Na masnà, ël Bambin e la stra ch’a ven da Coni

N’artìcol ëd Batista ‘d Cornaja, pijà – sensa sò përmess – da la “Gasëtta d’Alba” ‘d màrtes. It ciam ëscusa, ma toe paròle a son smijame le pì bele ch’i podèissa trové për descrive cost Natal ch’a l’é an rivanda.

—

“A l’é da doj bele sman-e gròsse che mia mare a l’ha tirà fòra le balin-e e ij cordon sbarlucant, e che l’erbo ‘d Natal a l’é anluminà tant me ‘l cel dla neuit sclinta d’istà. Un Regem Venturum dòp da l’autr, ij mé di ‘d masnà a scoro lest, e ambelessì an ca as taca già a parlé dël Bambin.

Barba Maso ch’a ven da Coni a la duminica ‘d sèira as seta a la sima dla tàula ‘d mè cé Tista e sò pinton gròss e grev; am ciapa an brass e am dis che ‘l Bambin a l’è già an sla stra ch’a ven da Coni, për là al Murass. E sta neut ancora as mës-ceran ij seugn ëd cost Bambin che, bòja, i riess nen a capì bin come ch’a sia…

Un Bambin che për avèj l’aso e porté ij regaj a deuv esse për fòrsa un pò grand, bele che a sia […] continua a leggere »

24/12/2009 4 Commenti

Ël longh dòp

CIMG1867
La bara a j’era lì, pòchi méter pì ‘n là, la fiòca a vnisìa giù bandà, squasi come a vorèj saluté col òmo generos. Mi i vardava la bara, anluminà da cole luci ‘ndrinta a la vitura. Tavo a j’era lì ‘ndrinta, andrinta a cola cassia ‘d bòsch. Sol.

Dle fior a quatavo cola bara e sò còrp – col còrp patanù, i pensava, pensand a cola poesìa.

Prima, an surtend da la cesa, tante përson-e care a l’han salutame, i soma strensusse la man, Tòjo Fnòj a l’ha fin-a ambrassame ‘d cheur. Am veul bin, ëdcò col òmo. (Mi ‘dcò a ti, Tòjo.) Ma mi i stasìa lì e i savìa nen còs dì, la fiòca a robatava.

Prima ancora, an cesa, Albina a l’ha tocame ‘l brass për saluteme. Che përson-a cara ch’it ses, Albina!

E prima ancora prima, sempe an cesa, un dij fieuj ëd Tavo – it ciam ëscusa, i sai nen ël tò nòm – a l’ha fàit un bel discors, ch’a l’ha tocame ‘l cheur. Che coragi, parlé a la sipoltura ‘d tò pare! It […] continua a leggere »

21/12/2009 1 commento

Tavo Burat (1932 – 2009)

Tavo Burat
An cost cas, ògni paròla a sarìa ‘d tròp.

18/12/2009 Aggiungi commento

La favola di Gelindo

Gelindo
Saba 26 dzèmber 2009, a neuv ore ‘d sèira ant la Sala Conceria a Cher (via Conceria, 2 – tacà a la Comun-a; as vintra a gratis) la companìa teatral “L’angelo azzurro” a rapresenterà La favola di Gelindo, ant la version scrita da l’amis Corrado Quadro – ah, Corrado, tò bel parlé largh ëd Canal, përchè mi i son nen bon a parlé parèj?

An doe paròle, la divota comedia ‘d Natal dla tradission piemontèisa a conta la nassita dël Bambin vista dal pastor Gelindo, che a l’é ‘l prim a core a la caban-a con l’agnel an sle spale e soa inseparàbila piva.

Gelindo a l’é un paisan bonòm e pasi, an mes tra la campagna piemontèisa e ij leu “ufissiaj” ëd Gesù Crist, e donca ch’a mës-cia soa vita ‘d mincadì con ël misteri dla Nassita: sàcher e profan, con – as capiss – un pòch ëd piemontèis.

Mi i-i sarai – e i vë spet.

17/12/2009 1 commento

A pro dle lenghe regionaj, con cognission

‘L dialèt a serv për esse viv e lìber, për nen finì ardot a ‘d babacio mecànich, manovrà dal podèj. A veul dì dëscheuvre la bioregion, vis-a-dì nen n’organisassion burocràtica, ma na vera comunità anreisà sla tèra anté ch’i vivoma, o i l’oma sernù o i soma obligà a vive, un “mond” doa “tut as ten”: coltura uman-a, bes-ce, erbe, pere, e as “consuma” lòn ch’as peul gavesse dal pòst. […]
A veul dì buté an ciàir che esse naturalment bon ëd parlé doe lenghe, a giuta a ‘mprendne d’àutre (cola dë Stat e le forëstere), fé dëscheuvre a j’anlev che la coltura a l’é nen mach cola dij cacam, “académica”, ma ch’as peul rivé fin-a a la poesìa bele dovrand ël langage dla famija, dij vej, dl’amicissia, dël travaj; a veul dì ranché l’anlev da na régola “dogmàtica” ‘d na sola gramàtica, e feje nasse n’anast lenghìstich, mostreje che tut as peul disse an vàire manere.

Sautabachëtte (al sécol Tavo Burat), da l’ospidal ëd Biela, 26 aost 2009
Publicà ansima a “ALP, Vos ëd l’arvira piemontèisa”, n. 3 (76), dzèmber 2009, p. 2.

16/12/2009 Aggiungi commento

Ël piemontèis e ij cit

Ricardo, an comentant mé ùltim pòst, a dis:

a venta ch’i parloma piemontèis a nòstre masnà. Peui a ventrìa ëdcò trové la manera ëd feje rancontré antra ‘d lor, përchè ch’as sento nen diferent da j’àutri.

Sì, naturalment a l’ha razon – almanch fin-a a quand ch’as resta ant le possibilità teòriche. Përchè fé parèj a l’é nen fàcil, e dzora ‘d tut a l’é già na manera ‘d feje sente ant n’arzerva indian-a: përchè ij gieugh dle masnà a son naturaj, a nasso dal gnente, se a son tròp construì – purtròp – a peulo nen fonsioné.

(E im arcòrd che mi, quand ch’i l’avìa na tërdzen-a d’agn anviron, n’istà che ij mé a l’avìo fità na ca dzora Lans, an savend da lor che ël mé compagn ëd gieugh preferì dël pais a parlava piemontèis, i fasìa dificoltà a parleje an piemontèis. An teorìa im disìa e i disìa ch’a sarìa piasume, ma an pratica a l’é mai capità, e donca i podrìa nen feje na colpa adess a mie masnà se a parlo nen mia midema lenga.)

Donca i pens, bele se a sagnacheur, che na ròba parèj a peussa nen capité. Alas.

10/12/2009 2 Commenti

Piedmontese, an endangered language

MultilingualMultilingual, un-a tra j’arviste d’arferiment quand ch’as parla ëd lengage, tecnologìa e tradussion gropà al travaj, a publica ant ël nùmer ëd dicémber un mé artìcol anté ch’i present nòsta lenga a un pùblich slargà, disoma anternassional.

L’artìcol a fà na cita stòria ëd nòsta lenga, a parla ‘d gramàtica, ëd lèj, ëd mùsica e ‘d Barba Tòni (a podìa manché? :-)).

Chi ch’a fussa anteressà a leslo (an inglèis, naturalment) a na treuva na cobia ambelessì.

Ij coment, as capiss, a son sempe bin agradì.

30/11/2009 3 Commenti

Barba Tòni, Ël Pì-a-mont-tèis

Ël piemontèis a venta
parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta.
Con sarzet, patalica, bërtavela cërlica
ëd mare grand’antica,
ciaramelo, bramelo, ‘n rienda e sosrienda,
mai anflelo, Giudflenda;
‘dcò parlelo ‘n pioranda, sangiutenda (da ràir),
con l’ës-ciandor ancreusa dij sant, lus ëd j’euj ciàir,
con ëd gest ch’a s-ciuplin-o, ij pì bej, neuv e vej,
ij mej, tavòta mej,
com ij savi consèj, an giuganda a ‘l paròle:
vòle ‘d giòle, sgajòle dë ‘l viòle a baticòle,
për mostrejlo a coj-lì ch’a l’han ël gran’ maleur
ëd pa savilo, ahi Dé, argalejne ‘l boneur.
A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul, un reul d’an pare an fieul,
dissionari a la man, sacrelo con la rima,
sima dla gòj, la prima.
A venta bisodielo:
j’orassion ant la lenga dj’ëstrachin, dij crasà,
a valo tant ëd pì, an modelo, arnovelo,
dë-dsà për ël dë-dlà.
A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari,
la mistà ëd nòst Piamont, com’a l’é ‘l sant Sudari
cola dël Sant Salvari,
mongioja, gesia, glòria, tesòr ëd nòsta gent
për un novel advent.
E sonelo cantelo: canta coma s’it fusse
‘l Capitani ‘d Salusse
o Litron ël baron
o fomna: Lionòta […] continua a leggere »

22/11/2009 Aggiungi commento

Barba Tòni des agn dòp, un cit arcòrd

Ancheuj a son des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis. Ambelessì a-i é un mé cit arcòrd: un video ‘d tre minute giuste, con la letura ëd Pì-a-mont-tèis,  cola che scond mi a l’é la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an piemontèis.

15/11/2009 Aggiungi commento

Barba Tòni, n’arcòrd përsonal

A pòchi di dai des agn da la mòrt dël pì grand poeta piemontèis (Coni, 15 novèmber 1999), l’arcòrd përsonal ch’i l’hai ëd chiel – dë dlà da l’euvra literaria, e segnatament da Ël Pì-a-mont-tèis, la pì bela poesìa ch’a sia mai stàita scrita an nòsta lenga – a l’ha tre face.

La prima, n’ancontr al Mel, d’istà, tanti agn andarera, con ij mé, probabilment mé prim ancontr con un «monument» dla piemontesità – bele che antlora i savèjssa gnente al propòsit. I arcòrd bin soa man gròssa, quand ch’a l’ha sporzumla alégher, la camisa a quadrèt, ël soris largh e sincer e coj euj përfond e sclint.

La sconda, na soa telefonà, quàich agn dòp, anté che a l’avìa dime ‘d cissé le tesi ‘d laurea a rësguard dël piemontèis.

La tersa, la sipoltura, pròpi pòchi di prima ch’a nassèissa mia prima cita. L’avnì e ‘l passà, la vita e la mòrt.

08/11/2009 Aggiungi commento