Michel dij Bonavé: Prim Gené, set e mesa

Silensi,
për boneur
adess l’é chiel ësgnor
dij pensé lìber e sclint.
La neuit frèida
l’ha coatà
folìa e babìa
ëd l’òm ch’a l’ha por
dël doman
e a-j fà festa
për feslo amis.
Gris ëd lë mnis
l’é ’l cel pietos
ch’a vorerìa fioché sust,
nopà a sà nen
andoa sëmnelo
se pa ’ndoa
a seurto crij ëd dolor.
Ëd le matarià
pì gnanca n’arson
antant che ’l màntes dël temp
a ’ncamin-a n’àutra sofià.
Silensi,
për boneur,
a stërmé ij ringret
con promësse d’arvangia,
con ël nas ch’a smangia,
fiusa ’d sorprèisa
ch’a rangia!
Bon pro
a chi savrà
vive al mej lòn che ’l cel
a-j mandrà,
con ël cheur ch’a sapia dì
semper mersì.

Bussolin, al prim ëd Gené 2011
Michel dij Bonavé
(dij barbisin ëd Gambabòsch)

Na fin a l’é un prinsìpi

Dòp 83 artìcoj e doi agn giust d’impegn e ‘d travaj, l’artìcol d’jer a l’è stàit l’ùltim – për adess, almanch – ëd Batista ‘d Cornaja an sla Gasëtta d’Alba.

Chiel a podrìa dì, con Pavese:

La mia parte pubblica l’ho fatta – ciò che potevo. Ho lavorato, ho dato poesia agli uomini, ho condiviso le pene di molti (Il mestiere di vivere, 16 agost 1950).

A son fasse ‘d bele ròbe, adess as va anans e as na faran d’àutre. Costi doi agn a son servì a tant, a porté ant na comunità bon ben slargà un pòch ëd piemontèis scrit con bel deuit e alegrìa. Na stissa ant un mar gròss, ma a-i na fà nen: për Batista ‘l piemontèis a l’é bon ben pì che na necessità, a l’é part dl’essensa ch’a lo compon.

Eh già: përchè ‘l piemontèis a l’é “mej che la revalenta”, com ch’a dis Barba Tòni. An giontand:

A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari,
la mistà ëd nòst Piamont, com’a l’é ‘l sant Sudari
cola dël Sant Salvari,
mongioja, gesia, glòria, tesòr ëd nòsta gent
për un novel advent.

Donca na rubrica a finiss, e a […] continua a leggere »

Michel dij Bonavé, L.P.M.

Ambelessì ‘l prim guest blogger ëd GoPiedmont, Michel dij Bonavé, ch’a dis la soa ans la question dla grafìa. Da lese (e magara da comenté, përchè nò?), e për ij contnù, e për ël bel deuit, e për le paròle precise e antiche ch’a dòvra.

A sarà përchè a l’é Natal o përchè ’l cel a l’é gris con d’anonsi ’d fiòca, ma i l’hai gòj ëd buté giù doe righe su n’argoment dël qual a sarìa mej tase sperand che ’l temp a fèissa chiel da meisin-a e a varièissa le blëssure. Miraco a l’é ’n rasonament ch’i vorerìa scrive sla litra adressà al Bambin Sant, cola che da tanti ani, tròpi, i scrivo pì nen.

Ël nòstr mond, i lo soma, a va a bsach e për colpa dj’òmini pì che dla natura. J’òmini a son na rassa ’nvadenta, coma ’l gramon e le ronze, e fra ij tant difet ch’a l’han a-i é ’dcò col d’esse presuntuos. La presunsion d’esse superior a tut e a tuti con la pretèisa d’avèj an esclusiva l’anteligensa. Dëscute ’d cost argoment am porterìa lògn e donca i lo chito sùbit. Tutun a l’é pròpi n’at ëd presunsion sensa fin col […] continua a leggere »

Michel dij Bonavé e Carlin Pòrta, doi poeta ‘d Natal

(Con un gròss, gròss mersì a costi doi amis sincer dël Piemont për avèjme lassà buté ambelessì ij sò tòch ëd Natal. A son j’auguri – a la bon-a ma ‘d cheur – për tuti coj ch’a-i veulo bin al piemontèis.)

Michel dij Bonavé (dij barbisin ëd Gambabòsch)
Vardand ël cel

Na tèila nèira foratà: la neuit ëd Natal,
am sotra con pensé creus d’inmensità
ch’a m’ampinisso dë sparm geilà.
Anciarm e afr ch’a van sotbrassëtta,
bësson ëd la vita tuta
mai separà,
am vòlo dantorn con bindej dj’arcòrd
ch’i l’hai gòj d’antërsé a fé cocarda
për na festa ’d gala sla vnùa dël Bambin.
Sguard ch’a susta stèila pnassùa
vardand lassù ’ndoa lë sclint, për boneur,
l’é nen antamnà da nòstri pecà bondos.
Veuj ciadlé mè cheur al moment soasì
ëd ciòca ch’a son-a baudëtta ’d nassensa;
veuj o vorerìa?
Etern bautié d’onda ’nchieta o rispòsta
ch’i vad sercand pistand la fiòca pura,
mia seur fidela ’nt sa neuit ëscura.
Slargo la man ant la mesaneuit Santa
për strenz-ne tante sla carzà dla bin
e col soris che […] continua a leggere »

La vijà dla Ca dë Studi Piemontèis

La sostansa a l’é costa: sòld a-i na j’é nen. E a-i na j’é nen përchè le ròbe dël Piemont a interesso a pòchi (ch’a l’abio ‘d sust o nò a l’é secondari, a smija).

Ma la Ca dë Studi Piemontèis a va anans l’istess. E saba 18 dzèmber a 5 ore al teater San Giusep (Via Andrea Doria 18, Turin) a l’ha organisà la Vijà piemontèisa. Poesìa e mùsica për Natal, st’ann dedicà a Angelo Brofferio.

A recito, a canto, a parlo e a son-o “për gnente, a gratis, për ël Piemont” (com ch’a dis ël programa) un baron d’anime bele, artista an sens largh ch’a val la pen-a sente.

Se a la polìtica a-i na fà gnente dël piemontèis, a noi an na fà. A venta essje.

La cosa più bella di cui sarò capace

Io qui farò tant’altro. Studierò e lavorerò per fare della mia vita la cosa migliore e più bella di cui sarò capace. Per ora vedo quest’avvenire un po’ confusamente, ma non mi spaventa. Ho passato dei momenti atroci nella mia vita e sono ancora qui.
(Cesare Pavese, litra a E., 14 otober 1932)

Minca tant am càpita ‘d parlé dël piemontèis con përson-e pen-a conossùe. Lòn ch’i nòt sovens a l’é che ‘l discors a va drit a cola paròla che mé nòna a disìa ma che adess im arcòrd pì nen, a la fiòca ‘d na vòta, al piemontèis d’antan…

Bin, tut sonsì a l’é për mi na part bon ben cita dël piemontèis. Ël piemontèis d’ancheuj, për mi, a l’é prima ‘d tut na lenga viva: për mi, a l’é dovré costa lenga për parlé con mie cite e con tute cole përson-e ch’a l’han ël gran boneur ëd savèjla.

Già, i lo capiss – e i lo capiss con dolor – che ‘l mond tut piemontèis ch’a më stasìa dacant quand ch’i j’era masnà a-i é pì nen. Ma Pavese dla Luna a dirìa:

A quei tempi […] non sapevo che crescere vuol dire andarsene, invecchiare, […] continua a leggere »

Cher com ch’a j’era: Bòite e botteghe


“Non avete mai sentito nominare quei quattro tetti? Ebbene, io vengo di là!” Parèj a scrivìa Cesare Pavese an La Langa, un dij racont pì bej ëd Feria d’agosto; e parèj a podrìo dì ancheuj ëdcò Valerio Maggio e Cesare Matta, che da pòchi dì a l’han butà fòra Bòite e botteghe. Commercianti e artigiani nella Chieri del Novecento, un lìber për la pì part fotogràfich ch’an parla d’un mond passà e localisà (na sitadin-a, che për aventura a l’é ‘dcò la midema ‘d chi ch’a scriv) ma motoben amportant për chi ch’a l’ha passà ij quaranta; e probabilment ëdcò për chi che ij quaranta a-i passerà magara da sì vint’agn, o bele pì an là.

Ël lìber (8 euro – na bala ‘d fum) as treuva an coste librerìe ‘d Cher: della Torre, via Vitòrio Emanuel II 42; dell’Arco, via San Domini 23; Libri e…, via Carl Albert 2.

As part dai primi agn dël Neuvsent e as riva fin-a a j’agn Stanta. Fotografìe che a testimonio ël cambiament d’un sistema ‘d vita. A dijo […] continua a leggere »

La pas al sènter dël mond: Roosevelt Island


Quand ch’i dijoma New York i l’oma an ment Manhattan, ël sìmbol ëd na sità ch’a l’ha milanta milion d’abitant e a l’é për tuti frenesìa, velocità, travaj, avnì, squasi un quàder futurista. Bin, a-i é n’ìsola ch’a fà part ëd Manhattan, n’ìsola andrinta a l’ìsola, ansi a l’ìsola për ecelensa, che a l’ha na pas ch’it imaginrìe mai s’it ses mai ëstaje: Roosevelt Island.

Già, përchè Roosevelt Island a l’é a tre – é, tre – minute da Manhattan (as riva con la teleférica an traversand l’East River o – un pòch pì prosaicament – con la metropolitan-a), ma a l’é squasi completament sensa tràfich. A jë stan neuvmila përson-e, e a marcé për soe stra a smija d’esse ant na sitadin-a suburban-a tìpica dla Merica, nen ant un pòst da anté che le viste ansima Midtown a son magara un pòch da cartolin-a, ma pura sempe ëd cole ch’it dësmentie pì nen.

Cost’ìsola, conossùa na vira come Blackwell’s Island, dal nòm dla famija ëd paisan ch’a-i vivìa, a l’é stàita catà da la comun-a ëd New York dël 1828 për costrùe diversi […] continua a leggere »

I Muvrini, A mio lingua


I Muvrini, A mio lingua, canson gavà da l’album Quorum dël 1989; e, a segue, na mia tradussion an piemontèis.

A mio lingua hè cantu
Chì colma u core
D’amore tamantu
È fiurisce l’ore

A mio lingua hè pientu
Chì strappa u core
Voceru o lamentu
Quandu un omu more

A mio lingua hè mughju
Di stizza è rivolta
Chì colla in carrughju
I ghjorni di lotta

A mio lingua hè fola
È veghja incantata
Hè sonniu chì vola
Tutta la nuttata

A mio lingua hè gioia
È musica è ballu
A mio lingua hè toia
Chì a ti ricalu

***

Mé lenga a l’é cant
ch’a ‘mpiniss ël cheur
d’amor sensa mzura
e a fà fiorì j’ore

Mé lenga a l’é pior
ch’a s-cianca ‘l cheur
rosari o lamentassion
quand che n’òmo a meuir

Mé lenga a l’é breugg
ëd rabia e arvira
ch’a chërs për la stra
ai di […] continua a leggere »

La lenga dj’autri e la lenga mia

I son a Cagliari an costi dì. Am colpiss ël fàit che an costa sità la lenga dël pòst a sia na ròba tranquila, n’utiss ëd comunicassion normal, sensa tanti proclama. Quaicòs ch’it sente për la stra an manera natural, che an manera natural as gropa al paisagi. (A venta dì, as intend, che da fòra tante ròbe as peulo nen capisse, o mach an manera superficial; ma cost a l’é ‘l mé sente d’adess.)

Sòn am pias përchè na lenga minoritaria a deuv nen esse për fòrsa n’orgheuj, quaicòs ch’it deuve giustifiché a tuti ij cost e difende da coj ch’a la penso diversament.

“A mio lingua hè cantu”, a dijo ij Muvrini. Bin, costa scond mi a l’é na ciav ëd letura ‘d na lenga. Na lenga a l’é un pòst anté ch’it peule torné sempe, në strument ch’at compagnrà fin ch’it l’avras respir. A l’é nen na giustificassion da dé, nì necessariament na bataja da combate.

Prima ‘d tut mia lenga a l’é un cant, un ringrassiament, na preghiera. Miraco i dovìa andé fòra për capilo da bin, ma adess a l’é ciàir.