Ott 28

Barba Tòni Bodrié, Për ëscaudésse

Gnun coment (për adess) »

armanach
Për ëscaudésse ‘l man is je bufavo
coma a sfreidé la bòba,
për ëscaudésse ij pe, mej che ij calié,
i batìo le brochëtte e i-j arbatìo,
për ëscaudésse ‘l còrp ansema a l’ànima
i contavo e cantavo ‘l bel dl’istà:
sfeuja, sfeuja, sfojor, sfeuja, sfojòira,
le feuje ‘d mélia, ij feuj ëd margarita
(Amélia o Margarita?
Cola ch’a l’é ch’am vorerà pì bin?);
për ëscaudé-ne l’ànima, tan mama
che granda an fasìo luse
la lus dël Sol ëd j’ànime e dij còrp
ch’a ven da l’òstia (piassa San Silvest:
ël miraco)
e da toe lenghe ‘d rai, Colomba Bianca,
o da le lòsne dl’àngel tuta lansa,
San Michel dla balansa:
“in infernum detrude”, ‘l di ‘d soa festa
a dëscadnava d’ant ël Purgadeuri
mila milanta e un-a ànima onesta,
an diséndje: “Oh,sss,ten,seuri”
e a le lvava al sol Sol, col dl’ostenseuri.
Për ëscaudésse… e a l’era càuda e bàuda
toa làuda, ò vita gàuda, tuta an fàuda
a ti, Piamont.

—

Gavà da Ij Brandé. Armanach ëd poesìa piemontèisa, 1987.

Taggato:
Ott 21

Ël chierèis e la koiné

Gnun coment (për adess) »

L’àutra sman-a i parlava d’un mé problema a rësguard dël piemontèis: la diferensa tra lë scrit (grafìa Brandé) e ‘l parlà (chierèis, dialèt che tra l’àutr a l’ha ‘d caraterìstiche bon ben anteressante – prima o peui a ventrà scrivne la gramàtica), e la distonìa che sòn a pòrta.

L’artìcol a l’ha portà tanti coment, e për sòn i veuj ringrassié ij tanti amis ch’a l’han vorsù dì la soa: përchè avèj sentù d’idèje diferente a l’é servime a capì un pòch mej mé rapòrt con mia lenga.

L’opinion dominanta, a më smija ‘d capì, a l’é cola che col che mi i përcepiss come un problema a l’é nen un ver problema, ant ël sens ch’a l’é normal për tanti scrive ant na manera e parlé an manera diferenta (Riccardo a l’ha fàit dj’esempi për toscan e sud-tirolèis, Pep për ël catalan, Lissànder për ël dialet ëd Moncravel rispet al piemontèis).

D’àutra part i peuss nen pretende che le doe ròbe a ven-o a esse l’istesse (i dovrìa esse na e chërsù a Carmagnòla o a Pinareul!), e a la finitiva lòn ch’a capita a l’é natural. Da na mira, an efet, am ven natural scrive dovrand la koiné, përchè a l’é la varietà che tuti ij piemontèis a peulo capì; e da l’àutra i parl an mé chierèis (bele se mës-cià da tante conversassion con tanta brava gent ch’a ven da tute le bande dël Piemont), e i capiss squasi tuti e im fass capì da squasi tuti.

Come a l’ha dit Lissànder, “a son lenghe naturaj e la natura a fa nen le ròbe con lë stampin”. E alora a l’é bel e a va bin parèj: mia lenga piemontèisa, ch’a sia scrita o parlà, a definiss na part bon ben gròssa ‘d mia identità. A va bin parèj.

Taggato:
Ott 14

Un piemontèis, tanti piemontèis

9 Coment »

La ciaciarada d’ancheuj a l’é dzortut l’arconossiment d’un problema lenghìstich ch’i l’hai da tanti agn e ch’i son mai riessù a arzolve (miraco na solussion a esist nen, ma i vëdroma).

Ël problema a l’é la diferensa ch’a passa tra ‘l piemontèis dla koiné (col ch’as treuva an sël dissionari ‘d Milo Bré, i podrìo dì semplificand) e ‘l piemontèis che mi i son chërsù sentend e parland, visadì ël chierèis ant ël mé cas.

E, për dine un-a, an chierèis a esist nen l’artìcol “le”: a-i son nen le colin-e, a-i son ël colin-i e fin-a ij colin-i.

Come riesse a buté ansema an armonìa ‘l piemontèis literari e ‘l piemontèis fàit ëd tèra e ‘d vita ‘d mincadì? O, për dila an manera diferenta e slarghé un pòch la question, come avziné al piemontèis scrit ij tanti parlant piemontèis che a së sbaruvo dle régole?

La rispòsta ch’i son dame – da tanti agn – a l’é dë scrive an piemontèis “clàssich” (Bré), përchè sòn a veul dì parleje a tuta la gent dël Piemont; ma mé parlé (come col ëd quasi tuti ij piemontèis) a l’é diferent, e donca a ven a creesse na distonìa. Distonìa che con j’agn a l’é slargasse, përchè i l’hai ciaciarà con tanta brava gent da tute le bande dël Piemont. Piemontèis l’istess ma diferent.

Alberto Ghia, n’amis ëd piuma, quàich dì fà a l’ha butà un coment dzora soa pàgina Facebook:

Se Dio vuole, ho costruito il mio personale vocabolario, fieramente dialettale, su ciò che ho sentito dire e non su ciò che ho letto in un dizionario a caso (Brero).

Ecco, costa a l’é la rèis dël problema: un piemontèis, tanti piemontèis. Alberto a l’ha trovà la soa rispòsta. Mi i l’hai un problema ma i riess nen a truvé la solussion.

Chi ch’a veul dì la soa?

Taggato:
Ott 07

2015: ij sit an piemontèis

6 Coment »

A
Quatr agn fà i l’avìa butà ambelessì na lista comentà dij sit esistent an piemontèis, lista ch’i l’hai peui agiornà doi agn fà.

An doi agn tante cose a cambio: i don antlora ambelessì na lista agiornà. Naturalment a l’é fàita seguend lòn ch’i conòss, e donca chi ch’a sa ch’a parla!

1. Pijoma l’andi

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con squasi 64mila artìcoj (a j’ero pì ‘d 60mila doi agn fà e 35mila mach quatr agn fà) e al pòst nùmer 65 ant ël mond (un pòch pì an bass ëd doi agn fà, quand ch’a j’era al nùmer 57) a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

2. Giornaj e scartari

An piemontèis, la rubrica d’Albina Malerba e Giovanni Tesio ansima a “La stampa”.

La pàgina ‘d “Piemontèis Ancheuj”: jë sfòrs ëd Michel dij Bonavé e tanti amis ëd nòsta lenga.

J’archivi d’Assion piemontèisa, l’arvista ‘d bonanima ‘d Beppe Burzio (i l’hai mai conossulo e am dispias), ch’a l’é stàit un pòch ël pare putativ d'”é!”

3. Facebook

L’importansa ëd Facebook a chërs an costi agn. An tra i grup pì ativ i segnal:

– Noi i parloma piemontèis, për ciaciaré sensa gena e antratant amprende a scrive o milioré la scritura (mersì, dzora ‘d tut, al gròss travaj ëd Simon Uslengh);

– Giovo e piemontèis, grup pì “técnich”, për j’ambalinà dla lenga (cudì dai doi Emanuele, Miola e Regano);

– Bogianen, ch’a l’ha 660 “am pias” (e donca un bon séguit) ma che am piasrìa ch’a l’avèissa ‘dcò quaidun che, oltre a mi, a jë scriv ansima.

4. J’associassion

A-i son peui ij sit dj’associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a), sempe pì an dificoltà përchè a la polìtica e ai politicàire a-i na fà nen ëd guerné na lenga e na coltura. Alfabeticament:

– Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares, e ch’a sta donca fòra da la lista;

– Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

– Gioventura Piemontèisa, un bel sit con tanti agiornament;

– Nòste Rèis.

5. Për finì

Ël sit dël Consej regional an piemontèis.

arsorsepiemonteise, ël sit ëd Borichèt che pòch a pòch a së slarga (minca tant i pijo quaicòs da les-je a mé cita cita).

Giovanni Delfino a l’ha butà ambelessì un përfond ëd ròba ansima a Luigi Olivero.

Piemontèis, vocabolari e gramàtica ‘d Bré.

Ambelessì Livio Tonso a part dal canavzan për slarghesse a tante ròbe dël piemontèis.

Ël mè Piemont, ëd Paolo Castellina.

Ël piemontèis a l’é na ròba cita, e donca a j’anteressa a pòchi; ma a noi, a noi rari nantes in gurgite vasto, a noi an na fà.

Taggato: •
Set 30

Tavo Burat, Òm da bòsch

Gnun coment (për adess) »

Tavo
Mi i l’avrìa mai sugname ‘d vers
s’i fussa nen stàit cissà
cimentà
brusà
da la passion për mia lenga.
Ancheuj, për mèj gropé
dël ghet la cioenda sgardamlà
a smija che fin-a ij vers
av ven-o a taj.
Antlora a l’é assè.
I strompo la piuma.
O i në farai na flecia. E pi
nen paròle ‘d bòsch. Ma
come ‘l Robin anglèis
o ij tuchin nostran
i sarai òm da bòsch.
I scrivrai mach pi sle muraje.
E sij cartèj ël nòm dij pais
ant la lenga dla tera.
Për cola vèja resistensa
neuva.

(Ansema a Piemontèis che mi i son la poesia pì bela, scond mi, ëd Tavo Burat.)

(E con Tavo a serv nen fé tante paròle, a basta lese.)

Taggato:
Set 23

Tavo Burat, Piemontèis che mi i son

Gnun coment (për adess) »

Finagi
Dabon mi i l’hai nen d’àutre soste
da fòra dal mond ëd mia lenga.
‘L piemontèis a l’é mè pais.
Mi i l’hai gnente d’àutr da difende
mach ës lagh ëd laità bujenta
coma na colòbia sarvaja
che d’andrin e fòra am nuriss.

‘L piemontèis a l’é mè pais.
Gnun d’àutri drapò d’andeje dapress
che coste paròle ‘d rista tròp dura
bagnà tëssùa con la mia saliva
e che a quata a j’euj mè còrp patanù.
‘L piemontèis a l’é mè pais.
Tuta la resta a l’é mach d’anviron.

[gavà da Tavo Burat, Finagi, Ca dë Studi Piemontèis, 1979, p. 38]

Taggato:
Set 16

Nino Costa, Ij cit, III

Gnun coment (për adess) »

IMG_2001
Quaich vòlta, quand ch’a fa dëbsògn, i-j ruso.
Se nò, ‘ndoa ch’a andarìa l’autorità?
Im dagh n’aria robusta, i fass ël muso,
i crïo “Ma ‘n soma! E-lo parèj ch’as fa?”

Lor an sle prime ‘n pochetin së scuso,
peui dòp a resto lì mortificà:
l’han subit j’euj pien ëd lagrime ch’a-i luso,
e mi, guardandje, im sento ‘l cheur sarà.

Epura… guai s’as feissa nen parèj…
Certi moment l’han un gigèt adòss
ch’as tiro jë scufiòt mach a guardeje.

Ma da lì ‘n pòch, vorèj o nen vorèj,
quand ch’im jë vëddo ‘ntorn coj doi balòss,
l’hai pa ‘l corage, mi, ‘d nen perdoneje.

—

Gavà da Nino Costa, Fruta madura, Turin, Viglongo, 1980, p. 104.

Taggato:
Set 09

Andrea Di Stefano, Gramàtica ‘d lengua piemontèisa (ant la varianta ‘d Bièla)

2 Coment »

290720122138
Ancheuj i la pijoma un pòch larga. I partoma da Erri De Luca, che s’a fussa piemontèis a dirìa:

I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.

Bin, Andrea Di Stefano, un brav fieul piemontèis, un ëd coj ch’a l’han a car nòsta lenga piemontèisa e nòsti dialèt, a l’ha anviarà un crowd funding, visadì na produssion dal bass, për rivé a publiché la soa gramàtica dël bielèis.

A l’é na ròba bela aponto përchè a smija ch’a l’abia nen valor; ma Montale a parlerìa ‘d longh ëd

gli scorni di chi crede
che la realtà sia quella che si vede.

Andrea a ciama a tuti ‘d deje na man. (Lassoma da part ël temp, ma publiché un lìber a l’é n’afé ch’a costa – “lavori ad alto rendimento”, com ch’a dirìa Batista –, e giutelo a l’é na ròba bela e giusta.) Chi ch’a l’ha piasì a peul andé ambelessì, andova tut a l’é spiegà an manera ciàira. As peul sosten-e ‘l proget con n’oferta d’autut lìbera. Tùit ij sostnidor a saran ringrassià andrinta ‘l lìber, e coj ch’a smonran na donassion d’almanch 14 euro a arseivran na còpia dël lìber a soa ca.

Taggato: •
Set 02

Fé un quaranteut

2 Coment »

IMG_1963
I l’hai traversà con la famija la mia patria sconda an màchina, ier.

Ier a ancaminava me an nùmer 49, e passé ël di ant ij pòst – Porto Pollo e anviron – che për mi, sarand j’euj, a son ca a l’é stàit ël regal pì bel. (Ambelessì a-i é tuta la stòria.)

Arlongh ël di a l’é rivame na teorìa costanta d’auguri, ròba che a fà bon ben piasì. Le sensassion am guidavo; e un sintagma, la festa dj’agn, për ël qual a venta ch’i disa grassie a Nicola Duberti.

Tanti moment dël di am resteran andrinta. Ruvé, a mesa matin, al San Petru për prenoté ël disné. Spassëggé për Porto Pollo, campand l’euj ai pòst anté ch’i l’oma passà tante istà. Giré për ël golf dël Valinco, anté che squasi minca pera, minca cartel, minca ca a son gropà a un ricòrd, a na paròla dita, a na sensassion.

An doe paròle l’idèja general a l’é che la Còrsica – metàfora pien-a dla vita – a l’é nen (mach) un pòst ëd vacansa, ma a l’é dzora ‘d tut un pòst ëd viagi.

Taggato: • •
Ago 26

Marcé an Còrsica

Gnun coment (për adess) »

castagnu
La Còrsica a l’é nen na specie ‘d Polinesia un pòch pì davsin-a, ma pitòst na val Grana un pòch pì leugna. Cost concet a j’era già andrinta ‘d mi – bele se an manera un pòch confusa – tërdes agn fà, quand che për la prima vira i son ruvà da coste bande, e con ël temp a diventa sempe pì sclint.

Për avèjne la preuva sensa ombra ‘d dùbit a basta monté un pàira d’ore ansima a na montagna dle tante. Da lì, marciand, as vogh bin che ‘l mar a l’é pòch pì che n’incident. Na ròba bela, as capiss, ma nen lòn ch’a caraterisa costa tèra.

Sì a ven-o a taj le paròle ‘d Cesare Pavese, che an Il diavolo sulle colline a dis:

Mi tornò in mente nel buio quel progetto di traversare le colline, sacco in spalla, con Pieretto. Non invidiavo le automobili. Sapevo che in automobile si traversa, non si conosce una terra.

E marciand për coste montagne i capiss tante ròbe. Pr’esempi che ambelessì i sarai sempi n’òspite: magara bele quaidun ch’a conòss bin costa tèra, ma ant l’istess temp quaidun ch’a fà nen part dël pòst. E donca che cost marcé fin-a che ij pé a van a l’é na manera ‘d sërché d’ambrassé na tèra, sërché ëd capila bin savend che capila a sarà nen possìbil.

Ma an tute le manere as va, as va e basta. Ier a na certa mira i j’era an mes a le ronse e ai ròch, i savìa pì nen com gavemla ma peui preuva e ripreuva anche da cole ronse i son sortì. Un pòch sgrafignà, as capiss, ma content d’esse ambelelì an col moment, për gnun motiv diferent che nen për col lì.

Ambrassé na tèra, con lë sguard, con ij pé, con ij brass. Ambrassela e basta.

Taggato:
Meno recenti Piu recenti
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons