Lòn che ‘l piemontèis a l’é nen

Jér i sentìa – për mi midem – l’abzògn ëd fé polissìa antorn al concet ëd piemontèis, e a son vnume an ment tre ròbe che ‘l piemontèis a l’é nen. Scond mi, e mach për vesse ciàir.

1. Ël piemontèis a l’é nen la lega
Come sitadin dël mond i podoma nen esse dësgropà da la polìtica, e mincadun a l’avrà soe idèje. Ma ‘l piemontèis, an chiel midem considerà (come lenga, coltura, tradission, mùsica, pòpol), a-i vintra gnente con la Padania (ch’i sai nen lòn ch’a sia), la lega e via fòrt. Visadì, un leghista a peul esse piemontèis (naturalment! A-i mancrìa), ma nen necessariament un piemontèis a l’é un leghista.

2. Ël piemontèis a l’é nen un dialèt
Ël chierèis a l’é un dialèt dël piemontèis, tant për dì, ma ‘l piemontèis a l’é nen – e sòn da na mira sientìfica, ch’a sia ciàir (e chi ch’a sa nen ch’a vaga a scòla) – un dialèt dl’italian.

3. Ël piemontèis a l’é nen na cura
Mi i peuss nen dì “i son fier d’esse piemontèis”, come se sòn a fussa un mérit; i peuss dì pitòst “i son piemontèis”, përché costa lenga e […] continua a leggere »

28/10/2010 2 Commenti

Simone Perotti, Uomini senza vento


[mé artìcol publicà ansima a la “Gasëtta d’Alba” d’ancheuj, màrtes 19 otober]

I l’avìa già scrivù ambelessì, a giugn, ëd Simone Perotti e ‘d sò Adesso basta – lìber che tecnicament (e con mérit) a l’é un long seller –, manifest dël downshifting, ch’a sarìa ‘l festina lente dë Svetonio, visadì l’aceté ‘d vagné ‘d meno an cambi ‘d na qualità ‘d vita superior, për via dël temp liberà e da dediché a lòn che verament an toca ‘l cheur.

Quàich sman-a fà a l’é surtìe sò ùltim romanz, Uomini senza vento. E ‘l lìber ch’a ven dòp a un lìber ch’a l’ha vendù e a vend tant a l’é sempe na preuva impegnativa për n’autor: come Il pendolo di Foucault dòp a Il nome della rosa për Umberto Eco, tant për dì. Donca, a l’é normal ch’a-i sia un pòch ëd difidensa për n’euvra parìa. Mi i l’avìa ‘l timor che cost romanz a fussa nen a l’autëssa dël lìber prima, ch’a fussa come n’operassion editorial smalissià; ma dòp avèjlo lesù i peuss sosten-e a cheur leger che Perotti a l’ha superà l’esame.

Ël […] continua a leggere »

19/10/2010 Aggiungi commento

Mi i l’hai un seugn


I lesìa temp fà ansima a Repubblica:

Siamo riusciti ad aumentare la popolazione residente e, mi creda, in montagna non è facile.

Mi i l’hai un seugn ch’a ven da lontan, dal mé temp masnà passà a la Piata, na cita frassion ëd Montmal (o Montomal, com ch’a dijo ambelelà; visadì Montemale di Cuneo an lenga dominanta).

A l’é un seugn che, pròpi përchè a ven da lontan, a përten pì a un mond ideal; un seugn, donca, ch’i riess nen bin a buté an paròle con un sens compì.

Ambelelà a-i é na ca, dij bòsch, dij përfum antich; ma a-i é ‘dcò Internet, donca ‘l mond dël travaj, dël Web 2.0 e via fòrt. A-i é ‘l temp fòra dal temp e ‘l temp modern.

E col seugn a buta ansema jér, ancheuj e doman, visadì a sorpassa ‘l temp. A sarìa come na nostalgìa dë slontanament. E mi i son andrinta a col seugn, con ij mé lìber e un portàtil, fòra dal temp dël mond ma andrinta al mé temp ëd sempe.

05/10/2010 Aggiungi commento

Sherlock Holmes an piemontèis


A l’ha sempre frapame ‘d nòsta lenga la tastera spantià dël léssich, visadì la possibilità ‘d rende an piemontèis minca test. Mé professor Riccardo Massano a l’avìa mostrame che as peul traduve dal latin an piemontèis, tant për dì. E an ëslargand ëd discors, a robato tuti ij confin an tra le lenghe dël mond; com ch’a dirà Batista doman an sla Gasëtta d’Alba,

Lourens Chiardòla a l’é un professor dë scòla à Jausier, un paisòt dla Provensa da dlà d’Entracque. Lourens a parla e a mostra ‘l provensal ëd soa “valeja”, la valada ‘d Barcelonette, un parlé mës-cià antrames a la lenga d’òc e ‘l piemontèis. I soma trovasse a na festa tradissionala a sò pais, e antrames a le tante soe teorìe ansima la difèisa dle lenghe locaj a l’ha mostrame un bel rasonament.
Se i partoma da la Sicilia, fin-a a rivé al Portugal, provinsa për provinsa, pais për pais, i podroma sempre capisse; la caden-a lenghìstica stòrica a gropa la Sicilia con ël Portugal e tuti ij paisòt antrames, a condission che as parlo le lenghe locaj.
Da Ragusa a […] continua a leggere »

27/09/2010 Aggiungi commento

Stòrie


E me vego ‘ncò masnà mentre coro ‘n pressa a ca
e mia mare che prepara da mangé
e me vego ‘ncò masnà coj genoj sgarognà
mentre gieugo con mè frel davanti a ca

Piergiorgio Graglia, Davanti a ca (dal CD Stòrie)

22/09/2010 2 Commenti

Erri De Luca, Preghiera d’un soldà dë ‘d neuit

Non mi basta il domani, io voglio la durata
abituarmi agli anni, andare alle nozze dei figli
e in questa notte di bestemmia anche alle loro tombe.
Voglio avere sonno accanto alla ragazza
quando avrà i capelli bianchi.
(Erri De Luca, Preghiera di un soldato di notte, vv. 29-33)

Am basta nen ël doman, mi i veuj la durà
costumeme a j’agn, andé a sposé ij fieuj
e an costa neuit ëd bëstëmmia ‘dcò a soe tombe.
I veuj avèj seugn dacant a la fija
quand ch’a l’avrà ij cavèj bianch.
(tradussion ëd Gianni Davico)

18/09/2010 Aggiungi commento

Travaj an piemontèis

I peuss nen esse d’acòrde con lòn che Enrico Eandi a pensa dla question dla grafìa piemontèisa, ma i l’hai un rispet profond për la përson-a. Sensa conté ‘l fàit che pì i foma a pro dle lenghe regionaj e mej a l’é.

Adess la Ambelessì ij detaj. A son moment anté che tut a cambia: costa a peul esse na bon-a oportunità për chi ch’a l’ha veuja e testa për fé quaicòs – dabon – për ël Piemont.

13/09/2010 18 Commenti

Pòrca miseria!

I conòss Domenico Torta da quàich agn, i podrìa andé a sò ca a pé ma – i sai nen përchè – i l’hai mai vistlo a fé lòn ch’a sa fé magistralment: ël fòl (ch’a sia dit con tuta – e a l’é tanta – la bin ch’i-i veuj), ël conta-stòrie, comeuve, conté, canté, soné e via fòrt.

Bin: saba 11 dë stèmber a Cher, teàter dël Dòm a neuv e mesa, ij Musicant ëd Riva a daran spetàcol (a gratis).

Alora dle doe còse un-a sola: o i-j ciam ëd porté l’esibission a le Rosin-e (mmmmm… difìcil), o i vad mi. Miraco a l’é mej ch’i vada mi… I vad mi – e i pòrt la famija… mersì!

Spieghé lë spetàcol a sarìa difìcil për tuti, tant ëd pì për mi ch’i l’hai mai vistlo… ma da saba i podrai pì nen dì parèj. Ant ël mentré as peul vardesse un tòch ambelessì.

Tuti, naturalment, a son anvità a la festa.

08/09/2010 Aggiungi commento

43

Quarantetrè agn. Nen un ëd pì, nen un ëd meno.

La maravija dël mond ch’am frapa minca dì ‘d pì.

Chris Guillebeau, Simone Perotti, Tim Ferriss.

J’imagin, ij pòst, le vacanse.

L’aria ch’a diventa frissanta a la Piata, a la fin d’agost.
(Mi ch’i son na quand ch’a-i finiss l’istà, e na vira a më smijava na condana – adess i la consider na benedission.)

La Còrsica, ij lìber, le cite.

Scrive, lese, ël temp ch’a passa.

I son un fieul fortunà.

E sòn a l’è tut.

01/09/2010 3 Commenti

Convergere su un eremo

A scriv Sergi Girardin, an parland a na lista d’amis dël piemontèis e dël Piemont (“i felici pochi”, a dirìa Elsa Morante):

A Coumboscuro siamo in 39, ma le festicciole le organizziamo per le migliaia. Date uno sguardo al nostro programma di fine stagione.

Bin. Bon ben bin. Ël programa a l’é ambelessì. Am pias tant ël fàit ch’as mës-cio lenghe e colture diferente.

Tuti a son invità. E mi, giutà dal fàit che da la Piata a la comba scura a son mach pòche minute, i-i sarai.

20/08/2010 Aggiungi commento