Autore: giannidavico

Ij dissionari an piemontèis

Cost artìcol a seguita an manera natural ël travaj ancaminà doe smane fà (La blogosfera piemontèisa) e continuà l’àutra sman-a (Ij sit an piemontèis). Con ancheuj, la panoramica ‘d lòn ch’a-i é an piemontèis an sla Ragnà a l’é bastansa completa – o, almanch, chi ch’a veul fé d’arserche a sa da andoa ancaminé.

Ij dissionari a son ëd doe smerse, ch’i podrìo definì 1.0 e 2.0.

La pì anteressanta a l’é naturalment la sconda, visadì un dissionari anté ch’as peul inserì na paròla (ant le doe diression) e avèj la tradussion: Piemontèis, grande dizionario piemontese. A l’é basà an sël dissionari ‘d Bré, bin fàit e – lòn ch’a guasta nen – a gratis.

A peul desse ch’a-i na sio dj’àutri, ma mi i-i conòss nen.

An parland anvece dij dissionari tradissionaj, a buta cont sité:

– Giuseppe dal Pozzo, Glossario etimologico piemontese, 1893;

– Giovanni Pasquali, Nuovo dizionario piemontese-italiano ragionato e comparato alla lingua comune, 1870;

– Maurizio Pipino, Vocabolario piemontese, 1873;

– Michele Ponza, Vocabolario piemontese-italiano, 1860;

– Casimiro Zalli, Dissionari piemontèis, italian, latin e fransèis, 1830.

Ëd costi, col ëd Pipino […] continua a leggere »

Ij sit an piemontèis


L’àutra sman-a i l’avìo fàit na cita lista dij blògh an piemontèis; ancheuj i tornoma al Web 1.0, visadì ai sit ch’a son prinsipalment stàtich (a-i van ëdcò lor, as capiss: a dan tanta informassion).

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con pì ‘d 35mila artìcoj e al pòst nùmer 58 ant ël mond për sòn a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

A-i son peui ij sit dle associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a). Alfabeticament:

Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares;

Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

Gioventura Piemontèisa (da arcordé an particolar l’archeujta ‘d firme për ciamé ne neuva lege a tùa dël piemontèis – ëd noiàutri midem, ant na paròla);

Langa Astsan-a, visadì ij fàit prima dle paròle a difèisa ‘d na coltura;

Nòste Rèis e ij cors ëd piemontèis ant le scòle;

Piemont dev vive, e […] continua a leggere »

La blogosfera piemontèisa

A

e sotto, sotto, sotto, sotto, sotto, sotto
c’è quel movimento clandestino
di cantine blues
(Ligabue, Anime in plexiglass)

Ancheuj i parloma dij leu come cost, visadì dij blògh anté ch’as parla piemontèis.

Con l’avertensa ch’a l’é – naturalment – na lista parsial: i ciam përdon për le ròbe ch’a ventrìa sité ch’i conòss nen o dle quai im sovenrai nen. Për dila à la Taleb,

la logica del Cigno nero rende ciò che non si sa molto più importante di ciò che si sa.

I podrìa donca avèjne lassà da part tanti e tant significativ. (A l’è nen na dëscaria ‘d responsabilità, mach la cossiensa dij beucc gigant an lòn ch’i sai, e ant l’istess temp n’invit: chi ch’a sa lòn che mi i sai nen ch’a lo condivida!)

La còca dij bogianen ch’a bogio a l’è fàita prinsipalment con ël travaj – informàtich e nen mach – ëd Bèrto ‘d Sèra.

Batista a dis minca tant la soa, an piemontèis e an àutre lenghe.

A buta cont […] continua a leggere »

Desmila firme për ël piemontèis

Ho speso quattro secoli di vita
e ho fatto mille viaggi nei deserti
perché volevo dire ciò che penso
volevo andare avanti ad occhi aperti

Parèj a cantava Pierangelo Bertoli (chissà përchè, ma i pens che se a fussa sì adess a scotrìa volenté coste question), e parèj i podrìo dì ‘dcò për nòsta pòvra lenga piemontèisa.

La version curta a l’é ch’a l’é nen giust.

La version longa a l’é costa: la lenga piemontèisa, ch’a esist an forma scrita da des sécoj e a l’é parlà ancheuj da pì che doi milion ëd përson-e, a l’ha (pì) nen na lege ch’a la dësfenda. E alora chi che con ël piemontèis a travaja a deuv fé ‘l gir dij quatr canton për ciamé quatr sòld për fé le ròbe ch’a l’avrìa dirit ëd fé sensa ciamé da sì e da là, për – ant na paròla – garantije n’avnì a na coltura milenaria.

Antlora Gioventura Piemontèisa a l’ha organisà na petission. Ël but a l’é ‘d cheuje desmila firmé da presenté an Region përchè […] continua a leggere »

Le paròle për dilo

Iér i l’hai fàit n’oservassion casual ansima a mé pagina Facebook:

Im ancòrs che na lenga – mia lenga, cola che scond ij Muvrini a l’é cant ch’a s-cianca ‘l cheur – a meuir ëdcò përchè minca tant am capita ‘d nen truvé na paròla për dì lòn ch’i pens.

E da lì a l’é nassuje na bela ciaciarada an tra amis (piemontèis e nen mach), dla qual i vorrìa arporté quàich ëspont.

Mia considerassion ëd partensa a l’é un problema pràtich ch’im treuv soens dëdnans. I vorrìa dì quaicòs ma i l’hai nen an boca cola paròla quand ch’i vorrìa dovrela: i sai ch’a esist ma im la arcòrd nen. O, dita diversament: tut antorn a mi a l’é piemontèis, ma minca tant i riess nen a sente lòn che col tut a l’ha da dime. A capita nen a l’improvista, ma pòch për vòta e con ròbe cite (pr’esempi iér i l’hai dit “maniera” për “manera”); tutun a son segn ëd na lenga an dificoltà. Për mi ‘l problema a l’é che d’antorn i l’hai tròp pòchi parlant piemontèis, e donca mé piemontèis a ven a esse sempe ‘d pì mental, e donca diferent da col […] continua a leggere »

Eduardo De Filippo, Nàpoli milionaria!

Amalia, mi i sai nen përchè, ma cola creatura ch’a sta là andrinta am fa pensé al nòst pais. Mi i son tornà e ‘m chërdìa ‘d trové la mia famija o dësblà o a pòst, onestament. Ma përchè?… Përchè mi i tornava da la guèra… Anvece, ambelessì gnun a veul sent-ne parlé. Quand ch’i son tornà da l’àuta guèra, chi ch’am ciamava da sì, chi ch’am ciamava da là. Për savèj, për sente ij cit fàit, j’at eròich… Tant a l’é vej che, quand ch’i l’avia pi gnente da dì, im arcòrd che, për gavemje d’antorn, i disìa dle busìe, i contava ‘dcò dle ròbe ch’a j’ero nen capità, o ch’a j’ero capitaje a dj’autri soldà… Përchè a-i era tròpa furfa, la gent ch’a vorìa sente… ij cit… Ël soldà! Lassne sente, conta! Felo bèive! Il soldato italiano! Ma adess përchè a veulo nen sent-ne parlé? Prima ‘d tut përchè a l’é nen colpa toa, la guèra it l’has nen vorsula ti, e peui përchè ij bièt da mila a fan perde la testa… Ti it l’has ancaminà a vëd-je pòchi për vòta, peui ën pòchi ‘d pi, peui sent mila, peui ën milion… E it l’has pì nen […] continua a leggere »

Erri De Luca, Valor

I consider valor minca forma ‘d vita, la fiòca, la fròla, la mosca.
I consider valor ël regn mineral, la ciambrea dle stèile.
I consider valor ël vin fin ch’a dura ‘l past, un soris involontari, la strachità ‘d chi ch’a l’é nen risparmiasse, doi vej ch’as veulo bin.
I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.
I consider valor tute le ferìe.
I consider valor risparmié l’eva, rangé un pàira dë scarpe, sté ciuto an temp, acore a un crij, ciamé përmess prima ‘d setesse, prové arconossensa sensa arcordesse për còs.
I consider valor savèj ant un-a stansia anté ch’a l’é ‘l nòrd, col ch’a l’é ‘l nòm dël vent ch’a sta suvand la stendùa.
I consider valor ël viage dël vagabond, la clausura dla monia, la passiensa dël condanà, qual ch’a sia soa colpa.
I consider valor l’uso dël verb vorèj bin e l’ipòtesi ch’a-i sia un creator.
Tanti ‘d costi valor i l’hai nen conossuje.

Erri De Luca
da Opera sull’acqua e altre poesie, Turin, Einaudi, 2002, p. 35
tradussion ëd Gioanin Davico

Rëscontr antërnassional an sla grafìa dla lenga piemontèisa ant ij sécoj

Sancto Lucìo de Coumboscuro (Coni), dumìnica, ël 22 ëd gené dël 2011.

Mè cara gent piemontèisa,
Mè car amis e amise dla lenga e dla coltura piemontèisa,

Ël rëscontr antërnassional an s’ «La grafìa dla lenga piemontèisa ant ij sécoj» a l’é stàit aprovà da l’assossiassion culturala «VercelliViva» e as farà ant la sala granda dël seminari dël Juvarra a Vërsèj, ël saba e la dumìnica, 15 e 16 d’otóber dël 2011.

I seve tuti e tute tant grassiosament anvità a pijeje part e a dì la vòssa.

Con ësta litra-sì i vorarìa cò ciameve ’d dene na man a spataré la neuva al nùmer pì gròss possìbil ëd përson-e che Voi i seves ch’a son antëressà a la lenga e a la cultura piemontèisa.

Pr’arsèive – tant për corel che, pì anans, për papé – ël manifestin con ij detaj dël programa, i v’ancoragioma a fene arcesta a la diression ëd «VercelliViva», ch’a masenta l’organisassion d’ës rëscontr. Se pr’asar i fùisse a conossensa d’àute adresse për mandeje ’l programa, eh bin, feje savèj a costa midema organisassion (tant për j’adresse ’d corel che për cole postaj).

Ës rëscontr a caràter sientìfich a l’é dedicà mach al meud cmè […] continua a leggere »

A living experiment: doe masnà e ‘l piemontèis

Com quaidun an tra ij mé letor a sa, mi i l’hai doe cite, d’ondes e quatr agn. I treuv anteressant fé na sòrt ëd balans dël rapòrt ch’a l’han con nòsta lenga.

Mi i l’hai parlaje da sempe mach an piemontèis. Nò, vreman nen pròpe da sempe: për la prima sman-a ‘d vita dla pì granda i l’hai dovrà l’italian. I arcòrd che chila a j’era pen-a tornà da l’ospidal – a l’avìa donca pòchi dì –, a dromìa pasia an sò cun-a e mi i-i parlava an italian. Ma peui i l’hai pensaje e i son dime: «Ma lòn ch’i ston fasend? I ston parland a mia cita ant na lenga ch’a l’é nen cola dla famija, nen cola dël cheur, nen cola vreman mia, profondament mia».

A l’é stàit an col moment ch’i son passà al piemontèis, e da lì i l’hai sempe seguità. E i l’hai falo an manera completa: donca nen mach parlé, ma ‘dcò lese, canté e via fòrt, visadì i l’hai sempe dovrà con lor costa lenga, an privà e an pùblich, bele che quàich vòlta costa sernia a costa (i capiss motoben bin che d’antorn a mi a-i é chi ch’as ciama […] continua a leggere »

Michel dij Bonavé: Prim Gené, set e mesa

Silensi,
për boneur
adess l’é chiel ësgnor
dij pensé lìber e sclint.
La neuit frèida
l’ha coatà
folìa e babìa
ëd l’òm ch’a l’ha por
dël doman
e a-j fà festa
për feslo amis.
Gris ëd lë mnis
l’é ’l cel pietos
ch’a vorerìa fioché sust,
nopà a sà nen
andoa sëmnelo
se pa ’ndoa
a seurto crij ëd dolor.
Ëd le matarià
pì gnanca n’arson
antant che ’l màntes dël temp
a ’ncamin-a n’àutra sofià.
Silensi,
për boneur,
a stërmé ij ringret
con promësse d’arvangia,
con ël nas ch’a smangia,
fiusa ’d sorprèisa
ch’a rangia!
Bon pro
a chi savrà
vive al mej lòn che ’l cel
a-j mandrà,
con ël cheur ch’a sapia dì
semper mersì.

Bussolin, al prim ëd Gené 2011
Michel dij Bonavé
(dij barbisin ëd Gambabòsch)