Dal 27 magg al 2 giugn, a Borian-a, mersì a tante anime dël Piemont e dzora ‘d tut a Gioanin Ross.
Dedicà a Tavo Burat, për nen dësmentié.
Ambelessì ‘l programa complet.
Pare Nòst an Tèra Santa
Lissànder Motin (o Alessandro Mottino, për lë Stat) am manda costa fòto, fàita da dij sò barba ant na cesa ëd Gerusalem, an Tèra Santa.
A l’é bel da savèj. Ma ‘dcò bela soa stòria lenghìstica. Prima ‘d tut doe righe dzora ‘d chiel: trant’agn, travaj ant ël milanèis, residensa a Moncravel (Moncrivello, an provinsa ‘d Vërsèj). Donca un giovo bin inserì ant la realtà.
E adess la lenga, descrivùa con soe paròle:
Fin da cit a l’ha sempi anciarmami la lenga ch’a parlavo ij mè grand përquè am ancoriosiva. Mia mama a vorìa nen che mia granda am parlèissa an piemontèis probabilment për na considerassion ëd gnoransa, spantià ansima ël piemontèis.
I l’hai amprendù a capì ël piemontèis fin da cit an ëscotand dzortut j’ansian e i l’hai amprendù a parlelo antërmen ch’i fasìa le scòle medie. Për scrivlo i l’hai fàit un cors a Als (Alice Castello).
[…] Comsissìa mi i pens che la còsa pì amportanta ëd tute a l’é cola dë fé pijé consiensa dël valor coltural ch’a l’ha ël piemontèis, element caraterìstich dle nòsse tere […] continua a leggere »
L’òm ch’a piantava j’erbo
Dël 1953 Jean Giono a publicava da Gallimard na bela stòria, L’homme qui plantait des arbres.
Riccardo, un ch’a l’ha a cheur soa lenga, a l’ha fane na tradussion an piemontèis ch’i l’hai butà ambelessì.
I soma nen andàit a ciameje a l’editor ij drit dla publicassion, com ch’a sarìa bon-a nòrma an costi cas, e përchè a sarìa na stòria longa, e përchè a l’é nen naturalment n’at fàit për vagneje, e përchè i confidoma ant la benevolensa pòstuma dl’autor. As capiss che tuta la responsabilità a l’é mia, bele che Riccardo a l’abia fàit tut ël travaj.
E ambelessì as peul vëdde la stòria e sentla an fransèis.
Për ij pare e le mare: stampela e lesijla a vòste masnà, a farà bin a lor e a farà bin a vojautri.
Për Riccardo: un mersì a basta sertament nen për lòn ch’it fà, ma an tute le manere mersì.
Talucchi (ma a l’é un pretest)
Ëd tante ròbe – mila, dj’àutre mila e mila ancora – fàite ansema për ël Piemont an costi singh agn (“Che cos’hai fatto in questi cinque anni?”, a-i ciamavo al protagonista d’Un uomo d’acqua dolce. “Boh!”), cost artìcol che la Gasëtta d’Alba a pùblica ancheuj a l’é ‘l prim ch’a seurt a firma gionta an tra Batista e mi. Bel.
A coriva l’ann 1938…
Poesìe ‘d na vira, sentiment d’ancheuj
Dl’ann 1938, XVI dl’era fassista, a-i seurt da la tipografia editris Vissio ëd Benevagienna un cit lìber ëd poesìe piemontèise, Scaparon, scrit da Alessandro Talucchi, n’autor ancheuj dësmentià. Nino Costa, ant la prefassion, a scriv: «La presente raccolta non [è] solo un fresco e piacevole volume, ma pure un interessante documento della vita spicciola torinese in questo inizio di secolo».
Ancaminoma dal tìtol. «Scaparon» an piemontèis a l’é na pessa de stòfa vendùa për pòch. Fin-a a Savian a-i é an sla piassa na botega ch’a vend pesse ‘d tèila ch’a së s-ciama «Lë Scaparon». Da nòstre part però, scaparon as dis nen e mach cheidun a coneuss costa paròla an riferiment a la stòfa.
Noi i conossima Scaparon come na frassion particolar dla comun-a d’Alba, da dlà […] continua a leggere »
A-i é na fomna…
Ancheuj a l’é mama – Maria Giuditta Bosco in Davico – che a compiss j’agn: e a son stantesinch.
Për dilo con un mòt dë spìrit, ij primi stantesinch a son andàit bin, adess j’autri stantesinch i vëdroma.
E për dila pì seriosament a venta rubeje le paròle a Nelo Risi (A nostra madre):
I voloma nen arcordete.
It i në sta davsin sensa ombra e col soris
ëd chi ch’a l’ha creà un lent paradis.
Ël dé l’avèj ël débit l’esempi
– a l’é nen possìbil dete dij confin;
savèjte viva ancheuj an paga
dël veuid ch’i saroma.
Set-te un moment
sara j’euj a l’andaré an anans
arpòs-te andrinta
o se pròpi t’i-i ten-e
divid con ij fieuj
ëdcò cost’ansia, l’ultima
ëd savèjte viva.
I arnonsierìo a la memòria
për prolonghete an vita
e nen an mòrt, cara.
Ël calé giuliv e la Piata
A dis Batista an sl’artìcol surtì ancheuj an sla Gasetta d’Alba:
Decrescita Felice a l’é un moviment anventà da Maurizio Pallante, n’òm che a stà a Castelneuv Don Bòsch. Costa organisassion a studia a livel nassional un sistema ‘d vita che a sia nen për fòrsa combinà anima al consum, ansima al caté e sbate via, ansima a fé dle centraj neuve përché a fà damanca ‘d pì tanta corent, ma con na teorìa ‘d ten-e da cont, ‘d nen sgheiré j’arsorse dla tèra, e fé un pòch afidament ansima a le manere ‘d fé che nòstra società a l’ha tenù ant j’agn andré; ël savèj dla società passà, giontà ansema a la siensa moderna, a peul s-ciairì na stra neuva che a sìa nen cola ch’i l’oma tenù fin-a adess, cola de sbate via tut e fé tut neuv ëd pianta.
Da ambelessì, da la Piata borgà ‘d set anime (a j’ero eut, ma Spirit a l’é mòrt l’àutra sman-a) an sle montagne dzora Droné, coste paròle e cost moviment a pijo un sens pien, un significà ch’i pensava nen a podèisso avèj. Mi i l’hai ancaminà, ant ël mé cit, a sërché ‘d dé […] continua a leggere »
A l’ha colpime, an fond a la sala…
Jér i l’hai tenù a Susa la tersa lession dë st’ann për la Ca dë Studi, che peui a l’é sempre l’istessa ma itineranta: Ël piemontèis e ij cit. Dël përchè e dël përcome lese an piemontèis a nòste masnà.
I l’hai trovà na bon-a partecipassion, lòn ch’a peul mach feme content. Impression dël piemontèis come lenga viva. ‘Dcò përchè a l’ha colpime, là an fond a la sala, na fija – a l’avrà avù vint agn o che – che a na bela mira a l’ha fassé coragi e pijà la paròla, là an mes a tute cole përson-e ch’a podìo esse sò pare e mare e miraco ‘dcò (an quàich cas) ij sò grand, për dì che a chila ‘l piemontèis da cita a l’han nen mostrajlo, ma che adess a veul amprendlo.
Ecco, a më mnisìo an ment ij felici pochi d’Elsa Morante, përchè a son coste interassion ch’a rendo pì significativa e pien-a na ciaciarada parèj.
Im sentìa a mé ca, i j’era content. A la fin le përson-e am ringrassiavo, e bele se i savìa nen për còs i l’avrìa vorsuje dì spete, parloma ancora, foma un pò ‘d festa e un pò ‘d rabel.
Parloma dël creus!
L’amis Davide Filié, una dle tante anime bon-e dël Piemont, a ten un cors ëd piemontèis a Quaron-a (Villa Rolandi), an Valsesia. A gratis për ij partecipant.
A s’ancamin-a ‘l 15 mars: eut lùn-es a la sèira, da eut e mesa për doe ore.
Ël cors a l’é organisà da l’associassion cultural Ël Sol ëd j’Alp an colaborassion con la comun-a ‘d Quaron-a, e a l’ha ‘l but ëd dé le competense lenghìstiche prinsipaj a chi ch’a veul ancaminé a lese e scrive ant ël piemontèis dla Valsesia.
Për anformassion:
Davide Filié
tel. 0163 43.20.16
Mail: dafilie@tin.it
Ël piemontèis e ij cit. Dël përchè e dël përcome lese an piemontèis a nòste masnà
I ston prontand la conferensa ch’i tnirai st’ann a Moncalé, Susa, Turin e Àich për la Ca dë Studi Piemontèis. Për costa edission i son andàit a arpié un tema dël qual, come a san bin ij mé vintesingh letor, i parl sovens e volenté: lese an piemontèis ai nòsti cit.
I parlerai ëd GianRens Clivio, Milo Bré, Ezio Girardi, Michela Grosso, Adriana Chiabrando e tanti autri autor ch’a l’han scrit e scrivo an nòsta lenga për ij cit, sensa dësmentié le tradussion ëd Pinòcchio, dël Cit prinsi e via fòrt.
Chi ch’a fussa anteressà a sarà mè òspite bin agradì a:
– Moncalé, Famija Moncalerèisa, Via Alfieri 40, merco 24 mars a 4 e mesa;
– Susa, Unitre, cors Union Sovietica 18, màrtes 30 mars a 4 e mesa;
– Turin, biblioteca Villa Amoretti al parch Rignon, cors Orbassan, 200, merco 7 avrì a 5 ore;
– Àich (Acqui Terme, an slë cartin-e), scòla elementar Saracco, via XX stèmber, 20, lùn-es 12 avrì a 5 ore.
Ambelessì a-i é ‘l calendari complet dij cors, con un gròss mersì a Giulia Pennaroli e Dàvid Damilan për tut lë sfòrs organisativ.