Ago 19

Dumini Badalin, Mé mari, vv. 1-16

Gnun coment (për adess) »

dumini_badalin
Mari l’é neut e l’é la sgonda vòta
che ‘nt l’ora ‘d sen-a ‘t treuvi nen an ca.
La pruma, l’é stà quand che da la Mòta
ot sij ruvaja ch’j’avo za mangià.

Lo smentreu mai. O t’avi ‘l carameli
e mi content o j’era mniti adòss,
schinciand ëd tèra col tò ròbi beli.
Peu ti, ghignand, o t’avi piami ‘n scòss,

contandmi ch’ot ruvavi ‘n mach anlora
da bèivi l’eva grama për varì
e ch’ot eri partìa për bonora,
ma ‘t voghivi nen l’ora d’essi qui.

La sgonda vòta, mari, l’é stassèria,
‘t sij torna andaja sensa salitemi,
ben anvuaraja ‘nt la tò vesta neria…
Ma ‘n scòss a ti mnireu pù nen a stemi.

Taggato:
Ago 12

Cesare Pavese, Arcadia – da në spont ëd Giovanni Tesio

Gnun coment (për adess) »

LDG
Quàich mèis Giovanni Tesio a l’ha scrivù un tòch anté ch’a ricòrda na considerassion fàita da Lorenzo Mondo an sò ùltim lìber a rësguard ëd Cesare Pavese.

(Pavese e Mondo a son gropà a fil dobi, për mi, përchè chiel a l’ha giutame tant butandme a disposission j’archivi dla Stampa për mie arserche për la tesi – i l’avìa parlane ambelessì.)

Bin, Mondo a parla d’Arcadia, un racont dël 1929 ëd Pavese ch’as treuva an cost lìber.

I l’hai finalment lesù torna (dòp a tanti, tanti agn) col racont, concentrandme an particolar an sël piemontèis. E i veuj fé doe considerassion.

La prima a l’é an sla grafìa: a l’é vèj che Pavese a dòvra la o con ël caplèt e la n faucal a l’ha la tilde come në spagneul, ma i soma prima dl’arforma grafica ëd Pacòt-Viglongo; e an tute le manere la grafìa a l’é ordinà e precisa, bele ch’am risulta nen che chiel a considerèissa nòsta lenga na lenga. (Ma na dissertassion ansima al piemontèis ëd Pavese a resta ancora da scrive.)

La sconda a l’é an sël valor documental ëd coj tòch an piemontèis, përchè a valo come testimoniansa dël piemontèis parlà a Turin ant j’agn Vint. Miraco ‘l valor literari ‘d cost racont a sarà nen tròp àut, ma an tute le manere a në resta na bela testimoniansa ‘d lenga viva.

Taggato:
Ago 05

Bivacco Rousset

1 Coment »

Ier i son andàit an girola për nòste montagne. I l’avìa damanca – tant damanca – ëd respiré, ëd dësmentié tute le ròbe ch’a son nen a pòst. Pì che dësmentié ëd butemje daré a mi: ëd passé anans, a dila tuta. E a l’é bastame n’ora për sòn: la montagna a fà miracoj, dle vire.

(Un pàira d’agn fà i l’avìa fàit na ròba come costa al desertu di l’Agriate.)

I l’hai marcià për eut ore squasi sensa interussion. Dòp a n’ora e mesa i son ruvà a col ch’im figurava come ‘l còrp central dla gira, e che anvece a l’é stàit mach n’episòdi con pòca importansa:

bivacco Rousset

bivacco Rousset


Da lì a l’é partìe la vera escursion. Visadì: i pensava d’andé ant un pòst e i son finì tuta da n’àutra mira. A penseje adess, bele costa a l’é na metàfora dla vita. I l’hai perdù ël santé e i son trovame an mes a j’ambrun-e, a më smijava ‘d nen fèila ma andé anans as dovìa. I l’hai marcià un pàira d’ore an sij ròch. Peui i l’hai trovà la stra, e da lì i l’hai seguità (quasi) sempe con pass sicur fin-a a la fin, ch’a l’é stàita la crosiera ch’a pòrta a San Maté, quàich chilòmetro fòra ‘d Valgrana.

Là dzora për bon-a part dël di a l’ha compagname un profum ch’i sai nen dì ëd lòn ch’a fussa, ma ch’a j’era penetrant e pien.

Na sitassion am tornava an ment. A l’é d’Jakob Burak:

Il segreto del successo, secondo me, è che non c’è nessun segreto, e chiunque arrivi in cima si accorge che non c’è nessuna cima.

I veuj dì: a la finìtiva la ròba bela a l’é andé anans, bele sbaliand stra, bele con j’eror e tute le ròbe che miraco a van nen com ch’i vorrìo.

E na paròla i vorrìa ancor dila an sla vista. Naturalment i l’hai avù për tut ël di dëdnans a j’euj dij senari magnìfich, e a l’é malfé sern-ne un sol – a sarìa feje un tòrt a tuti j’àutri. Miraco cost:

un mare di montagne

un mare di montagne

Ma pensandje bin i capiss ch’as peul nen serne. Ël viagi a l’é un sol, un “uno tutto”, com ch’a dirìa Claudio Magris, e as peul nen isolesse n’episòdi sensa cambié la forma dël tut. E bele con tuti j’eror e le magagne d’ier, come dla vita, i cambierìa gnanca un fil d’erba.

Taggato: •
Lug 29

Dumini Badalin, In paisan

Gnun coment (për adess) »

badalin
Quand at vogh pié j’arnèis ant ël cambrin
e tra la galaverna matinera
biteti a s-cianforgné ‘nt ël pòrti, ‘nt l’era,
rangiand ij fèr ò ‘l gabji dij lapin…

O quand at vogh, pu tard, su ‘nt ël varèj,
tut ben anvertojà ‘nt la tò mantlin-a,
con ël poarin ch’o spòrz al fond dla schin-a,
ch’ot vei sbrondé ‘l gasìi sot a j’arvéj,

om ven da chërdi che Nosgnor, in di,
dòp avèiti àmpastà monfrin da rassa,
l’ha trovati ‘n si bel, che ‘l temp ch’ël passa
për j’acc cristian, l’ha fermà ‘n mach për ti.

‘T sij fieu ‘d sa tèra, dël novantetrèi,
ma dricc pèi ‘d na candelia, sech, ardì,
anrèisa ‘n sël colin-i pèi dla vì,
fier dij barbis da Re Vitòrio, nèi.

‘T sij òm ëd pòich paròli, rèid e cru,
ij brass tucc an-nervà zuro ‘nco fòrt
e ‘l man grosseri con ij dì ‘n pò stòrt,
son pèi do pali fati con l’assù.

T’hei doi eui riss e creus ch’o beico dur,
an s’in moro ch’ël par schërpì ‘nt la ro
e ‘n sël chipiss ripì, brisà dal so,
j’é semp la fòrsa dël paisan sigur.

Gnun medich l’ha mai piàti ‘l pols an man.
S’o t’hei l’infiamassion a l’intestin,
’t vei a feti na vira dal setmin
e ‘t sij beli che pront për l’indoman.

Pirché për travajé ‘t resti ‘n canon
e ‘t lèisi ‘nco la sapa e ‘l fèr da sié.
’T sarei pu nen tant lest, ma a steti dré
o-i va dël spali fòrti e dij ren bon.

Om piàs vogh-ti d’invern, quand t’arfiorissi.
La pel antorn al ripji la ven pien-a
e la ghigna marcaja s’arseren-a
pèi salì dij matèt dòp ij caprissi.

‘T sij pròpi ‘n bel paisan d’issa stagion!
T’hei ij barbis pu dricc, j’eui pu lisent,
’t sij pu nen tant servà ‘nsem a la gent
e ‘t treuvi ‘l temp për diti l’orassion.

L’é la stagion ch’o j’é pu pòch da fé
e ti ‘t cambìi, ‘t veni fin-a ajman.
’T sei che ‘nt ij solch la fiòca a guèrna ‘l gran,
’t sei che la vì ‘n sël brich l’é peu da poé…

Të speti, s-cianforgnand, tajand dël rami…
ma sa gran pas ch’o j’é lintorn, lingera
’t solìa ‘n den coma ‘n bicer ‘d barbera,
scanc-landa tucc j’arcòrd dël giornà grami.

E ‘t vogh andé su ‘nt ël varèj sbianchì
con ël poarin, a sot al rami speuji
dël verni, silensiosi sensa ‘l feuji,
beicand ël tò taragni ‘nt o solì.

‘N mes al rojeri sraji dla stra bianca
’t vei sù, lassand-ti dré la fum dël fià,
con ël tò pass dasient, calm, amsurà,
mentri la tò mantlin-a ‘n pòch s’ambianca

sot a la galaverna ch’o la dròca.
Peu ‘nt ël varèj spojà, la nebiolin-a
la smòrta ‘l tò marcé ch’o l’ëscarzlin-a
’nt ël silensi dla tèra, cuèrta ‘d fiòca.

—

Sa poesìa magnìfica a l’é contnùa an cost lìber. I l’hai butà ambelessì la registrassion dla poesìa lesùa da Badalin, e gavà dal CD ch’a l’é alegà al lìber.

Tut ël lìber a l’é, ant na paròla, magnìfich. Mi i son tant content d’avèjlò catà tanti agn fà (a l’é dël 2006) për me mama, e i invit tuti ij me vintesingh letor a fé autërtant.

Taggato: •
Lug 22

An bici

3 Coment »
Moadono dla neu, Montross, particolar

Madono dla neu, Montross, particolar

I l’hai pijà la bici e i son andàit an girola për coste montagne, stamatin.

A Montross, ant n’obergi ch’i conòss indiretament, i l’hai vist quat vej – a j’ero nen ansian, a j’ero tristement vej – setà a l’ombra, da soj. Gnun a parlava con gnun. Chi ch’a lesìa ‘l giornal, chi ch’a vardava ‘l veuid.

A l’é smijame na metàfora del piemontèis: sempi pì lontan, con j’euj sempi pì andrinta al veuid. A l’è vnume an ment Quasimodo (Lettera alla madre):

Tuti còj che come ti a speto,
e a san nen còs.

Ma un pòch pì an su, al Sarèt, ant n’àut obergi a j’ero d’ansian ch’a fasìo comunità: alora, an seguend cola metàfora, i l’hai pensà che nen tut a l’é perdù. Peui i l’hai pedalà ancora un pòch e i son rivà anté ch’i vorìa:
Coumboscuro
I son andàit a ca ‘d Mauro Arneodo – costa a j’era la vera meta dël viagi dë stamatin. I l’hai salutalo, i son mnuit via content.

I capìa nen, peui i l’hai capì. Ancora Quasimodo a l’ha spiegame:

Adess it ringrassio,
son i veuj dite, dl’ironìa ch’it l’has butà
an sij me làver, pasia come la toa.
Col soris a l’ha salvame da ‘d pior e da ‘d dolor.

Taggato: •
Lug 15

Ben Hogan, The Modern Fundamentals of Golf, incipit

Gnun coment (për adess) »

BH
Vintesingh agn fà, quand ch’i l’avìa 19 agn, i son diventà un giugador ëd gòlf professionista. I pens che, se i anfilèissa ij dàit coret ant un ëd coj modern “sërvej eletrònich”, costa màchina a farìa un pàira ‘d calcoj e pòch dòp am anformerìa ‘d vàire senten-e ‘d mijé ëd colp i l’hai tirà an camp pràtica, vàire i l’hai tirane ant le gare, vàire vire i l’hai fàit tre putt quand ch’a j’ero absolutament gnun-e razon për feje, e via fòrt. Come la pì part dij golfista professionista, i l’hai la tendensa a ricordé an manera un pòch pì ciàira ij brut colp rispet a coj bon – coj dontré colp për gir, da ràir ëd pì, ch’a son vnume esatament com ch’i pensava a dovèisso vnì.

Tutun, avend travajà tant ansima al mè gòlf con tute j’arzorse fìsiche e mentaj ch’i l’hai avù a disposission, i son riessù a arprodùe quàich colp vreman bon an dij moment motobin amportant dij major. Për cité n’esempi che tanti dij mè amis a arcòrdo con emossion particolar – e mi ‘dcò, s’a l’é për sòn –, dël 1950 a Merion i l’avìa damanca d’un par al teucc nùmer 72 për andé al comand a pari mérit a lë US Open. Për oten-e col quat i l’avìa damanca ‘d fé ateré la balin-a ansima a un green anganamond, legerment an dissèisa, da na distansa ‘d 180 méter anviron. A-i son dij colp pì belfé ant ël gòlf. I l’hai ambrancà ël fer 2 e i l’hai tirà col che, scond ël mè giudissi sincer, a l’é stàit un dij còlp pì bon dël mè ùltim gir, miraco un dij pì bon ch’i l’abia giugà arlongh tut ël torneo. La balin-a a l’é partìa anvers la part snistra dël green, a l’ha tnù an manera fërma la trajetòria, a l’ha rimbaussà an sl’avantgreen e a l’é rotolà a 12 méter anviron dal teucc. A j’era tut lòn ch’i pudìa ciamé a col colp. I l’hai peui tirà doi putt për ël mè quat, e sòn a l’ha dame manera ‘d vintré ant la bela për ël tìtol, ch’i l’hai peui vagnà ël di dòp.

I ripòrt cost episòdi nen për ël piasì ëd sente torna ‘l gust dla dosseur d’un “gran moment” ma, pitòst, përchè ch’i l’hai dëscurbì an tante conversassion che ‘l ricòrd che mi i l’hai ëd cost colp (e d’àutri ch’a jë smijo) a l’é bon ben diferent dal ricòrd che la pì part djë spetator a smija avèine. Lor-lì a son propens a romanzé col colp, dàit ch’a j’era stàit tirà ant na situassion ëd pression. Lor-lì a tiro a pensé a col colp come a quaicòs d’ùnich daspërchiel, quaicòs d’estremament inspirà – i pudrìo dì –, dàit che col-lì a j’era esatament ël colp che la situassion a ciamava. Mi i la vogh për gnente an costa manera. Mi i l’hai nen tirà col colp antlora, an col tard dòp-mesdì a Merion. Mi i l’avìa praticà col colp da quand ch’i l’avìa dodes agn. A la finitiva, la còsa fondamental ant un torneo ‘d gòlf a l’é cola d’avèj ël control ëd në swing che pì it jë bute pression ansima e mej a fonsion-a.

Taggato: •
Lug 08

Antonio Tabucchi, Sostiene Pereira, incipit

Gnun coment (për adess) »

Sostiene Pereira
A sosten Pereira d’avèjlo conossù ant un di d’istà. Na magnìfica giornà d’istà, ansolà e ventilà, e Lisbon-a a lusìa. A smija che Pereira a fussa an redassion, a savìa nen lòch fé, ël diretor a j’era an ferie, chiel as trovava ant l’ambarass ëd buté su la pàgina coltural, përchè ël “Lisboa” a l’avìa desormé na pàgina coltural, e a l’avìo dàjla an goèrna a chiel. E chiel, Pereira, a rifletìa an sla mòrt. Col bel di d’istà, con l’ariëtta atlàntica che a carëssava le sime dj’erbo e ‘l sol che a splendìa, e con na sità che a bërlusìa, leteralment a bërlusìa sota la soa fnestra, e un bleussiel, un bleussiel mai vist, a sosten Pereira, ëd na limpidëssa che quasi a ferìa j’euj, chiel a l’é butasse a pensé a la mòrt. Përchè? Sòn për Pereira a l’é nen possìbil da dì. A sarà përchè sò pare, quand che chiel a j’era na masnà, a l’avìa n’agensia ‘d pompe fùnebri che as ciamava Pereira La Dolorosa, a sarà përchè soa fomna a j’era mòrta ‘d tisi quàich agn prima, a sarà përchè chiel a j’era grass, a sufrìa ‘d cheur e a l’avìa la pression àuta e ‘l dotor a l’avìa dije che se a andasìa anans parèj a-j restava pì nen tant temp, ma ‘l fàit a l’é che Pereira a j’era butasse a pensé a la mòrt, a sosten.

Taggato:
Lug 01

Lissànder Motin: concors Moncravel 2015, la premiassion

Gnun coment (për adess) »

concors
Com ch’i disìa ambelessì, doe dumìniche fà a l’é tnusse la premiassion dël ters concors literari ëd poesìa e pròsa an lenga piemontèisa, soagnà da la comun-a ‘d Moncravel.

I l’hai ciamaje a Lissànder dë scrive un tòch ansima a cola bela matin. Dit fàit, l’artìcol a l’é sì sota.

—

Dumìnica ai 21 ëd giugn a s’ha compì, ant ël salon polivalent Acli a Moncravel, la premiassion dël “Concors Moncravel 2015”, concors literari an lenga piemontèisa rivà a soa tersa edission.
La sirimònia a l’è stàita anandià dal sìndich Massimo Pissinis, ch’a l’ha spiegà le vàire inissiative ch’as fan a Moncravel pro ‘d nòssa lenga e coltura local, për peui seguité con la presentassion dël cors ëd coltura piemontèisa soagnà da Fiorella Ferrari e Pierpaolo Balzaretti ‘nt la scòla elementar dël pais. A dimostré ‘l travaj ancaminà, un grup ëd matòit a l’ha recità chèich filastròcola e dj’andvinaje.

Nico Vineis e Valerio Rollone, doi dij tre giùdes dël concors (ël ters giùdes a l’é Gianni Davico), a l’han mostà l’orìgin e la stòria dël piemontèis e soa situassion dël di d’ancheuj, ansema al rapòrt tra lenga e generassion pì giovne.
A l’é peui stàita donà la scoltura euvra ‘d Giuseppe Monaco a la Comun-a ‘d Moncravel e tuta soa comunità.
E l’é bele rivà ‘l moment clou dla premiassion con la proclamassion dij premià. Pì precisament:

Për la session pròsa a tema lìber:
1. Gian Antonio Bertalmia (ëd Carmagnòla) con Mës-cé l’euli con l’àsil;
2. Luigi Ceresa (ëd Noara) con Ël strion dj’òss fòra da pòst;
3. Luciano Milanese (ëd Poirin) con Ël vin anmascà.

Për la session fàula:
1. Giorgio Molina (ëd Noara) con Cuntola da stala;
2. Sergio Donna (ëd Turin) con Gioanin mes fòl a la fera ‘d San Mò;
3. (nen previst).

Për la session poesìa:
1. Giuseppe Mina (d’Ancon-a, originari dël cuneèis) con Caleidoscòp;
2. Umberto Maria Gillio (‘d Cassinëtte d’Ivrèja) con Un basin a l’adoss;
3. Luigi Ceresa (ëd Noara) con Partensi.
Moncrivello
A son ëstàit ‘dcò premià për le session:
– giovn: Lara Pissinis (ëd Borgo d’Àles) con La bagna càuda;
– prima partecipassion (a ‘n concors ëd piemontèis): Corrado Michelatti (ëd Santhià) con Fiòca;
– Moncravel e anviron: Giovanni Olivero (ëd Salugia) con La carn ciapulà ëd Pinin ël maslé.

A l’han torna fasse onor, e për sòn meritòir d’un premi, “Ij Vejòto dla Ca Santa Maria di Nazaret”, òspit dl’omònima ca ‘d ripòs ëd Moncravel.

Tùit ij premia a l’han lesù soe euvre compagnà da batiman bin partecipà.

I ringrassioma për la bela riessùa dël concors:
– Tùit jë scritor e poeta ch’a l’han fosonà con soe euvre ‘l concors;
– j’Amis dël Piemontèis, soagneur dla manifestassion;
– l’aministrassion dla Comun-a ‘d Moncravel, për sò patròcini;
– la Fondassion Vila Valé;
– Giuseppe Monaco për soa scoltura donà a Moncravel;
– l’associassion Vita a Tre per le bin bele borse contenente ij premi (prodòt enogastronòmich ‘d Moncravel);
– la Pro Loco për la disponibilità dël salon dl’Acli.

Taggato:
Giu 24

Repertorio Etimologico Piemontese

Gnun coment (për adess) »

REP
La neuva a l’é ëd cole ch’a seurto un pòch an sordin-a. A la piemontèisa, i podrìo dì. Albina Malerba, ànima dla Ca dë Studi Piemontèis, ier a l’ha fane savèj che st’otonn a surtirà ël REP (Repertorio Etimologico Piemontese).

La neuva completa a l’é ambelessì.

An doe paròle, i l’avroma prest a disposission un “vocabolari” ëd pì che 1.200 pàgine a documenté la stòria dle paròle piemontèise: etimologìa, variant fonétiche e morfològiche, significà.

Sòn a l’é important almeno për doi motiv:

– ël piemontèis a l’é na lenga rica, pien-a dë stòria e ‘d paròle e ‘d variant, na lenga ch’a ven da lontan e da diverse bande: donca n’euvra parèj a registra “semplicement” (17 agn ëd travaj anviron) na situassion ch’a esist, ch’a piasa o nò (e malgré lòn ch’a na penso ij savant – Gian Luigi Beccaria, pr’esempi);

– cost ëstrument a në darà manera ‘d capì mej nòste rèis e nòst passà, e donca dë sghijé andrinta a l’avnì sensa tëmma. (Parloma nen sempe dël piemontèis come na lenga an pont ëd mòrt, parloma ‘d lòn ch’i podoma fé noiàutri ancheuj.)

I giont na nòta përsonal, visadì un motiv ch’am fà avèj cara n’euvra come costa: për mi l’etimòlogh a sarìa stàit un bel mësté, probabilment dabon ël mè mësté, un “leu” anté ch’i l’avrìa podù dëscheurbe ‘d bele ròbe a rësguard dla stòria e dla geografìa dle paròle. I lo fass da diletant, a fà l’istess.

Lòn ch’a venta fé adess: prenoté na còpia dël vocabolari, contatand la Ca dë Studi. Ël pressi promossional a l’é ëd 65 euro, an leu dij 110 dël pressi pien. A l’é, ça va sans dire, n’at d’amor anvers a nòsta lenga.

Taggato:
Giu 17

Concors literari ‘d Moncravel: la premiassion

Gnun coment (për adess) »

Moncrivello
Costa dumìnica, 21 giugn, a des ore dla matin a va an sena l’ùltim at dël concors literari ‘d Moncravel: la premiassion.

Lissànder Motin, ànima ‘d costa inissiativa, a l’ha fame l’onor ëd ciameme d’esse part ëd la giurìa, ansema a Valerio Rolon e Nico Vinèis. Për cost motiv i l’hai avù manera ‘d lese tante poesìe e pròse an nòsta lenga; e për conseguensa pensé che costa lenga miraco a s-ciòpa nen ëd salute ma a l’é nen peui pròpi mòrta com ch’as dis.

Pì d’anformassion a son ambelessì.

Lissànder, con l’apògg dla comun-a ‘d Moncravel, che a l’ha dàit visibilità al concors (përchè sensa visibilità un concors a esist nen), a l’ha butà an cost progèt temp, passiensa e amor anvers a na tèra, na lenga e na coltura. Già, përchè sensa amor certe ròbe a s’ancamin-o gnanca.

E për tut sòn noi i-j disoma un gròss “mersì”.

Taggato:
Meno recenti Piu recenti
preload preload preload
© 2026 Gianni Davico  Licenza Creative Commons