An cost cas, ògni paròla a sarìa ‘d tròp.
Categoria: Varie
Tavo Burat (1932 – 2009)
La favola di Gelindo
Saba 26 dzèmber 2009, a neuv ore ‘d sèira ant la Sala Conceria a Cher (via Conceria, 2 – tacà a la Comun-a; as vintra a gratis) la companìa teatral “L’angelo azzurro” a rapresenterà La favola di Gelindo, ant la version scrita da l’amis Corrado Quadro – ah, Corrado, tò bel parlé largh ëd Canal, përchè mi i son nen bon a parlé parèj?
An doe paròle, la divota comedia ‘d Natal dla tradission piemontèisa a conta la nassita dël Bambin vista dal pastor Gelindo, che a l’é ‘l prim a core a la caban-a con l’agnel an sle spale e soa inseparàbila piva.
Gelindo a l’é un paisan bonòm e pasi, an mes tra la campagna piemontèisa e ij leu “ufissiaj” ëd Gesù Crist, e donca ch’a mës-cia soa vita ‘d mincadì con ël misteri dla Nassita: sàcher e profan, con – as capiss – un pòch ëd piemontèis.
Mi i-i sarai – e i vë spet.
A pro dle lenghe regionaj, con cognission
‘L dialèt a serv për esse viv e lìber, për nen finì ardot a ‘d babacio mecànich, manovrà dal podèj. A veul dì dëscheuvre la bioregion, vis-a-dì nen n’organisassion burocràtica, ma na vera comunità anreisà sla tèra anté ch’i vivoma, o i l’oma sernù o i soma obligà a vive, un “mond” doa “tut as ten”: coltura uman-a, bes-ce, erbe, pere, e as “consuma” lòn ch’as peul gavesse dal pòst. […]
A veul dì buté an ciàir che esse naturalment bon ëd parlé doe lenghe, a giuta a ‘mprendne d’àutre (cola dë Stat e le forëstere), fé dëscheuvre a j’anlev che la coltura a l’é nen mach cola dij cacam, “académica”, ma ch’as peul rivé fin-a a la poesìa bele dovrand ël langage dla famija, dij vej, dl’amicissia, dël travaj; a veul dì ranché l’anlev da na régola “dogmàtica” ‘d na sola gramàtica, e feje nasse n’anast lenghìstich, mostreje che tut as peul disse an vàire manere.
Sautabachëtte (al sécol Tavo Burat), da l’ospidal ëd Biela, 26 aost 2009
Publicà ansima a “ALP, Vos ëd l’arvira piemontèisa”, n. 3 (76), dzèmber 2009, p. 2.
Ël piemontèis e ij cit
Ricardo, an comentant mé ùltim pòst, a dis:
a venta ch’i parloma piemontèis a nòstre masnà. Peui a ventrìa ëdcò trové la manera ëd feje rancontré antra ‘d lor, përchè ch’as sento nen diferent da j’àutri.
Sì, naturalment a l’ha razon – almanch fin-a a quand ch’as resta ant le possibilità teòriche. Përchè fé parèj a l’é nen fàcil, e dzora ‘d tut a l’é già na manera ‘d feje sente ant n’arzerva indian-a: përchè ij gieugh dle masnà a son naturaj, a nasso dal gnente, se a son tròp construì – purtròp – a peulo nen fonsioné.
(E im arcòrd che mi, quand ch’i l’avìa na tërdzen-a d’agn anviron, n’istà che ij mé a l’avìo fità na ca dzora Lans, an savend da lor che ël mé compagn ëd gieugh preferì dël pais a parlava piemontèis, i fasìa dificoltà a parleje an piemontèis. An teorìa im disìa e i disìa ch’a sarìa piasume, ma an pratica a l’é mai capità, e donca i podrìa nen feje na colpa adess a mie masnà se a parlo nen mia midema lenga.)
Donca i pens, bele se a sagnacheur, che na ròba parèj a peussa nen capité. Alas.
Piedmontese, an endangered language
Multilingual, un-a tra j’arviste d’arferiment quand ch’as parla ëd lengage, tecnologìa e tradussion gropà al travaj, a publica ant ël nùmer ëd dicémber un mé artìcol anté ch’i present nòsta lenga a un pùblich slargà, disoma anternassional.
L’artìcol a fà na cita stòria ëd nòsta lenga, a parla ‘d gramàtica, ëd lèj, ëd mùsica e ‘d Barba Tòni (a podìa manché? :-)).
Chi ch’a fussa anteressà a leslo (an inglèis, naturalment) a na treuva na cobia ambelessì.
Ij coment, as capiss, a son sempe bin agradì.
Barba Tòni, Ël Pì-a-mont-tèis
Ël piemontèis a venta
parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta.
Con sarzet, patalica, bërtavela cërlica
ëd mare grand’antica,
ciaramelo, bramelo, ‘n rienda e sosrienda,
mai anflelo, Giudflenda;
‘dcò parlelo ‘n pioranda, sangiutenda (da ràir),
con l’ës-ciandor ancreusa dij sant, lus ëd j’euj ciàir,
con ëd gest ch’a s-ciuplin-o, ij pì bej, neuv e vej,
ij mej, tavòta mej,
com ij savi consèj, an giuganda a ‘l paròle:
vòle ‘d giòle, sgajòle dë ‘l viòle a baticòle,
për mostrejlo a coj-lì ch’a l’han ël gran’ maleur
ëd pa savilo, ahi Dé, argalejne ‘l boneur.
A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul, un reul d’an pare an fieul,
dissionari a la man, sacrelo con la rima,
sima dla gòj, la prima.
A venta bisodielo:
j’orassion ant la lenga dj’ëstrachin, dij crasà,
a valo tant ëd pì, an modelo, arnovelo,
dë-dsà për ël dë-dlà.
A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari,
la mistà ëd nòst Piamont, com’a l’é ‘l sant Sudari
cola dël Sant Salvari,
mongioja, gesia, glòria, tesòr ëd nòsta gent
për un novel advent.
E sonelo cantelo: canta coma s’it fusse
‘l Capitani ‘d Salusse
o Litron ël baron
o fomna: Lionòta […] continua a leggere »
Barba Tòni des agn dòp, un cit arcòrd
Ancheuj a son des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis. Ambelessì a-i é un mé cit arcòrd: un video ‘d tre minute giuste, con la letura ëd Pì-a-mont-tèis, cola che scond mi a l’é la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an piemontèis.
Barba Tòni, n’arcòrd përsonal
A pòchi di dai des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis (Coni, 15 novèmber 1999), l’arcòrd përsonal ch’i l’hai ëd chiel – dë dlà da l’euvra literaria, e segnatament da Ël Pì-a-mont-tèis, la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an nòsta lenga – a l’ha tre face.
La prima, n’ancontr al Mel, d’istà, tanti agn andarera, con ij mé, probabilment mé prim ancontr con un «monument» dla piemontesità – bele che antlora i savèjssa gnente al propòsit. I arcòrd bin soa man gròssa, quand ch’a l’ha sporzumla alégher, la camisa a quadrèt, ël soris largh e sincer e coj euj përfond e sclint.
La sconda, na soa telefonà, quàich agn dòp, anté che a l’avìa dime ‘d cissé le tesi ‘d laurea a rësguard dël piemontèis.
La tersa, la sipoltura, pròpi pòchi di prima ch’a nassèissa mia prima cita. L’avnì e ‘l passà, la vita e la mòrt.
Pare Gasca, soa università a lo arcorda
Mèrcol 11 novèmber, a quatr e mesa ant l’àula magna dla facoltà dë siense dla formassion dl’università ëd Turin (pian tèra, àula 3, via Sant’Ottavio 20) a-i sarà n’arcòrd ëd Pare Gasca.
L’ancontr a l’é organisà da l’università, an colaborassion con la Ca dë Studi Piemontèis. A-i é na bela lista d’intervent, an tra ij quai i veuj arcordé almeno Alda Rossebastiano e Gian Savino Pene Vidari dl’università, Luciano Tamburini e Albina Malerba dla Ca dë Studi e Censin Pich.
Ambelessì ël programa complet.
Amazon.fr an piemontèis
Mersì a l’amis Bèrto ‘d Sera che a l’ha fàit an manera ch’as peussa caté normalment da Amazon.fr (midem artìcoj e midem pressi) an dasendje ‘l 5% dla spèisa a l’associassion Vox Humanitatis.
A basta ancaminé da sì, ël rest a ven da sol.