L’àutra sman-a i l’hai dàit ambelessì la neuva dël cit cors ëd grafìa montomalèisa ch’i tnirai a luj a Montomal (Montemale di Cuneo an lenga dominanta).
Bin, n’amis ëd piuma ansima al grup Giovo e piemontèis a l’ha ciamame:
Son-le tante diferense tra la grafia piemontèisa e cola montmalèisa? Quale ch’a son? Coma che it le mostre ti, s’a-i na son?
Ambelelà i l’hai dàit na rispòsta provisòria, ma costa a l’é l’ocasion për aprofondì e s-ciarì l’argoment.
A livel gràfich a-i é pa ‘d diferense, bele se naturalment as trata ‘d na lenga e d’un dialèt con tante smijanse e tante diversità. La grafìa dla lenga piemontèisa, come cola dij dialèt che dël piemontèis a son na derivassion, a l’é un-a e un-a sola: cola codificà dël 1930 da Pinin Pacòt e Andrea Viglongo.
Naturalment sòn a ven nen sensa ‘d problema: a livel pràtich as trata ‘d dé dij segn për signalé na lenga – un dialèt, an cost cas specìfich – che dë scrit a l’ha bin pòch. Ant j’agn andaré i l’hai sërcà ëd lìber e, an general, dij document scrit ant la lenga ‘d cole bande (la val Grana e la bassa val Maira, pì o meno): i l’hai truvà un pàira ‘d librèt e gnente d’àut. Naturalment sòn a veul nen dì ch’a-i sia gnente d’àut: mach che mie arserche a l’han dàit dj’arzultà màire, com d’àutra part a sarìa stàit lògich spetesse.
Ma a-i na fà nen. Ël but ëd coste seirà a l’é nen fé ëd literatura, ma mach d’amprende a scrive la lenga che tante përson-e a parlo an manera natural, sensa penseje. E mi – i veuj ch’a sia ciàir – i sarai ël prim a amprende: prima ‘d tut an parland con ij montomalèis, e peui con j’arserche ch’i farai për pronté j’ancontr.
An tute le manere l’idèja general a l’é cola ‘d fé savèj, pr’esempi, che “rosari” a së scriv parèj e nen “rusari” com ch’a vnirìa da scrive a chi che ‘l piemontèis a lo parla sensa scrivlo. Ël fàit a l’é che ‘l passage da parlà a scrit a l’é fàcil – as trata mach d’apliché ëd régole ch’a l’é belfé amprende. E an cost cas a serv për scrive ‘d ròbe cite, minime. O, com ch’a dirìa Tavo Burat,
E sij cartèj ël nòm dij pais
ant la lenga dla tera.
“Për cola vèja resistensa / neuva”, a seguitava Tavo. Ma “resistensa”, i vorrìa dì, a l’é nen tant da l’italian lenga dominanta – l’italian a venta ch’i lo sapio pì da bin ch’as peul, gnun-e scuse –, ma da noiàutri midem ch’i soma slontanasse tròp da nòste rèis.
A seconda dl’anteresse, ël but final – lòn ch’am piasrìa dabon – a podrìa vesse col ëd compilé na gramàtica montomalèisa. Varderoma ‘me ch’a va; ma për dila con ël Cit Prinsi,
a l’é ël temp ch’it l’has dedicà a toa reusa ch’a l’ha rendula tant importanta.
Mia reusa a l’é mia lenga, cola ch’a marca ij confin ëd mé mond.
Commenti
Brav! Costa a l’é na mia fissa che ven da quand i mostrava lenga piemontèisa a Nòste Rèis. Ël but final ëd tuta la stòria a duvrìa esse pròpi la gramàtica. La grafia a l’é belfé amprendla, mi i-j butava nen pì che un pàira ‘d lession (un passagi amportant, sempre second mi, a l’é col ëd j’acent e ‘d la ë prostética), peui i passava a la gramàtica (e ambelessì a-i andasìa fin-a a la fin ëd l’ani scolàstich). I penso, nopà, ch’a-i sia pa na gramàtica montomalèisa, valadì specìfica për col dialètd, bele che mi i lo conòssa nen. A mè avis…
Dialèt, nen “dialètd”. Ant n’àutr forum anté ch’i scrivo, a-i é ‘l boton “modifica” pròpi për podèj corege ij boro.
Mersì René, it ciamerai sens’àutr agiut prima d’ancaminé. An tute le manere i faroma na ròba sempia, për ancoragé a scrive “pì da bin ch’as peul” e nen për stofié.
An sla gramatica montomalèisa: përchè ch’it dije ch’a esist nen? Naturalment a-i é nen an forma scrita, ma la brava gent ëd cole bande a parla – as capiss – second ëd régole précise: lòn che mi i vorrìa fé a sarìa donca buté an pàgina cole régole, buté an forma scrita lòn ch’as sa già.
Boton “modifica”: i l’hai sërcà vàire ansima a WordPress, ma peui i l’hai dovrà col che Italo Lana a ciamava “il metodo del contadino”: un a part con la cartin-a, ma a na certa mira a sa pì nen anté ch’as treuva e alora lòn ch’a fà? A-i ciama al paisan (mé provider an cost cas).
Ciamje a provider s’as peul ‘dcò buté ‘l boton “elimina”. Dle vire un a scriv ëd bojade e as n’ancòrz tròp tard. Alora a sarìa mej podèj sganfeje anans ëd fé brute figure.
Bin d’acòrdi për dete na man për la gramàtica, ten present, nopà, che dal 10 al 20 ëd luj i-i son nen. An Italia, st’ani, i l’oma ant cole date ij campionat d’Euròpa giovanij ëd tenistàula (“tennistavolo-ping pòng” an lenga dominanta) e mi, naturalment i-i sareu për fé l’arbitr.
S’as peul fesse un as farà ëdcò l’àutr sensa problema.
Cors: ma mi i veuj nen gavete ‘d temp, am basta ch’it im conte ‘d toa esperiensa e ch’it im daghe quàich drita – it ciamerai quand ch’i saroma sota data. Mersì!
Na nòta për René (e tuti): mè provider a l’ha giontà un plugin ai coment, con ël qual as peul modifiché ël coment për singh minute dòp avèjlo mandà. Vardoma se parèj a va bin, dësnò i cambioma torna.
Grassie René!
I l’hai lesù pen-a adess toa rispòsta. Bin, pen-a ch’i n’avrai dabzògn i dovrereu ‘l plugin.
Mersì, René