Andoma anans con ij coment dzora ‘l rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj: ancheuj i lesoma l’opinion ëd Sergi Garuss.
—
Mi i son un profan, dal moment ch’a basto nen 10 crédit universitari ‘d lenghìstica general e atuërtanti ‘d filologìa romanza pr’artense n’espert. E da profan i l’heu podù capì n’afé basilar. A l’é vèj che ognidun a l’ha sèmper ëscrivù an piemontèis un pòch ‘me ch’a-j ëvniva, ma fin-a dai test dël ‘300 as peul percepisse con evidensa na serta coerensa ‘d fond ansima a doi pivò: la “o” ch’as les /u/ e la “u” ch’as les /y/.
La grafìa Pacòt-Viglongh a peul avèj tùit ij difet dël mond, ma as peul pròpi nen sosten-e ch’a contraven-a a sti doi pivò. An cost sens e për via ‘d costa coerensa as peul pro definisse “stòrica”. Përchè a rispeta sécoj ëd piemontèis ëscrit, che anvece j’àutri (për ignoransa dle còse o bele an fasendlo spress) a campo ant l’armenta.
Se noi is butoma a scrive ‘l piemontèis “a l’italian-a”, is butoma ant le condission d’esse pì nen bon a lese e a antërpreté nòstra stòria dla literatura. Che tuti a ‘l l’abio ben ciàir.
La motivassion an favor ëd la grafìa “a l’italian-a” a l’é ch’a l’é pì belfé da amprende për tuti nojàutri ch’i soma stàit alfabetisà (mach) an italian. Rason relativa, a res nen dëdnans a la realtà. Pr’esempi, a l’é motoben difìcil ëscrive giust an fransèis o an anglèis, ma tuti, comprèis ij grand, i dventoma bon a felo aplicandse e studianda ‘n pòch. An pì, l’esperiensa dël piemontèis a scòla an mostra che la grafìa a l’è ‘n problema fàuss. O mej, a l’é nen un problema.
A Vërsèj a l’é cribiasse la part “sientìfica” dla question grafìa. A son ësmonusse tuti ij document e le testimonianse stòriche ch’a-i é al moment. Adess a venta deje ‘d séghit, an durbend la part “polìtica”: andé a antërpelé tuti ij sostnidor ëd grafìe alternative, e fin-a chi ch’a fortiss l’anarchìa gràfica dël “dialet”, ch’a-i é an s’tut ël teritòri, bariera dialetal comprèisa, për ch’a dago ant l’ocasion d’un convegn (i podrìo ciamelo “Vërsèj 2”) le rason e le preuve ch’a giustìfico soe teorìe. Peui vardé s’a passo ‘l vaj. Con sòn, comsëssìa, che peui dòp ognidun a séghita pura a fé ‘me ch’a veul: a-i é gnun òbligh da ampon-e, mach da dimostré na vira për tute, carte an man, chi ch’a l’ha decidù d’andé a campesse ant un cul ëd sach. E, për incis, j’assent a l’avran tòrt ëd sicur.
Ancora compliment për la qualità sientìfica dël convegn.
Alégher!
Sergi Garuss
Commenti
Tut afàit d’acòrde. E quand che të scrive “tùit ij difet dël mond” i penso che t’arferisse, a la finitiva, al masent dij ditongh, un paciòch sensa fin (ch’ a monto o ch’ a calo, a s’unisso o as dësdobio), perchè ël rest a fila seuli come tut. Ij tëmmo che ij’ëscritor del Neuvsent a l’abio nen renduje un bon servissi a la grafia dij ditongh, con sò maitass d’avsinesse a l’italian, con soa gòj ed nen dimostresse rèid (che nopà a j’era pròpi lòn ch’a servìa). Catlo si, se el Convegn a l’ha mancà an quajcòsa a l’è stàit pròpi ant el nen vorèj armarchè ij pont crìtich ed nòsta grafia, che pura a-j son. Pa necessari propon-e dle modifiche, dle miliorìe (a che titol peuj ?), però arleveje a dësdava nen. El tema dla grafia dij ditogh a resta an sla taola, gnun-a pressa d’arsòlvlo però un di o l’autr a ventrà buteje man. E ‘d preferensa a l’alman-a, nen a l’italian-a.