Feb 06


Donca, a-i é cost blogger, ch’a l’ha scrivù na bela stòria ‘d Maria Gioana. Competenta, anforma, precisa, apassionà. Mi i l’avìa virane un tòch, con lòn ch’an rësguarda ‘d pì, an nòsta lenga.

E bin, Maria Gioana a ven da lontan – e sòn ancheuj a l’é bin ciàir mersì a tuta la “supa” ch’a l’ha fan-ne Marco Zanette. Ma lòn ch’i savìo nen a l’é ch’a l’é andàita lontan, almanch fin-a al Trentin.

Già, përchè Jimi Trotter, mùsich e pitor trentin, a l’ha butà fòra cost video anté ch’a spiega che ant j’agn Sinquanta ij boscareuj ‘d cole bande, vnùit a travajé an nòste montagne, a l’han portà ambelelà la canson, ch’a l’è dventà na sòrta ‘d “testamento del bevitore”, për dovré le paròle ‘d Jimi.

A fà noté Marco (mersì al qual i sai la stòria):

Cambiare il nostro “tru-la-la-la” con “ciucco anche oggi” è un colpo di genio!

Ant na paròla: la mùsica a l’é come la lenga, a l’ha nen dij confin.

Taggato:
Gen 02


A l’é frësca costa sèira dël sécol ch’a fà vintun
ansima a cost pòrta-amnis ëd pàuta e ‘d miràcoj.
La vita afoà a l’é istint primordial
chi ch’a l’é nen fasse mal a l’ha mai vivula.

E dzora ‘l taulin da neuit un crist përsonal
a peul giustifichene e an përdonerà.
Na benedission a l’ha mai fàit mal
it l’has un crist përsonal che at përdonerà
chiel at përdonerà.

A l’ombra dla lun-a as sërco dj’àutre vite
pijand a sgiaf la fortun-a e liberand ij diav.
Un brìndis al velen a chi ch’an veul mal
e a costa prima che a tornerà pì nen.

E dzora ‘l taulin da neuit grandëssa natural
un crist përsonal che an përdonerà.
Na benedission a peul mach fene bin
it l’has un crist përsonal che at përdonerà
che at përdonerà.
chiel at përdonerà
at përdonerà.

La vita an dispersion pendùa a speté
la coincidensa astral che an dësperderà.
It sas nen andova volté për ca o da n’àutra part
ma un seugn a l’é n’ambission e an confonderà.

Ch’a piora pì gnun a l’é scrit an sël giornal
a-i é un crist përsonal che at përdonerà.
Soa benedission al’é anternassional
un crist përsonal che an përdonerà
at përdonerà
chiel an përdonerà
an përdonerà.

Taggato:
Nov 21


Bin, costa a l’é na segnalassion che an part a së slontan-a dal piemontèis.

It vintre an cost sit e it ven-e salutà da na bela version dla Bela bergera. Na coral ch’a esist da 45 agn. (Mi, ch’i n’hai 45, i sai lòn ch’a veul dì.)

Ansima a YouTube as peul scotesse na canson (a sarà ‘l termo giust? I son tròp ignorant an mùsica), tant për fesse n’idèja.

E cost saba, a Pinareul, a neuv ore ‘d sèira ant la basilica ‘d San Murissi, la Badia Corale Val Chisone a tnirà un consert për arcordé ij 45 agn d’atività e ‘dcò presenté l’ùltim CD, Venés, venés. L’intrada a l’é a gratis, lor a në speto.

Taggato:
Ott 10


Ël piemontèis a-i vintra, ma fin-a a na certa mira.

Naturalment a venta conòsse nòsta lenga për gòde a pien dlë spetàcol dij Musicant ëd Riva ‘d Cher (vist l’ùltima vira cost saba, al teater Tosèl ëd Coni), ma costa a l’é na rapresentassion – absolutament ùnica, absolutament da vëdde për capì – ch’a parla dla gent, dla stòria (con la s cita – o miraco a dovrìa esse gròssa?) contand le stòrie “ëd na vòta”, che a la finitiva a son le stòrie ‘d sempe. Già, përchè com ch’a dis Domenico, nòst problema a l’é ch’i parloma pì nen.

E peui, as capiss, a-i é la mùsica. A-i é tut ël genio ‘d Domenico Torta për fé soné le bote, ij rastej, jë siass e via fòrt. A-i son djë strument squasi përdù, come ‘l torototela che Angelo Brofferio a disìa scompars già dël 1861 ma che, an realtà, a Riva ‘d Cher a l’é mai përdusse.

Ël piemontèis a-i vintra, é, ma a l’é mach un “pretest”: përchè i podoma dì, con Richard Bach, che

alla fine è solo la gente che conta, tutta la gente del mondo.


E chi ch’a l’ha ancor nen vist cost spetàcol ch’as fassa un grup al fassolet. E, antratant, ch’a cata ël CD. Nò, mej, ch’a na cata doi, parèj un a peul regalejlo a quaidun. As peul parte ‘dco, pr’esempi, da . (Ma peui a venta seguité.)

Un gròss tòch ëd nòsta stòria a l’é contà an coste doe ore ‘d mùsica, narassion, rijade, emossion. Na stòria e na vita, le nòste.

Mé car Domenico, për tut lòn ch’it fà e lòn ch’it ses fraternamente ti bacio. E i chiterai con ël salut ch’as dovrava na vira a Riva ‘d Cher: “Alé!”, ch’a l’é l’istess ëd don Bòsch, “Alégher!”; che a l’é peui ëdcò l’istess – tout se tient – dël nòno ‘d Marco Paolini, che dëscaplandse a disìa: “Sani!”

Set 12

I më s-ciam Luka
i viv a lë scond pian
i viv dzora ‘d ti
é, i pens ch’it l’abie già vistme.

S’it sente quaicòs ‘d sèira tard,
come quàich question o quàich lòta
ciam-me mach nen lòn ch’a l’é stàit (3).

I pens ch’a sia përchè ch’i son un pòch dësadrëssà
i preuv a nen parlé tròp fòrt,
miraco a l’é përchè ch’i son un pòch mat
i preuv a nen smijé tròp fier.

At colpisso mach fin-a a che ‘t piore,
e dòp ciama nen ël përchè
fà tò dover e chërpa (3).

É, i pens dë sté bin
i son torna vintrà an ca,
s’it ciame, it dirai sòn
e a la finitiva lòn ch’at na fà?

I pens ch’i veuj sté sol
con gnente ‘d ròt, gnente dë sbatù
ciam-me mach nen com ch’i ston (3).

I më s-ciam Luka
i viv a lë scond pian
i viv dzora ‘d ti
é, i pens ch’it l’abie già vistme.

S’it sente quaicòs ‘d sèira tard,
come quàich question o quàich lòta
ciam-me mach nen lòn ch’a l’é stàit (3).

At colpisso mach fin-a a che ‘t piore,
e dòp ciama nen ël përchè
fà tò dover e chërpa (3).

Taggato:
Lug 04

I l’hai conossù virtualment Marco Zanette, a.k.a. Luposelvatico, dòp avèj butà fòra cost pòst ansima a Maria Gioana (a l’é stàje un séguit, ch’a l’é ambelessì).

An tra ‘d noi peui ij discors ansima a Maria Gioana a son andàit anans, e chiel a l’ha scrivune un bel tòch, documentà e complet, ch’as treuva ambelessì. Mi i son limitame a virene an nòsta lenga la part ch’a rësguarda ‘l piemontèis (e ‘dcò tajand le part che meno an competo), ma ij mé vintesignh letor a son anvità a lese ‘l tòch complet an sël blògh ëd Marco. Con tanti ringrassiament da part mia.

Enter Marco Zanette.

Ambelessì i dëscoroma ‘d na canson piemontèisa veja e motobin conossùa, Maria Gioana, ëd soe “sorele” dij temp andàit e ‘d soa stòria bon ben longa.

Ël prim ch’a na treuva le testimonianse e a na arpòrta na “lession” a l’é Costantino Nigra.

Dël 1854 a l’ha ancaminà a cheuje test ëd canson popolar piemontèise, virand për ij vilage a fessje canté e conté, e studiand la nassita e la difusion ëd coj cant midem an Euròpa, consultand n’inmensa bibliografìa e scambiand anformassion con chi, contemporaneament a chiel, a compìa la midema arserca.

A l’ha completà l’euvra dël 1888, con la publicassion dël volum Canti Popolari del Piemonte, un lìber che ancora ancheuj a anciarma për la profondità e la meticolosità dl’arserca, e che naturalment a conten la canson dont i stoma parland.

“Zia Giovanna”

Una dle canson che, an coj temp, Nigra a rileva da la vos ëd Domenica Bracco (na madama ansian-a residenta ant ël midem pais canavzan dl’autor) a l’é pròpi “Zia Giovanna” (la trascrission a arpòrta cola dël lìber, ch’a l’é naturalment diversa da la grafìa piemontèisa d’ancheuj):

Magna Giuvana l’era ‘n sü l’üss/l’era ‘n su l’üss ch’a n’u’n filava.
J’è passa-je sur medichin: – Magna Giuvana, cum’a la và-la?
– La mi và-la pa vaire bin, m’è tacà-me tant mal di testa.
– Magna Giuvana, mësceisse ‘l vin, a la matin sarie guaria.
– Ma se mi mësceissa ‘l vin, a la matin saria morta.
A l’è morta che mi sarè, sutarè-me ant üna crota,
con la testa suta al butal e la buca sut la spinela.
Tüta la gent ch’a vniran për vin, mantniran la buca frësca.

An costa version, “Sur Medichin” a conseja a Gioana ‘d bèive për fesse passé mal la testa: e Gioana a smija prima paresse, ma peui a dà ‘d disposission për soa mòrt alcòlica. 🙂

Nigra, an soa chuija, a cita na variant arcuperà davzin an Alba e a aferma:

Questa canzone esiste pure in Provenza ed in Francia. Rolland ne ha recentemente pubblicate 4 lezioni, tre francesi ed una provenzale (Linguadoca). In quest’ultima la donna si chiama Giovanna, come nella piemontese. L’origine comune è fuor di dubbio.

La version ch’a l’é rivà a noi, e ch’as canta ancora ancheuj ant le piòle e ant le feste quand che ‘l livel alcòlich a l’é àut ël giust, a l’é anrichisse e a l’ha legerment cambià ‘l sens dël diàlogh an tra ij doi përsonage (lë scond, an quasi tute le version ch’i conossoma, a l’é un dotor, un médich, o pì probabilment un paisan “espert an ròbe ‘d salute” come ch’a indica sò stranòm che sovens a l’é “medichin”, “midighin”).

Gioana a l’é pì nen magna ma a dventa semplicement “Maria Gioana”, e sò contrapart adess a-i conseja ‘d chité ‘d bèive për varì dal mal la testa: e chila a dis che – se a chitèissa ‘d bèive – a sarìa già mòrta.

Ma le disposission testamentarie che a forniss për soa mòrt da cioca a son adess tant pì riche e particolarisà: i veuj na damigiana për cussin e quat bote doverte për candèile, i veuj che chi ch’am sotera a canta “la Violeta”, i veuj che ‘l prèive a sia cioch ëd branda, o almanch ëd barbera.

Ël final, giontà an epoca decisament pì recenta rispet a la version dël Nigra, an comunica che a la fin Maria Gioana, a l’àutr mond, a l’é andaje tràmit na cioca ‘d grignolin.

Na version cantà da Fabrizio De Andrè, e arcuperà da vej bindej registrà ai temp dla passion dël cantautor për la canson popolar, ant j’agn Sessanta, a l’é stàita publicà ant l’archeuita dobia “Effedia” (2008), e as peul scotesse ambelessì.

Ma la version pì davsin-a a come a ven cantà ant le piòle ancora ancheuj, an manera pasia e rabastà, a l’é sicurament costa, proponùa da Gianmaria Testa.

Mersì ancora a Marco. La storia completa, an italian, a seguita ambelessì. Andé a lese!

Taggato:
Giu 06

sol
I vorrìa fé quàich considerassion an sij mojen ch’a l’han le masnà për avsinesse a nòsta lenga (o almanch nen slontanessne tròp), an partend da cost video dl’amis Gioanin Ross, girà quàich di fà a la festa dël Sol ëd j’Alp.

Già, La crava ch’a l’ha rotme ‘l bot e La monfrin-a a fan part ëd nòste rèis, ëd nòsta stòria e ‘d nòsta coltura – e son a l’é nen dipendent da lòn ch’an capiterà, da lòn ch’i saroma o da lòn ch’i penseroma.

Mago Prezzemolo e Enzo Vacca, ant tra j’àutri, an fan capì come la mùsica a sia na còla bela e vajanta an tra le generassion, quaicòs ch’a gropa giovo e vej.

Ël piemontèis a meuir, a smija. E bin, vardand coste masnà a smija nen.

Taggato:
Mag 30

piffero
Des a son j’agn ëd Casa Scaparone e des a saran j’ore ‘d mùsica – “dalle ore 15 fino alle ore 25” – che a faran ël Festival di musica etnica, domìnica 17 giugn 2012 a jë Scaparon, an Alba.

Dal programa:

– la festa a ancamin-a a tre bòt, gieugh për ij cit con Circominimo;

– a quàtr ore: marenda con friciolin-bio e vin “Bel Beive”;

– da tre bòt an anans: Balacanta e Balacaval, Beppe Bup, Bruskoy Prala, Bat Battiston;

– a la sèira la Companìa dij Musicant d’Alba, con Vincenzo “Chacho” Marchelli e Gino Scarsi, e i Peppini Diggiù;

– a la sèira tard ël GranBaradan: tuti an sël palch e final an mùsica.

Ël programa complet a l’é ambelessì.

Sempre dal programa:

Ingresso libero con offerta libera fino alle 19.
Ingresso libero con offerta libera vivamente consigliata dalle 19 alle 23,30.
Gli incassi saranno totalmente devoluti alla associazione GoPiedmont per il sostentamento degli artisti.

Per info sui concerti: go.piedmont.alba@gmail.com oppure tel. 0173 339.46.
Per info su cena e pernottamenti: www.casascaparone.it – info@casascaparone.it.


(La mùsica an giuta a vive e an giuta a sté – un pòch ëd pì – tacà ëdcò a nòstra lenga. Perdùa cola, i l’avroma pì gnente.)

Taggato:
Mar 28

L’àutra sman-a i l’hai parlà ‘d Maria Gioana, un-a dle pì bele canson dla tradission popolar piemontèisa. Dòp avèj publicà ‘l tòch i l’hai dëscurbì cost pòst, che a slarga la prospetiva.

Prima ‘d tut, a l’ha fame parte da le basi, che an cost cas sì a son ij Canti popolari del Piemonte ‘d Costantino Nigra (mi i l’hai arpijà an man l’edission dlë ‘74, bel ricòrd dij temp dl’università).

I l’avìa già vardalo l’àutra sman-a, ma i sërcava «Maria Gioana» (o «Maria Giuvana», com ch’a l’avrìa scrit Nigra), mentre che la canson a l’é dàita come «Zia Giovanna» [Magna Giuvana].

An tra ij test pì complet ch’i son riessù a trové a-i é cost, bele ch’as sia nen an grafìa normalisà, e cost, an sla Wikipedia piemontèisa. Partend dal Nigra, butand ansema costi doi, ij mé arcòrd dël temp masnà e la memòria ‘d papà e mama e lassand perde ‘l ters vers ëd minca stròfa, ch’a l’é sempre l’istess, e ij «trollà-là-là» che tant i-i conossoma i riverìo pì o meno a costa version:

Maria Gioana l’era ‘n sl’uss
l’era ‘ns l’uss che la filava òh

L’é passaje sor medichin
còsa l’eve Marìa Gioana òh

S’i savèjsse sor medichin
mi i l’hai tanta mal la testa òh

S’i beivèisse pì nen tant vin
mal la testa av passerìa òh…

S’i beivèissa pì nen tant vin
st’ora sì sarìa già mòrta òh…

E peui quand ch’i meuira mi
veuj ch’am sotro ‘nt ina cròta òh…

Con ij pé sota al botal
e la boca a la spinela òh…

Damigiana për cussin
e quat bote për candèila òh…

E la gent ch’am sotra mi
veuj ch’a canto la Violeta òh

E col prèive ch’am sotra mi
veuj ch’a sia cioch ëd branda òh…

Naturalment le variant possìbile a son tante. I pens nen ch’as peussa rivesse a na version definitiva, përchè na canson popolar a l’é për definission ëd tuti, e donca mincadun a peul gionteje/gavèje/cambié ‘l tòch ch’a veul. Pr’esempi la stròfa «E le monie ch’am sotro mi / veuj ch’a sio quat bagasse» a më smija na gionta da òsto e ch’a-i vintra pòch con la canson.

E chi ch’a sa quaicòs ëd pì ch’a parla!

Taggato:
Mar 21

I l’hai dëscurbì cost tòch mersì a Gioventura Piemontèisa. A l’é mach un frament e ‘l test a l’é nen precis ma a-i na fà gnente: a l’é bel condividlo con j’amis e con tuti coj ch’a penso che le lenghe a sio nen dij cancej ma dij pont.

Maria Gioana l’era ‘n sl’uss
l’era ‘n sl’uss ch’a la filava òh
l’era ‘n sl’uss ch’a la filava òhi
trolallala

L’é passaje sor Bernardin
Cosa feve Maria Gioana òh
cosa feve Maria Gioana òhi
trolallala

Son trèi di che stagh nen bin
e ‘m fà tant tant mal a la testa òh
e ‘m fà tant tant mal a la testa òhi
trolallala

S’i bevèissi nen tant vin
mal la testa passerìa òh
mal la testa passerìa òhi
trolallala

Già ch’i soma an tema, ambelessì a-i é na bela version ‘d Gianmaria Testa. E i dirai ancor che për mi – come i pens për tanti – costa canson a toca na còrda përfonda dël mé temp masnà.

Taggato:
preload preload preload
© 2021 Gianni Davico  Licenza Creative Commons