etern,
come già at veghìa
quand ch’it j’eri ancor an vita.
It ausserai tërmolanta ij vej brass,
come quand it ses spirà
disend: Nosgnor, i son sì.
E mach quand ch’a l’avrà përdoname,
a të mnirà anvìa ‘d vardeme.
It ricorderai d’avèjme spetà tant,
e it l’avrai ant j’euj un ràpid sospir.
Feb 18
It ses ti, invocà minca sèira, piturà an sle nìvole
ch’a anrosso la nòstra pianura e lòn ch’as bogia an chila,
cit fresch come feuje e fomne umide an viagi
vers la sità ant ël ciàir ëd në slavass ch’a chita,
it ses ti, mare giovo eternament an virtù dla mòrt
ch’a l’ha pijate, reusa an sël pont doss ëd dësfiorì,
ti, la sorgiss ëd minca nevròsi e afann ch’am tortura,
e për sòn it ringrassio për l’età passà, present e ch’a vnirà.
Attilio Bertolucci, A sua madre, che aveva nome Maria, an La capanna indiana, Milan, Garzanti, 1973.
Gen 28
I l’hai studià tante vire
ël marm ch’a l’é stàit scolpì për mi:
na barca con vele sbassà, fërma ant un pòrt.
A dila tuta a l’é nen figura ‘d mia destinassion
– ma ‘d mia vita.
Përchè l’amor a l’é vnume ancontra, e mi i l’hai schivià sò disingani;
ël dolor a l’ha tabussà a mia pòrta, ma i l’hai avù por;
l’ambission a l’ha ciamame, ma i l’hai avù tëmma dj’amprevù.
Comsissìa i l’avìa fam d’un sens për mia vita.
E adess i sai ch’a venta aussé le vele
e ciapé ij vent dël destin
daspërtut andoa a pòrto la barca.
Deje un sens a la vita a peul porté a la folìa,
ma la vita sensa un sens a l’é la tortura
dël sagrin e dël desideri veuid:
a l’é na barca ch’a l’ha l’anvìa dël mar e pura a n’ha tëmma.
(Tòch gavà, come l’àutra sman-a, da la Spoon River Anthology d’Edgar Lee Masters. La tradussion a l’é mia, ël lìber complet a l’é ambelessì.)
Gen 21
Sovens Aner Clute al cancel
a s’arfudava ‘d deme ‘l basin dla bon-a neuit,
disend ch’a ventava ch’i fusso moros, prima;
e mach con na strèita ‘d man tëbbia
am augurava la bon-a neuit, quand ch’i la portava a ca
dal patinoar o da la mëssa.
Pen-a che ‘l son dij mè pass as sentìa pi nen
sùbit Lucius Atherton
(sòn i l’hai savulo quand che Aner a l’é andàita a Peoria)
a vintrava da la soa fnestra, o a la portava a fé ën gir
con la soa cobia ardìa ‘d baj
ant la campagna.
La bòta a l’ha fame arpié,
e i l’hai butà tut l’arzan ch’i l’avìa pijà da la ròba ‘d mè pare
ant la fàbrica dë scatolam, për avèj ël pòst
ëd cap contàbil, e i l’hai përdù tut.
E alora i l’hai savù ch’i j’era un dij pajasso dla Vita,
un che mach la mòrt a l’avrìa tratà da egual
a j’àutri òmo, fasendme sente come n’òmo.
(Pijà da la Spoon River Anthology d’Edgar Lee Masters. Ël lìber complet a l’é ambelessì.)
Gen 07
Carlin Pòrta a l’é un piemontèis ant ël sens pi sclint ëd la paròla: a le declarassion d’intent a preferiss ij fàit. E che fàit! A l’é da pòche sman-e an librerìa Le tribulassion d’Avuss, na lìbera tradussion an piemontèis dl’Odissea. Un travaj “per felici pochi”, për dila con Elsa Morante, ma ant l’istess temp n’euvra ch’a mancava e che a va a butesse an col filon ëd poesìa àuta virà an piemontèis come la tradussion dla Divina Comemdia curà tanti agn fà da Luigi Riccardo Piovano.
(Për mi përsonalment a l’é na ròba importanta, e a-i na fà gnente se a j’interessa a pòchi. E a l’é parèj almanch da cola vira che Riccardo Massano, a j’era ël 1993 o giù da lì, an leu ëd fé lession ansima a Dante a l’ha passà l’ora a reciteme soe tradussion an piemontèis ëd poeta dla latinità.)
An costa intervista Carlin a në spiega la stòria e ij but ëd soa fatiga.
Ël lìber as peul trovesse an sël sit dl’editor, ansima a Amazon
Un cit tòch (a buta cont noté che a son tuti endecasìlab – visadì a l’é pròpi poesìa, a l’é nen che minca tant as va a ligna):
Mi i pregreu për ch’it l’abie un bon avnì
come a ciamrìa tò cheur, un brav òm,
una bela famija corma ’d bin,
ch’a-i é gnente ’d pì bel an costa vita
che vëdde ’l seren ant ij cheur marià
e ’l masent ëd la ca con un cheur sol.
Miraco ‘l mond a sentìa nen la mancansa ëd n’euvra come costa, ma ‘l mond a l’é un pòst un pòch pì amàbil da già ch’a-i é. Mersì Carlin, mersì ëd cheur.
—
Omero, Le tribulassion d’Avuss an lìbera version Piemontèisa ëd Carlin Pòrta, Sësnasch, Marcovalerio, 2014, 492 pp., brossura, EUR 21,25.
Nov 12
I l’hai capì fin-a tròp
j’antërsiure dj’òmo, chi a rij e chi a crija
a giura che Crist a podìa meuire a vint agn
le grùe a son passà, le róndole a torneran.
Sòl d’òr, lun-a pien-a, le fiòche dl’invern
le matin dj’usej a la prima
le bëstëmmie e j’orassion.
Nov 05
I l’hai travajà për trandedoi ani a le presse ’d Mirafior anté ch’a së stampa (a së stampava, Mirafior a l’é giumaj dventà na sità mòrta) ij particolar ëd carosserìa.
Gavà ij primi doi ani an lìnea i son peui intrà a la manutension ëstamp. Lë stampagi a frèid ëd la lamiera a l’é un mesté ch’as amprend pa sij lìber, a l’ha gnun-a o pòca teorìa ma tanta, tanta pràtica e esperiensa. Noiàutri giusteur (“giusteur” a l’é na paròla tipicament turinèisa, nà ’nt le oficine Fiat – Lingòt e cors Dante – quand ch’as parlava mach piemontèis. A veul dì “rifinitore”, ma dòp l’ariv ëd j’ovrié meridionaj a l’é stàita traduvuva, an lenga da festa, con “aggiustatore” ch’a l’é nen pròpi precis) i disìo che l’assel a l’é come ’l vin, a-i é mai doe colà istesse (come a-i é mai doe vëndumie eguale), bele se fàite dal midem àut-forn e dai midem ovrié. La colà a sent ël temp ch’a fà, s’a-i é bel temp o s’a pieuv, s’a tira vent,s’a l’é di o neuit, e via fòrt. Peui a venta savèj che la lamiera, come ’l vin, as frusta dòp un pòch ëd temp, disoma na desen-a ’d mèis da la colà e alora a son ëd sagrin a stampé con ëd lamiera veja!
Minca tant a-i rivava un neuv ingegné, fresch ëd làurea a comandé e ch’a pensava ’d savèj tut chiel, përchè chiel a l’avìa studià. Oh già! Noiàutri ovrié i capìo gnente! Mach chiel a savìa fé andé le ròbe! Peui, dòp avèj fàit, con soe decision baraventan-e, ëd gròssi pastiss e fin-a ’d dësastr sensa sens, as n’andasìa con la cova tra le gambe an lassandne soj a rangè ij guast coma ch’as podìa. Da lì un pò a-i rivava n’àutr ingegné, ëdcò cost-sì pien ëd babìa e i ’ncaminavo torna… A l’é nassuje, alora, na sòrt d’antipatìa për j’ingegné…
An col temp a girolava tra ’d noi giusteur, con l’intension ëd pijeje an bala e riesse, parèj, a soporteje un pòch ëd pì, la stòria ’d chi ch’a l’é, d’anté ch’a ven, coma ch’a viv l’ingegné…
Set 24
Torna René Agagliate (nòst tradutor “ufissial”), torna Giuseppe Giacosa (un dij sò autor preferì).
An italian a l’é la Storia di Guglielmo Rhedy, e as peul truvesse an cost lìber, opurament dëscariesse a gràtis ambelessì.
La tradussion a l’é ambelessì.
Na nòta dël tradutor:
L’autor ant ël racont a ciama ij sò personagi “Guglielmo” e “Teresa”, mi i l’hai pì car ij nòm alman “Wilhelm” e “Therese” për restè pì aderent a la lenga parlà ant la comba dël Lys, ël walser.
Na bela stòria ‘d montagna e passion, na bela letura an nòsta lenga.
J’ùltim coment