Lun-es 14 luj, a 6 e mesa dël dòp mesdì a la Ca dë Studi Piemontèis (contrà Ottavio Revel 15 a Turin), Fabrissi Vielmin a tnirà na conferensa ansima a le vicende stòriche e polìtiche dl’area dël Caucas.

Ambelessì l’anvit.

A l’é bel savèj che la conferensa a sarà an piemontèis – Fabrissi, piemontesista da tanti agn, a j’era un dj’articolistà d'”é!“. Costa a l’é na ròba bela, përchè, com ch’a dis Fabrissi midem,

L’ancontr a l’é na bon-a ocasion për anformesse su un tema che a l’é malfé trové sij nòsti giornaj, e ansema na dësfida për armarché coma la lenga piemontèisa a peussa esse strument ch’a ven a taj për parlé ‘d tuti j’argoment, e an cost cas sì ‘d politica antërnassional.

Mi ‘d polìtica anternassional i na capiss pòch, e ‘d Causas ancor meno, ma cola idèja – che ‘l piemontèis a l’é na lenga ‘d comunicassion, nen mach un dialèt bon për parlé ëd poesìa e dij nòsti vej – a l’é da tanti, tanti agn bin ciàira an mi.

Donca un “brav” a Fabrissi, e mersì a la Ca dë Studi për cost ancontr. Ròba për pòchi, as capiss, ma fosonanta.

Com ch’i disìa l’àutra sman-a, giòbia passà a l’é staje la presentassion “ufissial” – na specie ‘d batésim – dël lìber curà da Cesare Matta e Valerio Maggio ansima a jë stranòt ëd Cher. Ambelessì i veuj fé quàich considerassion an sl’ancontr.

Prima ròba: vint o vintesingh përson-e, cole ch’a j’ero a scoté, a peulo smijé pòche (a mi a më smijo pòche), ma com ch’a l’ha giustament fàit noté Riccardo ant ij coment a mè artìcol,

na vinten-a ëd përson-e për un rancontr pùblich a l’é tut àutr che pòch. A son motobin ràire le manifestassion ch’a tiro pi ‘d gent. Dzortut al di d’ancheuj, che tut as fa an manera virtual, dnans a n’ordinator, fé sposté vint përson-e a l’é un grand sucess.

I son ëd part, ma tante ròbe a son piasume dl’ancontr: la moderassion ëd Gribàud e sò bel deuit a la piemontèisa, ël ton pasi e tranquil ëd Cesare Matta, j’onor ëd ca fàit da nòsta Albina.

L’anteresse dël pùblich a l’é andàit dzortut anvers ij document: sòn përchè ël lìber a l’é n’archeuita ‘d lòn ch’a l’é truvasse an tra lòn ch’a l’é stàit ressità da j’agn Sinquanta al di d’ancheuj a Cher, ma andrinta a jë stranòt a-i é tanta stòria – la nòsta – ancora da esploré. («Mostreme ij document!», a dirìa Domenico Torta.)

E për finì am pias sotligné l’acoliensa ch’a l’ha avù për mi Tòjo Fnoj, lòn che ans la mia pàgina Facebook a l’ha fame scrive:

A l’ha ancor sens, dël 2014, ancontresse për parlé dël piemontèis? I son nen sigur ëd savèj la rispòsta; ma peui pen-a vintrà a la Ca dë Studi am ven ancontra Tòjo Fnoj e sò soris, am saluta e am ambrassa, am tira con grinor e bel deuit j’orije përchè ch’i but l’inglèis tacà a nòsta lenga. E alora i capiss përchè i-i but tant temp a fé ëd ròbe che për ël mond a l’han gnun valor.

Sì, përchè a la finitiva an col moment i l’hai provà l’istessa sensassion, precisa, ch’a l’avìa pijame l’ùltima dominica dla festa dël Piemont, a Cherasch dël 2008, quand ch’i son rivà an cola piassa a la matin e un sens ëd calma e tranquilità a l’é stàit tutun con la piassa e mi, e për un moment – un longh moment – tute le ròbe gropà a nòsta lenga a son smijame ciàire. (I j’era sicur d’avèjne scrit da quàich part, ma i treuv pì nen ël tòch. I sarai sognamlo.) A dirìa Umberto Saba (Il Borgo):

Fu nelle vie di questo
Borgo che nuova cosa
m’avvenne.

Fu come un vano
sospiro
il desiderio improvviso d’uscire
di me stesso, di vivere la vita
di tutti,
d’essere come tutti
gli uomini di tutti
i giorni.

I sai nen bin dilo con le paròle, ma i sërcherai dë spiegheme con na citassion gavà da cost lìber, anté ch’as dis përchè Ben Hogan a l’ha mai spiegà precisament col ch’a j’era sò tant famos “segret”:

I think he didn’t tell anyone his secret because he couldn’t, since he didn’t experience it in words.
[I pens che Ben Hogan a l’abia mai rivelà a gnun sò segret përchè ch’a l’ha mai sperimentalo an paròle.]

Certe ròbe a esisto dë dlà da le paròle. A l’é un fàit, e certi moment a servo precisament a sòn, a ricordete përchè ch’it fà dle ròbe che sens a smija ch’a n’abio pòch.

Doman, giòbia 22 ëd magg a ses ore, ël liber djë stranòt ëd Cher a pija la stra ‘d Turin: a sarà presentà a la Ca dë Studi Piemontèis (Via Ottavio Revel 15, Turin).

I saroma pòchi, naturalment, ma tuti a son invità. A na dëscoreran Gianfranco Gribaudo e Giovanni Ronco – doi lenghista avosà, a fà nen damanca ‘d gionté ëd paròle – con Valerio Maggio e Cesare Matta, visadì ij curator dl’euvra.

A l’é na ròba cita, ch’a serv a gnente. Ma a l’é la nòstra stòria, i soma noi. Pavese, come sempe, a ven a taj:

Avere una tradizione è meno che nulla, è soltanto cercandola che si può viverla.

Ancontromse, noi rari nantes in gurgite vasto. A l’é bel.

L’apontament a l’é për cost véner, dòp doman, a neuv ore ‘d sèira al teater San Luis ëd Cher.

L’ocasion a l’é la presentassion, an forma dë spetacol, dël lìber Vijà, stranòt e sàut ën sël chèr, ch’a l’é n’archeuita la pì possìbil completa djë stranòt recità ant la Vijà ‘d Cher a parte da j’agn Sessanta fin-a a noi.

Tut a part dal testard desideri ‘d Valerio Maggio e Cesare Matta ‘d fé vive na tradission. A l’é stàit un travaj longh ësquasi n’ann. Mi i l’hai curà la grafìa dij test an piemontèis (i na parlava ambelessì).

A scriv Albina Malerba (Lo speakers’ corner di Chieri) presentand l’euvra:

Ël sàut ën sël chèr affonda le sue radici in tempi lontanissimi, e si trovano tradizioni assimilabili un po’ in tutta Europa. Ël sàut chierese rappresenta una continuità straordinaria che andrà indagata e studiata, e che sarebbe importante non lasciar morire, cominciando ad esempio a costituire una rete tra i luoghi piemontesi e italiani che registrano questa tradizione comune. E perché non pensare ad un festival djë stranòt: un carro, un Chèr/Cher, palco – teatrale per tutte le lingue delle piccole patrie?

E Gianfranco Gribaudo (La fiama a l’é nen dȅstissasse):

Na cita pera dȅl monument dla literatura piemontèisa che, i soma d’acordi, a l’é fait ȅd lòse bin pì solide e potente, ma soens a son le cite còse cole ch’a van dun-a drite al cheur dla gent, an fasend soride e an gatiand j’arcòrd dȅl temp passà.

A l’é un bel travaj. Quaicòs ch’a serv a gnente. Ma, për dila con Erri De Luca,

Considero valore quello che domani non varrà più niente, e quello che oggi vale ancora poco.

E a dirìa Pavese:

Avere una tradizione è meno che nulla, è soltanto cercandola che si può viverla.

Bin, cost’euvra cita a fà vive na tradission.

Chi ch’a-i pias ëscrive an piemontèis, bin, a l’é ora ‘d felo savèj. A-i son an efet tre concors, dij quai i don sì la neuva (an ordin dë scadensa).

V concors nassional ëd poesìa e narativa “Nino e Tomlin Bertalmia” (28 gené)
Chi: Arcancel, Associassion Cultural Piemontèisa
Còsa: poesìa e/o pròsa an piemontèis
Cost: 10 euro, a gràtis për le masnà
Ij detaj an sël sit.

II concors literari ëd poesìa e pròsa an lenga piemontèisa (28 fërvé)
Chi: la Comun-a ‘d Moncravel
Còsa: poesìa e/o conta an piemontèis
Cost: pa ‘d nen, partecipassion a gràtis
Ij detaj ambelessì.

XII concors literari “La me tèra e la sò gent” (6 avril)
Chi: ël sìrcol coltural Langa Astsan-a
Còsa: conta, poesìa o euvra teatral an piemontèis
Cost: a gràtis
Ij detaj ambelessì.

A s’avzin-a Natal e a torna ël Gelindo, la divota comedia natalizia della tradizione piemontese.

Mi i l’avìa vistla quàich agn fà a Cher (i l’avìa parlane ambelessì), e i peuss mach dine bin.

Për savèjne ‘d pì, ambelessì a-i é na brochure ch’a spiega tut. Ma, an doe paròle, a l’é la stòria dla nassita dël Bambin vista dal pastor Gelindo, che a l’é ël prim a core a la caban-a con l’agnel an sle spale e soa piva inseparàbila.

Gelindo a l’é un paisan bonòm e pasi, an mes tra la campagna piemontèisa e ij leu “ufissiaj” ëd Gesù Crist, e donca ch’a mës-cia soa vita ‘d mincadì con ël misteri dla Nassita: sàcher e profan, con – as capiss – un pòch ëd piemontèis.

Lë spetacol – a gratis – a l’é për tuj, nòno, grand e masnà. St’ann le date a son doe:

– véner 13 dzèmber a neuv ore a San Damian;

– véner 20 dzèmber a neuv ore a la Vëssa.

Na bela neuva a riva da Bepe Sané, ch’a l’ha virà an piemontèis ij 320 mëssagi pì dovrà dë Skype. Donca chi ch’a veul, adess, a peul përsonalisesse sò Skype an piemontèis: a basta andé ambelessì e peui dëscarié ël file “Piemonteis.lang”. Peui, da Skype, as fà “Tools \ Change Language \ Load Skype Language File…” e as caria ël file “Piemonteis.lang”.

Naturalment mi i l’hai falo sùbit (a-i va na minuta). La diferensa rispet a prima a l’é che le stringhe ch’a son nen an piemontèis a son an anglèis (mi i l’avìa an italian).

Im impegn a completé la tradussion, an manera ch’a sia na ròba fàita e finìa.

Ma già parèj a l’é bel e a fà piasì.