Tag: lenga viva

Pare Nòst an Tèra Santa

Lissànder Motin (o Alessandro Mottino, për lë Stat) am manda costa fòto, fàita da dij sò barba ant na cesa ëd Gerusalem, an Tèra Santa.

A l’é bel da savèj. Ma ‘dcò bela soa stòria lenghìstica. Prima ‘d tut doe righe dzora ‘d chiel: trant’agn, travaj ant ël milanèis, residensa a Moncravel (Moncrivello, an provinsa ‘d Vërsèj). Donca un giovo bin inserì ant la realtà.

E adess la lenga, descrivùa con soe paròle:

Fin da cit a l’ha sempi anciarmami la lenga ch’a parlavo ij mè grand përquè am ancoriosiva. Mia mama a vorìa nen che mia granda am parlèissa an piemontèis probabilment për na considerassion ëd gnoransa, spantià ansima ël piemontèis.
I l’hai amprendù a capì ël piemontèis fin da cit an ëscotand dzortut j’ansian e i l’hai amprendù a parlelo antërmen ch’i fasìa le scòle medie. Për scrivlo i l’hai fàit un cors a Als (Alice Castello).
[…] Comsissìa mi i pens che la còsa pì amportanta ëd tute a l’é cola dë fé pijé consiensa dël valor coltural ch’a l’ha ël piemontèis, element caraterìstich dle nòsse tere […] continua a leggere »

L’òm ch’a piantava j’erbo

Dël 1953 Jean Giono a publicava da Gallimard na bela stòria, L’homme qui plantait des arbres.

Riccardo, un ch’a l’ha a cheur soa lenga, a l’ha fane na tradussion an piemontèis ch’i l’hai butà ambelessì.

I soma nen andàit a ciameje a l’editor ij drit dla publicassion, com ch’a sarìa bon-a nòrma an costi cas, e përchè a sarìa na stòria longa, e përchè a l’é nen naturalment n’at fàit për vagneje, e përchè i confidoma ant la benevolensa pòstuma dl’autor. As capiss che tuta la responsabilità a l’é mia, bele che Riccardo a l’abia fàit tut ël travaj.

E ambelessì as peul vëdde la stòria e sentla an fransèis.

Për ij pare e le mare: stampela e lesijla a vòste masnà, a farà bin a lor e a farà bin a vojautri.

Për Riccardo: un mersì a basta sertament nen për lòn ch’it fà, ma an tute le manere mersì.

Véner, a Cher, a l’é di ‘d marcà…


… e passand për ël sénter it sente, bele sensa volejlo, tanti tòch ëd conversassion. Alora a më mnisìa an ment Jovanotti:

La città è un film straniero senza sottotitoli
Una pentola che cuoce pezzi di dialoghi
Come stai quanto costa che ore sono che succede
Che si dice chi ci crede allora ci si vede

E peui i pensava ‘dcò a Saba (Città vecchia):

Qui tra la gente che viene che va
dall’osteria alla casa o al lupanare,
dove son merci ed uomini il detrito
di un grande porto di mare,
io ritrovo, passando, l’infinito
nell’umiltà.
Qui prostituta e marinaio, il vecchio
che bestemmia, la femmina che bega,
il dragone che siede alla bottega
del friggitore,
la tumultuante giovane impazzita
d’amore,
sono tutte creature della vita
e del dolore;
s’agita in esse, come in me, il Signore.

E tut sòn a j’era giutà dal temp, dal sol ch’a spontava daré a le nìvole dòp a na neuit ëd pieuva.

Ma la còsa bela a l’é che l’italian as mës-ciava al piemontèis an manera natural, […] continua a leggere »

La fiòca ‘d na vòta

Dël përchè l’ùnich temp ch’a conta a l’é ‘l temp present
[mé artìcol publicà ansima a la “Gazzetta d’Alba” ëd màrtes 9 fërvé 2010]

Batista a l’ha parlà da costa colòn-a quàich temp andré dla distorsion ch’i l’oma a rësguard dël temp. An Vardé anans, prima che andré, l’artìcol dël 31 mars dl’àutr’ann, a scrivìa:

A mi a l’han sempre dame gena coj che a passo sò temp a scrive poesìe, romans, litre, artìcoj ansima ai temp andré; ansima a tute le còse veje; ansima a come ch’a j’ero giovo da giovo; e ansima a come che a fiocava na vòlta e che adess a fiòca pì nan […]. Pì che tut, lòn ch’am dà fastudi a l’é costa aria ëd pioresse a còl che a l’ha tanta gent, un brut rapòrt con ël temp che a vivo ancheuj, përché a son sempre an camin a pensé e parlé ëd ‘na vòlta’.

La sitassion a l’é longa, ma a serv për capisse ben (e adess che ‘o temp a s’aimaniss na frisa a ven fin-a a taj). An vardandse andré, e tant pì con l’età ch’a va anans, a smija che ij temp ëd na vòta a fusso pì bej, […] continua a leggere »

VIII concors literari "La me tèra e la sò gent"

J’agn a passo. I l’hai conossù Silvana Testore prima dl’esperiensa d’«é!», quand che cost concors a j’era pen-a ancaminà. E adess i soma a eut. Brava Silvana, còs d’àutr as peul disse?

(Ben, ch’it l’has sempe avù na paròla dossa për mie nine é, lòn almanch a venta giontelo.)

Ij detaj an sël sit.

Ritrovare la Mora com’era adesso

I pensava con un pòch ëd magon an costi di a lòn ch’a l’ha dit Paolo Castlin-a ansima a la lista piemontviv, che chiel a l’ha gnun da parleje piemontèis ansema.

(Paolo, për chi ch’a lo savèjssa nen, a l’é stàit an tra ij prim entusiasta “animator” d’“é!”, a l’é dasse bon ben da fé për anviaré l’arvista.)

Quàich di fà a nòsta ca i l’avìo a sin-a un nòst amis ch’a sta a Santiago, an Cile – miraco l’ùnica përson-a che ambelelà a parla ‘l piemontèis, e i pensava a vàire ch’i son fortunà, bele che ‘l mond tut piemontèis ch’i l’avia antorn a mi quand ch’i j’era gagno a esist pì nen.

O, për dila con ël Pavese dla Luna:

A quei tempi non mi capacitavo che cosa fosse questo crescere, credevo fosse solamente fare delle cose difficili – come comprare una coppia di buoi, fare il prezzo dell’uva, manovrare la trebbiatrice. Non sapevo che crescere vuol dire andarsene, invecchiare, vedere morire, ritrovare la Mora com’era adesso.

“Ritrovare la Mora com’era adesso”: ecco, ël piemontèis ancheuj për mi a l’é pì o meno cost.

I pensava ‘dcò a lòn ch’a disìa Clivio, arferendse […] continua a leggere »

Na masnà, ël Bambin e la stra ch’a ven da Coni

N’artìcol ëd Batista ‘d Cornaja, pijà – sensa sò përmess – da la “Gasëtta d’Alba” ‘d màrtes. It ciam ëscusa, ma toe paròle a son smijame le pì bele ch’i podèissa trové për descrive cost Natal ch’a l’é an rivanda.

“A l’é da doj bele sman-e gròsse che mia mare a l’ha tirà fòra le balin-e e ij cordon sbarlucant, e che l’erbo ‘d Natal a l’é anluminà tant me ‘l cel dla neuit sclinta d’istà. Un Regem Venturum dòp da l’autr, ij mé di ‘d masnà a scoro lest, e ambelessì an ca as taca già a parlé dël Bambin.

Barba Maso ch’a ven da Coni a la duminica ‘d sèira as seta a la sima dla tàula ‘d mè cé Tista e sò pinton gròss e grev; am ciapa an brass e am dis che ‘l Bambin a l’è già an sla stra ch’a ven da Coni, për là al Murass. E sta neut ancora as mës-ceran ij seugn ëd cost Bambin che, bòja, i riess nen a capì bin come ch’a sia…

Un Bambin che për avèj l’aso e porté ij regaj a deuv esse për fòrsa un pò grand, bele che a sia […] continua a leggere »

Barba Tòni, n’arcòrd përsonal

A pòchi di dai des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis (Coni, 15 novèmber 1999), l’arcòrd përsonal ch’i l’hai ëd chiel – dë dlà da l’euvra literaria, e segnatament da Ël Pì-a-mont-tèis, la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an nòsta lenga – a l’ha tre face.

La prima, n’ancontr al Mel, d’istà, tanti agn andarera, con ij mé, probabilment mé prim ancontr con un «monument» dla piemontesità – bele che antlora i savèjssa gnente al propòsit. I arcòrd bin soa man gròssa, quand ch’a l’ha sporzumla alégher, la camisa a quadrèt, ël soris largh e sincer e coj euj përfond e sclint.

La sconda, na soa telefonà, quàich agn dòp, anté che a l’avìa dime ‘d cissé le tesi ‘d laurea a rësguard dël piemontèis.

La tersa, la sipoltura, pròpi pòchi di prima ch’a nassèissa mia prima cita. L’avnì e ‘l passà, la vita e la mòrt.

Mòrt, vijà e masche

Un gròss mersì a Dàvid Filié (Cireseu) për avèj segnalà doi ancontr për la festa dij mòrt.

1. A Carcòfo, an Valsesia, a l’ha organisà për la sèira dël 31 d’otóber un Ses (“vijà”, an lenga walser). A dis Dàvid:

I l’hai pensà ‘d fé parèj, prima ‘d tut për propon-e n’alternativa a Halloween, che mi i ciam la “festa delle zucche vuote”, e peui përché la coltura walser a l’é motobin ësgnora ‘d conte e legende gropà ai cult dij mòrt, da la procession ëd j’ànime al giassé dël Ròsa, a la ‘seilbalgga’, la fnestra dl’ànima, ch’as treuva an tute le veje ca walser.
I passroma la sèira an contand stòrie dë spìrit – ma ij nòstr ëspìrit, nen coj dj’american, bòja fàuss!! – ëd folèt, strìe (masche) e mangiand castagne e schuferljini (tortej).
I l’oma la fortun-a d’avèj vàire masnà al cors ëd walser e donca am fà pro piasì “sacrifiché” n’orëtta o doe ‘d lession a cola che j’inglèis a ciamo “civilization”.
Peui, dë già ch’i parloma ‘d masche, le masnà a podran giughé a “Strega comanda color…” che an walser a son-a “D’ hoks befild d’ forwi…”, parèj a ‘mprendo ‘dcò ij color […] continua a leggere »

Dla mòrt dël piemontèis

A scriv Fabrissi Arnaud an sla lista piemontviv:

Epura a venta vive ant ij teritòri andova che ël dialèt a l’é pròpi mach ël dialèt, na varianta s-ciaponà dl’italian, dovrà da ij pi andarera fra j’ùltim, për desse cont ëd lòn ch’a l’é e còs ch’a val la lenga naturala an Piemont, na presensa tnuva ant ij canton, stërma dal podèj an tute manere, epura, bele ancora adess, piantà come un ròch massiss lì an mes a nòsta gent.
[…]
Ij malavi terminaj (dàit e nen concedù che ël piemontèis a lo sia) a son, com’a fortiss Tavo Burat, ancora viv e pa ancora mòrt.

I lo arpòrt ambelessì a memòria dl’avnì. Mi i l’hai stampà sò message e i l’hai butamlo ben an vista ant lë studi, an manera ch’am arcòrda che le ciòche a mòrt dle vire a son-o sensa razòn.