Categoria: Varie

Ël piemontèis e ij cit

[mé artìcol publicà ansima a la “Gazzetta d’Alba” ëd màrtes 1 fërvé 2010]

Un monsù, quàich sman-a fà, a l’ha scrivù ansima a piemontviv:

Io ho quattro figlie che mi dicono: “Ma papà, piemunteis e ru parlumne mach mi e ti?”

As podrìa obietesse an sla grafìa ‘d costa frase, ma a l’é nen amportant ambelessì. Lòn ch’a conta a l’é la sostansa. An parland ëd lenghìstica, a-i é gnente ‘d pì vèj dla lenga parlà: noi i podoma fé tute le teorisassion ch’i voloma, ma peui an termo pràtich i parloma nen com ch’i «dovrìo», i soma noi parlant ch’i l’oma razon, nen ij cacam ch’an dijo com ch’i dovrìo parlé.

A-i é nen na solussion a cost problema, com ch’a-i é nen na rispòsta a la domanda: «Ma ‘l piemontèis a dà da vive?» O mej, a l’é la domanda ch’a l’é nen giusta. Com ch’i disìa quàich sman-a fà, për mè cont la rispòsta a l’é ant la frase ‘d Pompeo arportà da Plutarch, dita ai marinar che a vorìo dëstornelo da l’alvé j’àncore për Roma durant na gròssa tempesta, mentre che chiel a dovìa porté ambelelà ël gran cujì an Sicilia, Sardegna e Africa: […] continua a leggere »

03/02/2010 4 Commenti

VIII concors literari "La me tèra e la sò gent"

J’agn a passo. I l’hai conossù Silvana Testore prima dl’esperiensa d’«é!», quand che cost concors a j’era pen-a ancaminà. E adess i soma a eut. Brava Silvana, còs d’àutr as peul disse?

(Ben, ch’it l’has sempe avù na paròla dossa për mie nine é, lòn almanch a venta giontelo.)

Ij detaj an sël sit.

24/01/2010 Aggiungi commento

Albina Malerba, n’arcòrd ëd Tavo Burat

A fiocava s-ciass a Ciavassa ‘d Biela, ‘l cioché dla gesia a l’avìa da pòch batù ‘n bòt e a calavo già, ansema a la fiòca grisa e gelà, j’ombre dla neuit. San Tomà la pi curt giornà, 21 dë dzèmber solstissi dl’invern, ‘l di pi sombr dl’ann. Ël di pi frèid, pi scur, pi magonà përchè j’ero lì a saluté për sempe Tavo Burat: «…Che sagrin/ l’adiù coma sospèis sle fërpe dl’onda/parèj ‘d n’ala d’ochëtta përzonera…». L’amis, ‘l poeta, l’antich sivalié ant ël sësì pi scur dl’ann a tornava a la tèra, mentre la fiòca a fiorìa al sò passage ‘nvers «la leja dij Tëj ad Biela».

Tavo Burat a l’era nà a Stezzano (Bergamo) da famija bielèisa. Laureasse a l’Università ‘d Milan, con na tesi (che già a disìa dij sò anteresse e dle soe passion) sël «Diritto pubblico del Cantone dei Grigioni», peui publicà an voìum (Milan, Cisalpino, 1957), fin-a al 1968 a l’ha travajà ant l’asienda ‘d sò pare (fabrica ‘d seda) e a l’ha viagià për ël mond, peui, për segue pi da vsin soa vocassion a l’ha lassà la fàbrica e a l’ha mostrà lenga e literatura fransèisa a Biela. A l’é stàit Consijé […] continua a leggere »

21/01/2010 Aggiungi commento

Un da doi quartin

I pens che ti it fasse lucidé le scarpe. Ël fieul ch’at je lucida a fà për ti ‘n travaj da nen chërde. An efet, at je lucida pì bin che chionque àutr al mond. Arcompensandlo për sò travaj, considera che tipo ‘d mancia ch’it je dà. Andrinta ‘d ti it pense: “I-j don un-a o doe monede da 25 sentésim?” S’at ven-o an ment doe cifre, sern sempe cola pì àuta; diventa un da doi quartin. […] Se ti it disèisse: “Beh, i-j darai na moneda da 25 sentésim”, costa riflession at influensrìa për la resta dla giornà. It ancaminrìe a sent-te un pòch an colpa, un pòch malsicur. E mincatant, longh la giornà, i’t vardrìe ‘l coram lusent dle scarpe e it dirìe: “I son pròpi ‘n pitòch. Na mìsera mancia da 25 sentésim për n’arzultà parèj!”
D’àutra part, […] s’it je dèisse doi quartin, i’t sentrìe rich e pien ëd fiusa për tut ël di. It tribulerìe a chërde a la diferensa ch’a peul fé na mentalità da doi quartin.

Jim Rohn, 7 strategie per la ricchezza e la felicità, Gribaudi, Milano, 2009, p. 149.

19/01/2010 Aggiungi commento

Ël passaròt e ‘l lebros

As peul pijesse ‘l boneur
për la coa come un passaròt.
As peulo dësmentiesse ij débit
che i l’oma con ël mond.
Në sluss ëd beatitùdin
a ofend nen nòstr avzin.
Chiel a deurm an sla banchin-a,
ël passaròt a-j vòla d’antorn.
Chiel a seugna ‘l lebros
ma i sentoma che sò mal
a l’é nen contagios.

Leonardo Sinisgalli, Il passero e il lebbroso

09/01/2010 Aggiungi commento

Ritrovare la Mora com’era adesso

I pensava con un pòch ëd magon an costi di a lòn ch’a l’ha dit Paolo Castlin-a ansima a la lista piemontviv, che chiel a l’ha gnun da parleje piemontèis ansema.

(Paolo, për chi ch’a lo savèjssa nen, a l’é stàit an tra ij prim entusiasta “animator” d’“é!”, a l’é dasse bon ben da fé për anviaré l’arvista.)

Quàich di fà a nòsta ca i l’avìo a sin-a un nòst amis ch’a sta a Santiago, an Cile – miraco l’ùnica përson-a che ambelelà a parla ‘l piemontèis, e i pensava a vàire ch’i son fortunà, bele che ‘l mond tut piemontèis ch’i l’avia antorn a mi quand ch’i j’era gagno a esist pì nen.

O, për dila con ël Pavese dla Luna:

A quei tempi non mi capacitavo che cosa fosse questo crescere, credevo fosse solamente fare delle cose difficili – come comprare una coppia di buoi, fare il prezzo dell’uva, manovrare la trebbiatrice. Non sapevo che crescere vuol dire andarsene, invecchiare, vedere morire, ritrovare la Mora com’era adesso.

“Ritrovare la Mora com’era adesso”: ecco, ël piemontèis ancheuj për mi a l’é pì o meno cost.

I pensava ‘dcò a lòn ch’a disìa Clivio, arferendse […] continua a leggere »

08/01/2010 Aggiungi commento

Squissëtta

A-i é na squissëtta
sla tomba ‘d Barba Tòni.
A-j fà l’aobada.

Tavo Burat

29/12/2009 Aggiungi commento

Stassèira, ël Gelindo

Pòche minute fà a l’é finìe ël Gelindo. A l’ha fame gòj voghe col ëspetàcol, e për tanti motiv, che i dirai nen an ordin, ma parèj com ch’a ven-o.

J’ator giovo e an gamba, pr’esempi, ch’a l’han fane voghe na mës-cëtta anciarmanta ‘d sàcher e profan.

Pen-a rivà i l’hai ancontrà Dàvid Filié (un fieul ch’a travaja a pro dël piemontèis da ver piemontèis, visadì seguend le paròle che na vira i l’hai sentù da mé professor Riccardo Massano, fa’ tò dover e chërpa) e soa masnà; e bele ch’i sio parlasse mach na minuta, avèj vistlo ambelelì a l’ha fame capì na vira ‘d pì, come ant na vision, la fortun-a ch’i l’hai a vesse piemontèis, visadì a avèj tanti amis an pì, na manera ‘d pensé an pì, tant mond ëd pì. A l’é stame ‘n pòch pì ciàir lòn ch’a vorìa dì Tavo Burat an Piemontèis che mi i son:

‘L piemontèis a l’é mè pais.

(E Domenico, a-i na fà gnente se costa a l’é na bataja persa, përchè navigare necesse, vivere non necesse. I lo foma e basta. D’àuta part ëdcò ti it lo fà e basta.)

E, com ch’a […] continua a leggere »

26/12/2009 1 commento

Na masnà, ël Bambin e la stra ch’a ven da Coni

N’artìcol ëd Batista ‘d Cornaja, pijà – sensa sò përmess – da la “Gasëtta d’Alba” ‘d màrtes. It ciam ëscusa, ma toe paròle a son smijame le pì bele ch’i podèissa trové për descrive cost Natal ch’a l’é an rivanda.

—

“A l’é da doj bele sman-e gròsse che mia mare a l’ha tirà fòra le balin-e e ij cordon sbarlucant, e che l’erbo ‘d Natal a l’é anluminà tant me ‘l cel dla neuit sclinta d’istà. Un Regem Venturum dòp da l’autr, ij mé di ‘d masnà a scoro lest, e ambelessì an ca as taca già a parlé dël Bambin.

Barba Maso ch’a ven da Coni a la duminica ‘d sèira as seta a la sima dla tàula ‘d mè cé Tista e sò pinton gròss e grev; am ciapa an brass e am dis che ‘l Bambin a l’è già an sla stra ch’a ven da Coni, për là al Murass. E sta neut ancora as mës-ceran ij seugn ëd cost Bambin che, bòja, i riess nen a capì bin come ch’a sia…

Un Bambin che për avèj l’aso e porté ij regaj a deuv esse për fòrsa un pò grand, bele che a sia […] continua a leggere »

24/12/2009 4 Commenti

Ël longh dòp

CIMG1867
La bara a j’era lì, pòchi méter pì ‘n là, la fiòca a vnisìa giù bandà, squasi come a vorèj saluté col òmo generos. Mi i vardava la bara, anluminà da cole luci ‘ndrinta a la vitura. Tavo a j’era lì ‘ndrinta, andrinta a cola cassia ‘d bòsch. Sol.

Dle fior a quatavo cola bara e sò còrp – col còrp patanù, i pensava, pensand a cola poesìa.

Prima, an surtend da la cesa, tante përson-e care a l’han salutame, i soma strensusse la man, Tòjo Fnòj a l’ha fin-a ambrassame ‘d cheur. Am veul bin, ëdcò col òmo. (Mi ‘dcò a ti, Tòjo.) Ma mi i stasìa lì e i savìa nen còs dì, la fiòca a robatava.

Prima ancora, an cesa, Albina a l’ha tocame ‘l brass për saluteme. Che përson-a cara ch’it ses, Albina!

E prima ancora prima, sempe an cesa, un dij fieuj ëd Tavo – it ciam ëscusa, i sai nen ël tò nòm – a l’ha fàit un bel discors, ch’a l’ha tocame ‘l cheur. Che coragi, parlé a la sipoltura ‘d tò pare! It […] continua a leggere »

21/12/2009 1 commento