Apr 01

Taj curt
I l’hai conossù Nicola Duberti ‘l novémber passà, a na conferensa organisà da Mauro Arneodo e tnùa a Coni për parlé dl’importansa che na lenga minoritaria a sia scrita, nen mach parlà. Bin, a l’avìa colpime soa conossensa profonda e sincera dle lenghe e dij dialèt dle nòste bande. I soma diventà na frisa amis – an tra piemontèis për diventé amis dabon a-i va ‘d temp, as sa -, e a l’ha fame omagi ‘d quàich euvra (lìber e nen mach) dle soe.

Dj’àutre i parlerai pì ën là. Ancheuj i veuj parlé ëd Taj curt, n’archeuita d’haiku an piemontèis. Un lìber cit e ch’as peul lese an pressa, ma a ciama d’esse medità, arpià, lesù torna. Ij capitoj a seguo le stagion – già, a smija che an provinsa ‘d Coni le ròbe naturaj a ven-o pì belfé -, e an tra coste i veuj sité quàich tòch gavà da la Prima:

Jë strass ëd matin
stendù a gioé col vent.
O l’é ‘n dì ‘nossent.

Un bicer ëd ross.
L’aria e ‘l so ch’i bèivo ‘nsem
dal poss dla prima.

Ij cornajass nèj
i-j fan le feste al so,
ël vent o-j bàula.

Ël parapieuv rot.
Butomlo da part, a taj
për quand o fa so.

A son tòch ch’a ven belfé lese an costi di, ch’a son n’esplosion d’un cambi dë stagion. Il vento fa il suo giro. Grassie Nicola për costa bocà d’aria pura.

Nicola Duberti, Taj curt. Haiku, presentassion ëd Remigio Bertolino, El Pèilo-Amici di Piazza, Mondvì, 2013, 60 pp.

Taggato:
Mar 25

Dòp avèj traversà tante tère e tanti mar
i son rivà, o frel, a coste toe speuje dolorà
për portete un don estrem ëd mòrt
e për dì paròle veuide a la toa sënner muta,
përchè ël destin a l’ha portame via pròpi ti,
frel dësfortunà rancame via an costa manera crudela.
Tutun adess coste oferte, che scond la costuma dij grand
a son stàite consegnà come trist omagi funerari,
acet-je, bagnà come a son ëd tant pior fratern,
e për sempe, o frel, ciao e adieu.

Taggato:
Mar 18

Scaparon
Stasèira a eut e mesa a Casa Scaparone i tnirai un cors dë scritura piemontèisa: i varderoma ‘l régole (i lo sai, i lo sai che an piemontèis a sarìo le régole, ma com fati a scrivlo?) prinsipaj ëd grafìa, con ël but d’amprende a scrive an piemontèis, mincadun an sò dialèt.

Na ròba fàcila e sempia, doe ore ‘d pràtica con pòca teorìa. Un lavoro ad alto rendimento, com ch’a dirìa Batista​, l’anima dla ca e col-lì ch’a l’ha avù l’idèja.

A l’é lë scond incontr ëd singh totaj. Ël programa complet a l’é ambelessì. Ambelessì i l’avìa parlà dël cors an general.

E për chi ch’a podèjssa nen, ai 20 ëd magg i faroma la sconda pontà.

Intrada libera, i vë spero con piasì.

Taggato:
Mar 11

buzzati
Ancheuj i smonoma n’àutr tòch ëd Dino Buzzati, La giaca ‘nmascà (La giacca stregata an original), virà an piemontèis da nòstr “tradutor ufissial”, René Agagliate. As treuva ambelessì.

Ambelessì as peul les-se l’original italian, e – ròba che mal a fà nen – scotesse ëdcò, mentre che cost a l’é ël lìber dal qual ël racont a l’é gavà.

Ëd Buzzati René a l’avìa già virà diversi tòch: La creassion, San Gancil e Inarivàbil còmod. Anche an cost cas j’atmosfere a son cole tìpiche ‘d Buzzati, fantàstiche e naturalment misteriose.

E bon-a letura!

Taggato:
Mar 04

I libri degli altri
[la version italian-a ‘d cost artìcol a l’è ambelessì]

La mia vera passion professional a l’é stàita da sempe lë scrive për àutri. Scrive a l’é n’at belfé për mi, genit, natural. A venta ch’is capisso, però: cola naturalità a ven da l’esercissi costant, da studi e letura e scritura ch’a l’han nen un prinsipi e na fin. A l’é traspirassion, an sostansa; miraco – i l’hai dit miraco – con un mìnim toch d’ispirassion, ma ‘l sudor a ven sensa dùbit al prim pòst.

Bin, i l’hai creà cost sit për dilo an manera “ufissial”, për fé savèj che la mia competensa a l’é a disposission ëd chi ch’a l’ha dij contnù da trasmëtte ma a-i manca ‘l temp o jë strument o an tute le manere a l’ha ‘d priorità diferente.

I libri degli altri a l’é evidentement un prestit da Italo Calvino, e ansema n’omagi a col grand editor ch’a l’é stàit; e, indiretament, a Cesare Pavese e a la finitiva a la teoria ‘d tuti coj për ij quai la paròla scrita a l’é sacra. O, për dila con Calvino midem, ant la rispòsta a Elémire Zolla ch’a-i decantava na sena ‘d tempesta ant un film:

Com it n’ancale a paragoné n’ondà cinematogràfica a cole ‘d Melville?

Con na diferensa, però.

Ël mè travaj as concentra an realtà an sla scritura técnica. Mi i son come col ovrié ‘d na fàbrica d’arme da guèra ‘d col racont ëd Rodari, che për tant ch’a së sforsèjssa ‘d construe dësmore pacìfiche për ël novodin a-j ëmnisìo sempe fòra d’arme: mi i sai mach scrive an manera técnica. Për tant ch’am piasrìa i sai nen scrive literatura, për dì. I sai però dé na forma precisa e eleganta a un concet; i sai descrive, cité, coleghé. i sai artajé, paragoné, anluminé. Se ‘l but a l’é scrive un lìber, mi i sai fé tante ròbe.

Feb 25

Giuseppe Ungaretti
E ‘l cheur quand d’un ùltim bati
a l’avrà fàit robaté la muraja d’ombra
për mneme, Mare, fin-a al Signor,
come na vòlta it im darai la man.

An ginoj, decisa,
it sarai na statua dëdnans a l’etern,
come già at veghìa
quand ch’it j’eri ancor an vita.

It ausserai tërmolanta ij vej brass,
come quand it ses spirà
disend: Nosgnor, i son sì.

E mach quand ch’a l’avrà përdoname,
a të mnirà anvìa ‘d vardeme.

It ricorderai d’avèjme spetà tant,
e it l’avrai ant j’euj un ràpid sospir.

Taggato:
Feb 18

It ses ti, invocà minca sèira, piturà an sle nìvole
ch’a anrosso la nòstra pianura e lòn ch’as bogia an chila,
cit fresch come feuje e fomne umide an viagi
vers la sità ant ël ciàir ëd në slavass ch’a chita,
it ses ti, mare giovo eternament an virtù dla mòrt
ch’a l’ha pijate, reusa an sël pont doss ëd dësfiorì,
ti, la sorgiss ëd minca nevròsi e afann ch’am tortura,
e për sòn it ringrassio për l’età passà, present e ch’a vnirà.
Attilio Bertolucci
Attilio Bertolucci, A sua madre, che aveva nome Maria, an La capanna indiana, Milan, Garzanti, 1973.

Taggato:
Feb 11

MP
L’àuta sman-a i parlava dle ciaciarade ch’i faroma a Scaparon an costi mèis; stassèira a-i sarà ël prim ancontr, “Ancaminoma”.

I sërcheroma ‘d dé na definission general dël piemontèis: a parte dal fàuss debat “dialèt vs. language” (ël dialèt piemontèis a esist nen!) fin-a al problema dl’identità ch’a l’é pròpi dj’emigrant ch’a l’han pì nen na lenga soa, për avèj përdù soa lenga mare sensa avèj da bon pijà la lenga dël pòst anté ch’a son andàit a sté.

I parleroma dël piemontèis lenga dël cheur, com ch’i l’avìo definilo për la festa dël Piemont 2008. I faroma na cita stòria dla lenga scrita, i parleroma ‘d dissionari, gramàtiche e grafìa. E ‘d Barba Tòni, përchè Barba Tòni a-i vintra sempe:

Ël piemontèis a venta
parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta.
[…] Për mostrejlo a coj-lì ch’a l’han ël gran’ maleur
ëd pa savilo, ahi Dé, argalejne ‘l boneur.
A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul […].
A venta bisodielo:
j’orassion ant la lenga dj’ëstrachin, dij crasà,
a valo tant ëd pì, an modelo, arnovelo,
dë-dsà për ël dë-dlà.
A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari.

Stassèira. A eut e mesa. A Scaparon. I vë spet.

Feb 04

sensazioni
Scaparon a l’é da sempe un leu dl’ànima për mi, mersì a col mat (dit con tuta la bin che i-j veuj; e ‘d chiel Orazio a dirìa: “Aut insanit homo aut versus facit”) ch’a lo ànima.

Bin, da sì a giugn cola colin-a a sarà pien-a d’atività e cors e ròbe e amprende e fé. La lista completa a l’é ambelessì. Mi i farai na cita part, cola ch’a rësguarda ‘l piemontèis (Parla pa! Ël piemontèis ancheuj: scotelo, parlelo, leslo, scrivlo). Ël but a l’é ëd fé na panoràmica ‘d nòsta lenga ancheuj; sensa dësmentié ij cit, ch’a son l’avnì ëd na lenga.

I faroma ‘dcò quàich pontà anvers la scritura. Già, përchè scrive na lenga a l’é important, a basta nen parlela. E a venta scrivla “pì da bin ch’as peul”, për dila con Barba Tòni; ma i l’hai ‘dcò la pretèisa ‘d dì che scrive an piemontèis a l’é belfé.

I ancaminoma la sèira ‘d merco 11 fërvé con na presentassion dël piemontèis: i sërcheroma ‘d capì la diferensa tra lenga e dialèt, i faroma na cita stòria dël piemontèis, i parleroma ‘d dissionari e gramàtiche, i faroma na cita introdussion a la grafìa.

Na vira al mèis i rivroma a la festa final dij 24 ëd giugn (Conta na conta), con Oscar Barile, Batista ‘d Cornaja, ij Musicant d’Alba e d’àutri amis: na manera anciarmanta e alegra për saré costa longa teorìa ‘d segn ëd vitalità.

Ça va sans dire ch’i vë spet.

Taggato:
Gen 28

I l’hai studià tante vire
ël marm ch’a l’é stàit scolpì për mi:
na barca con vele sbassà, fërma ant un pòrt.
A dila tuta a l’é nen figura ‘d mia destinassion
– ma ‘d mia vita.
Përchè l’amor a l’é vnume ancontra, e mi i l’hai schivià sò disingani;
ël dolor a l’ha tabussà a mia pòrta, ma i l’hai avù por;
l’ambission a l’ha ciamame, ma i l’hai avù tëmma dj’amprevù.
Comsissìa i l’avìa fam d’un sens për mia vita.
E adess i sai ch’a venta aussé le vele
e ciapé ij vent dël destin
daspërtut andoa a pòrto la barca.
Deje un sens a la vita a peul porté a la folìa,
ma la vita sensa un sens a l’é la tortura
dël sagrin e dël desideri veuid:
a l’é na barca ch’a l’ha l’anvìa dël mar e pura a n’ha tëmma.

(Tòch gavà, come l’àutra sman-a, da la Spoon River Anthology d’Edgar Lee Masters. La tradussion a l’é mia, ël lìber complet a l’é ambelessì.)

Taggato:
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons