Feb 05

Le lingue d’oc: pluralità, storia, cultura

1 Coment »

Coumboscuro
Për mi Coumboscuro a l’é tante ròbe ansema.

A l’é col cartel stradal ch’a-i é pen-a fòra da Caraj, ch’a nonsia al viandant che da lì a pòchi chilòmetro a truvrà la crosiera për col pais.

A l’é la vista dal me arfugi an sle montagne, col pòst che dal 2022 a sarà mia prima ca.

A l’é cola vira ch’i son andàit con mia cita cita e me novodin a trové Sergio Arneodo, tanti agn fà.

E ‘dcò cola isoglòssa ch’a passa për San Damian, col confin – che gnun a sa da bin anté ch’a sia, semplicement përchè a esist nen – ch’a divid la lenga piemontèisa da cola provensal.

Bin, a l’é con piasì che adess i don la neuva d’un cicl ëd des ancontr a Coni, organisà aponto da l’associassion Escolo de Sancto Lucio de Coumboscuro, ansima al provensal alpin. Tute j’anformassion a son ambelessì. Prim apontament doman.

Mauro Arneodo, fieul ëd Sergio, a dis:

Circa 55 anni or sono un giovane maestro si rivolgeva ai suoi alunni nella piccola pluriclasse di Coumboscuro dicendo “E alouro d’uro en anan coumensè decò a escrive entè la lengo que vous a moustrà vosto maire”.

E a mi, naturalment, am ven an ment Montale, che s’a fussa stàit piemontèis a l’avrìa scrit:

La stòria a grata ‘l fond
come na rèj a rabast
con quàich s-cianch e pì d’un pess a scapa.
Quaivòlta as ancontra l’ectoplasma
ëd në scampà e a smija nen particolarment alégher.
A sa nen ëd vesse fòra, gnun a l’ha dije gnente.
J’autri, ant ël sach, as chërdo pì lìber ëd chiel.

Taggato: •
Gen 29

Atlant AIS

Gnun coment (për adess) »

Atlante AIS
La neuva a ven da Bepe Sané, sempe atent a le ròbe ch’a buto ansema vej e neuv. A dis ansima a piemontviv:

A l’é disponìbil da dëscarié e da consulté l’avosà Atlant AIS (Sprach und Sachatlas Italiens und der Südschweiz – Atlant Lenghìstich italian e svìsser).
I peule dëscarielo da belessì.

An doe paròle, cost ëstrument a l’é fondamental për la geografìa lenghìstica (im arcòrd d’avèjne consultà le pàgine tanti agn fà, quand ch’i l’avìa frequentà aponto ël cors ëd cola materia).

Naturalment ël problema a l’é col ëd tuti jë strument analògich ant l’era digital, visadì ch’a son nen pràtich da consulté. Bin, cost software, ch’as dëscaria a gràtis, a arzòlv rasonevolment bin cost problema, e an fà vëdde com ch’a cambia na midema paròla al cambié dël pòst.

Ël travaj d’archeuita dle paròle a j’era stàit fàit tra ‘l 1919 e ‘l 1925. A venta steje un pòch da pres për amprendne ‘l fonsionament, ma – për chi ch’a s’anteressa a coste ròbe – a val sen’àutr la pen-a.

Taggato: •
Gen 22

Dino Buzzati, San Gancil

1 Coment »

La boutique del mistero
Renato Agagliate – ij letor a lo san – a podrìa giomai vesse considerà ël tradutor literari ofissial ëd cost blògh. A l’é con piasì che ancheuj i present n’àutr sò travaj, San Gancil. As treuva ambelessì.

A l’é un racont ëd Dino Buzzati (sempe ‘d chiel, e sempe virà da Agaliate, ambelessì as treuva La creassion), pijà da cost lìber.

San Gancil, un sant sconossù, a sërca dal Paradis ëd fesse arcordé dai sò compaisan e d’arsèive un pòch ëd pòsta (ex voto, ringrassiament) fasend dij miràcoj. Costi miracoj, però, a ven-o atribuì al pì famos San Marcolin. Sòn, an leu ëd provoché invidia, a fà nasse n’amicissia sempia e cordial an tra ij doi.

Na sitassion:

Dal fornel a l’ha ancaminà a seurte un sutil fil ëd fum, e ’dcò col fum a l’era Dio.

A l’é un bel tòch, ch’as peul les-se a livej diferent. Për mi a son stàite des minute ‘d seren – mersì donca a nòst René.

Taggato:
Gen 15

Concors ëd piemontèis

1 Coment »

Chi ch’a-i pias ëscrive an piemontèis, bin, a l’é ora ‘d felo savèj. A-i son an efet tre concors, dij quai i don sì la neuva (an ordin dë scadensa).

V concors nassional ëd poesìa e narativa “Nino e Tomlin Bertalmia” (28 gené)
Chi: Arcancel, Associassion Cultural Piemontèisa
Còsa: poesìa e/o pròsa an piemontèis
Cost: 10 euro, a gràtis për le masnà
Ij detaj an sël sit.

II concors literari ëd poesìa e pròsa an lenga piemontèisa (28 fërvé)
Chi: la Comun-a ‘d Moncravel
Còsa: poesìa e/o conta an piemontèis
Cost: pa ‘d nen, partecipassion a gràtis
Ij detaj ambelessì.

XII concors literari “La me tèra e la sò gent” (6 avril)
Chi: ël sìrcol coltural Langa Astsan-a
Còsa: conta, poesìa o euvra teatral an piemontèis
Cost: a gràtis
Ij detaj ambelessì.

Taggato:
Gen 08

Un cit ringrassiament

4 Coment »

gat
Ancheuj i la foma curta.

I l’hai scorù ij 52 articoj publicà ambelessì dël 2013, e i l’hai torna lesù con piasì tanti tòch scrit da amis – Fabio Scaliti, Dragonòt, Carlin Pòrta, Michel dij Bonavé, René Agagliate.

Sensa conté la corispondensa privà ch’i l’hai con quaidun dij mé vintesingh letor – ma i pens ch’a sia pì giust dì dij nòsti vintesingh letor, përchè la stòria a l’é un pòch com ch’i disìa un pàira d’agn fà ansima a Brainfood:

Dei contenuti non so giudicare, ma questo mio diario pubblico è diventato una sorta di amico per me. Non solo un luogo di confronto e discussione, ma anche un oggetto che – in quanto pubblico – non mi appartiene più. Ovvero penso che gli articoli che si trovano qui non sono miei, ma sono di tutti, perché a tante persone, a tanti blog, a tanti libri eccetera devo gli spunti che hanno composto col tempo questo luogo. Insomma considero questo work in progress un “bene pubblico”.

Donca cost a l’é un leu anté che mincadun a peul dì la soa: parèj l’arzultà final a l’é pì pien e bel e complet rispet a lòn ch’i podrìa fé mi da sol.

Donca, për dila s-cetament, cost a l’é un cit ringrassiament a tute cole përson-e ch’as fërmo ambelessì, minca tant, për vëdde lòn ch’a-i càpita, s’a-i é dle neuve, magara për gionté un cit lambel a la conossensa ‘d nòsta lenga.

Taggato:
Gen 01

Giovanni Guareschi, Ël teorema ‘d Pitàgora – virà an lenga da Renato Agagliate

Gnun coment (për adess) »

Baffo racconta
I ancaminoma cost ann, costa neuva aventura con un tòch ëd Giovanni Guareschi virà an piemontèis da Renato Agagliate – che për boneur a l’é stàit un dij bej “aquist” recent ëd cost ëscartari.

A l’é un tòch curt, ch’as les an pressa. As treuva ambelessì. A l’é gavà da cost lìber.

Na sitassion:

Ël Destin? Mach ij fòj a diso che ‘l Destin a sia a la base ‘d tut, ant la vita! Ij viliach! Ël Destin a l’é un ch’a l’é fasse ‘n nòm nen për ij sò mérit, ma për ij dësmérit dj’àutri!

Ancora na vira mersì a monsù Agagliate, che contra minca evidensa e conveniensa a séguita a viré dij tòch an piemontèis.

E mersì ëdcò ai mé vintesingh letor, che contra minca evidensa e conveniensa a séguito a lese e parlé an piemontèis.

E che cost ann a peussa esse për tuti pien ëd salute e serenità.

Taggato:
Dic 25

Michel dij Bonavé e Carlin Pòrta, doi poeta ‘d Natal (tre agn dòp)

Gnun coment (për adess) »

L’ùltim artìcol dl’ann ëd cost blògh a séguita na tradission ch’a l’ha desormé tre agn: le poesìe ‘d Natal ëd Michel dij Bonavé e Carlin Pòrta (ambelessì cole dl’àutr’ann, dl’ann prima e dl’ann ancor prima).

(E un cit pensé mé: i podoma dì fin ch’i voloma che ‘l Natal a l’é pì nen ëd col ëd na vòta, che ‘l consumism da sì e da là e via fòrt – ma quand che toe masnà, bele se un-a a l’é già pitòst granda, a ven-o a dësvijete la matin ëd Natal përchè a l’é passaje ‘l Bambin, e ch’it fasse an pressa përchè a venta andé a voghe ij regaj, bin, sòn a basta a fé ëd cost di un di màgich.)

Michel dij Bonavé (dij barbisin ëd Gambabòsch)
Na cita pleuja
Na cita pleuja ’d lun-a an cel
lassa la neuit con sò mantel
dë stèile trapontà fin fin
an sl’univers sensa confin.

An sle parpèile dël masnajin
calo dosman ij montagnin,
fòrta la veuja dë sté dësvijà
ma seugn ciama con na ramà.

Në sguard travers l’uss ambajà
campa la mama con papà:
mach al prinsipi dla neuit
nòstr masnà l’é bele cheuit.

A intro pian, con bel deuit
pòrto un pachèt ëd bëscheuit,
doi mandarin, quàich bombon,
na bala e na stëcca ’d toron.

Nen ëd dësmore un vagon,
ma d’amor pòver un baron
ch’a coata ’d calor col gnèro
pì che na plissa ’d babèro.

Na pcita pleuja cala dal cel,
n’àngel vija sël morin bel,
anciarm dël Natal sël cussin
a pasia ’l cheur dël picinin.

Neuit Santa, neuit dël Sant Bambin
ch’a ciama mach ëd vorèisse bin.
Primalba ’d sol bagna ’l soris
ëd pare stërmà dai barbis,

a vaita col moment precis
ëd sente dël masnà lë squis.
Sorprèisa, gran maravija
për cola pòvra famija.

Dacant al let, pròpi parija
a-i é un pachèt, già ’l cit crija,
s-cianca ’l papé, slarga j’ujin,
ant soe man ëd bòsch un trenin!

Stòria ’d Natal, për lòn ch’a val
miraco sensa na moral,
ma s’i vardoma drinta ’d noi
j’é motiv ëd butesse an ginoj.

—

Carlin Pòrta
Avzinesse a Gesù Bambin

Vàire vire ’nt la vita ’d minca di
a venta pensé lòn fé al di dòp
për nen esse tòst un ciapà ’nt le fëtte
e nen rivé a fé lòn ch’as dev fé.

Bele ’l pensé ’d fé da bin minca afé
a l’é un ëd coj pass giust che ’l bon sust
a ciama a l’erta minca sentiment
ëd l’òm ch’a-i ten giust a fé sò dover.

Prontesse con gust e gran devossion
për andé ancontra a Gesù Bambin
com ch’a l’han fàit ij bërgé, sensa blaga,

a l’é mach n’arzorsa uman-a d’amprende
ch’a l’ha gnun cost e manch ëd sacrifissi
se nen amusesse con d’umiltà
ch’a sbon-a da l’òm con un plin d’amor.

Taggato:
Dic 18

Professìe ch’as auto-avero

3 Coment »

VLUU L110 / Samsung L110
I scrivìa quàich mèis fà:

Il mio obiettivo, che qui rendo pubblico […], è quello di partecipare, portandola a termine, ad una mezza maratona entro la fine del 2014.

Bin, col seugn – përchè ëd seugn a tuti j’efet as trata: për fé na ròba it deuve prima sugnela (a l’é cost un dj’insegnament fondamentaj ëd Bob Rotella) – a l’é averasse dumìnica. (Decisament prima ‘d lòn ch’a j’era previst: e sòn, dòp ch’a l’é capità, am maravìa gnanca un pòch – da tre mèis i sugnava, con debordagi ‘d detaj, ëd passé sota col traguard.)

La corsa a j’era costa. J’arzultà a son ambelessì. Lun-es i l’hai parlane da na mira “filosòfica” (ël pòst d’ancheuj a l’é na tradussion e n’adatament ëd col-là); véner i na parlerai da na mira sportiva.

Lòn ch’i volìa, a dila tuta, a j’era rivé al fond an meno ‘d doe ore e mesa: costa a j’era la spartiura che, andrinta ‘d mi, a l’avrìa dividù la bon-a riussìa dal faliment.

Le doe neuit antecedente a son stàite difìcile, për problema ch’i j’era nen bon a gaveme da la testa; parèj, an leu d’arlassé la ment për la preuva ch’a më spetava, i l’hai seguità a crussieme andrinta a ‘d problema ch’i riess nen a arzòlve.

Ma a l’é parèj. Dumìnica i son partì con un pass tranquil (7 minute al chilometro anviron) e, ròba pì amportanta, dòp ij prim chilometro a l’é stame ciàir che col pass a l’avrìa përmëttume dë sté sota la seuja stabilìa.
Un Po di Corsa
Anvers ël chilometro 14 le fòrse a ancaminavo a mancheme. Për un pòch a l’é servume la cissada d’un volontari, ma peui i vëddia ch’i fasìa fatiga a ten-e ‘l pass. Pì anans i l’hai butà an pista tuti ij truch ch’a më mnisìo an ment (conté ij pass a la minuta, pr’esempi, parèj come dj’àutri cit truch miraco fòj – ma tut a fà): parèj ël temp a passava e la fin a s’avzinava. Lë sfòrs pì gròss a l’é stàit conté ij pass fin-a a mila quand ch’i j’era antorn al chilometro vint: i savìa che s’i fussa stàit bon a rivé a mila i sarìa rivà davzin al traguard, e a cola mira i sarìa stàit sicur ëd feila.

A l’ariv ël me cronòmetro a segna 2 ore e 27 minute: visadì, i l’hai corù precisament a 7 minute al chilometro, tnisend la media con deviassion mìnime.

A-i é ël sol, e mi i son content.

Taggato:
Dic 11

Ël Gelindo a San Damian e a la Vëssa

4 Coment »

Gelindo
A s’avzin-a Natal e a torna ël Gelindo, la divota comedia natalizia della tradizione piemontese.

Mi i l’avìa vistla quàich agn fà a Cher (i l’avìa parlane ambelessì), e i peuss mach dine bin.

Për savèjne ‘d pì, ambelessì a-i é na brochure ch’a spiega tut. Ma, an doe paròle, a l’é la stòria dla nassita dël Bambin vista dal pastor Gelindo, che a l’é ël prim a core a la caban-a con l’agnel an sle spale e soa piva inseparàbila.

Gelindo a l’é un paisan bonòm e pasi, an mes tra la campagna piemontèisa e ij leu “ufissiaj” ëd Gesù Crist, e donca ch’a mës-cia soa vita ‘d mincadì con ël misteri dla Nassita: sàcher e profan, con – as capiss – un pòch ëd piemontèis.

Lë spetacol – a gratis – a l’é për tuj, nòno, grand e masnà. St’ann le date a son doe:

– véner 13 dzèmber a neuv ore a San Damian;

– véner 20 dzèmber a neuv ore a la Vëssa.

Taggato:
Dic 04

Galateucc

10 Coment »

galateucc
Ij me vintensingh letor a conòsso me amor për ël gòlf. Lòn che mi i savìa nen a l’é che ‘l nòm giust an piemontèis a l’é galateucc.

I son rivàje për cas. I sërcava na me fòto për un pòst ansima al gieu curt, e oramai as sa che bele la ròba toa it fà prima a sërchela ans la nìvola che ans ël tò ordinator. I son partì antlora da la mia pàgina Flickr, e serendipitament i son rivà al coment ëd Testaplà ch’a jera ambelelà:

I savìa nen ch’it gieughe a galateucc!

“Cos diav a sarà sto galateucc?”, a l’é stàita mia prima reassion. Ma dàit che ij përtus ans ij green a son për mi ij teucc, a l’é stàit fàcil ruvé a la conclusion.

A cola mira i vorìa savèjne ‘d pì, as capiss. L’ùnich riferiment ch’as treuva ans la ragnà a l’é n’artìcol ëd Tavo Burat. Tavo, parland dle rèis ëd costi gieu, a dis:

Erano giochi tipicamente pastorali, praticati quando i mandriani mandavano gli armenti all’alpeggio e quindi si trovavano in molti.

E an efet costa a l’é pròpi l’orìgin dël gòlf. A séguita:

In piemontese era detto il gioco della ghia (o gheda, o ghin-a o galateucc) dal nome della pallina; la mazza era la gandia e le buche le neuse.

Gribàud an sò dissionari a dis:

Galateucc: gioco che consiste nell’inviare la palla in un buco (teucc), specie di golf.

Gheda: antico gioco piemontese simile al golf, in cui “neuse” erano le buche, “ghija” la palla.

Alora costi gieu a son perdusse, come – aidè! – tanta part dla coltura ‘d nòste montagne; ma da adess, mersì a Testaplà, i sai che ‘l gòlf a l’é an efet ël galateucc.

Taggato: •
Meno recenti Piu recenti
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons