pensé dzora lìber, event e përson-e gropà al Piemont e a la lenga piemontèisa
Des agn ëd feste dël Sìrcol Langa Astsan-a a son tanti, e a sarìo nen possìbij sensa l’impegn ëd përson-e an-namorà dla tèra ch’a-i arsèiv.
Dumìnica 12 giugn a-i sarà la festa ch’a fà, pròpi parèj, des.
Ambelessì a-i é ‘l programa complet. E ancora na vira tante grassie a Silvana e Clara, anime ‘d costa banda alegra e sincera dël Piemont.
I l’hai nen scrivù gnente ‘d ti quand ch’it ses andàita
e pòch i l’hai scrivù dòp, ël longh dòp.
It artorne mach ant ij seugn ëd minca neuit
o, dë ‘d dì, a cas, ant l’aria ‘d via B.
dòp ch’a l’ha fiocà e as respira;
o ant na luce dël dòp-disné ‘d gelosìe ambajà
e a-i é lë schërzin dël giornal ëd gròss formà;
o an quàich nòm ëd pòst ch’as fërma an gola.
Tut sì? I acet nen la mòrt, am dijo.
A l’é vèj, i deurb nen tò tirèt, i les pì nen
toe litre. Che mi i sia
gnente d’àutr che na pera
un Gioanin sensa cheur?
Vàire temp am resterà ancora për amprende
a sorije e volèj bin come ti?
Luciano Erba, Quando penso a mia madre
tradussion ëd Gioanin Davico
Marta a l’ha ondes agn, a l’é na compagna ‘d mia cita granda. Na fijëttin-a studiosa, curiosa, alegra. Quand ch’a l’é stàita un pàira ‘d dì con noi a la Piata a l’é vnume natural parleje an piemontèis: përchè a la Piata la lenga dominanta a l’é ‘l piemontèis, përchè ambelelà daspërtut a-i é ‘l piemontèis, përchè a më smijava na ròba simpàtica.
E chila a l’ha acetà la sfida: a l’ha ancaminà a rëspondme an piemontèis. Prima con n’ociada, peui con na paròla genà, peui con doe, peui con na frase antrega. A l’ha fàit col che an lenghìstica as ciama ël déclic, con ël soris e la semplicità dij sò ondes agn.
Già, costa a l’é na ròba cita. A muderà nen ël cors dla stòria ‘d nòsta lenga, ma am fà piasì ch’a sia parèj. Che la curiosità ‘d na fijëttin-a a slonga bele mach ëd na minuta la vita ‘d na lenga, ëd na coltura, ëd na tradission. Përchè ti e mi i soma nen mach ti e mi, i soma tut l’erbo ‘d famija, për dila con Tavo Burat:
Pare e Mare
quat grand,
eut ëpceron…
ij vej a son
milanta
cobia
continua a leggere »
[a va anans la discussion an tra Enrico Eandi e Sergi Girardin an sla question dij doi andrit dla grafìa: ambelessì a-i é la pontà antecedenta]
Sancto Lucìo de Coumboscuro (Cuneo), domenica, 8 maggio 2011.
Gentile Signor Eandi,
Mi scuso per non aver potuto rispondere più tempestivamente alla Sua lettera.
Contrariamente alle mie inclinazioni personali, che mi sospingerebbero assai di più all’usufruizione della ricca produzione letteraria in piemontese che non alle imprese linguistiche, mi vedo costretto mio malgrado ad occuparmi giornalmente di ben due squadre di lavoro. Questo rallenta non poco i tempi con cui auspicherei rispondere ai miei corrispondenti.
L’unico vantaggio di questa mia occupazione è di dover riflettere sulle lingue.
Ho letto con attenzione la Sua lettera.
È con notevole disappunto che constato come Lei scavalchi a pie’ pari tutte le osservazioni sulla natura scientifica del convegno, auspicando ciò nonostante di poter presentare il Suo correttore grafico.
Mi dispiace di non essere stato sufficientemente chiaro.
Mi ci riproverò ora.
La mia osservazione preliminare riguarda i grafemi che Lei propone nella Sua lettera: ö, ü, ecc.
Posso anticiparLe già sin d’ora, ancora prima della tenuta del convegno, che tra le tante soluzioni grafiche […] continua a leggere »
Ant ël pòst ëd l’àutra sman-a monsù Panero, l’autor dël Dissionari dla lenga alman-a e piemontèisa, a arcordava un concet ch’a duvrìa esse natural (ma a l’é nen): a l’é nen necessari passè da l’italian për andé dal piemontèis a n’àutra lenga o viceversa. Costa riflession a j’era stàita për chiel a la base dla creassion ëd soa euvra.
Da na mira lenghìstica a l’é n’afé perfetament normal, përchè ‘l piemontèis a l’é na lenga neolatin-a tant come l’italian o d’àutre; ma da na mira pratica i soma fongà, as capiss, ant n’ambient italian e donca i soma portà a pensé che traduve pr’esempi dal fransèis al piemontèis a sia na ròba dròla.
Ma për Clivio, tant për dì, a j’era normal.
E mé professor Riccardo Massano a l’avìa passà n’ora a lesme soe tradussion an piemontèis ëd poeta latin, lòn ch’a l’é stàit probabilment lë scat ch’a l’ha fame pensé al piemontèis nen mach come la lenga ‘d ca, ma come na lenga a tuti j’efet.
An mé cit – si parva licet, as capiss – l’istessa ròba am càpita con mia cita granda, quand ch’am ciama ‘d paròle an inglèis ch’a conòss nen: mi i-j […] continua a leggere »
I conòss Claudio Panero da tanti agn, e i savìa ‘d soa passion për nòsta lenga. Ma a l’ha frapame na soa mail ch’i l’hai arseivù ‘l dì ‘d Pasqua, anté ch’am nonsiava sò Dissionari dla lenga alman-a e piemontèisa.
Erri De Luca, s’a fussa piemontèis, a dirìa:
I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.
Për mé cont, i l’hai mach da dì na ròba: tant ëd capel për quaidun ch’a buta sò temp për n’afé che a servirà a pòchi, për na lenga moribonda. Ma ij malavi terminaj, com a fortiss Tavo Burat sità da Fabrissi Arnaud, a son ancora viv e pa ancora mòrt: donca chapeau, monsù Panero.
I l’oma avù na cita ciaciarada via email, ch’i arpòrt ambelessì.
Com ch’a l’é vnùje l’idèja dël dissionari?
Quàich agn fà, na madama piemontèisa ch’a sta a Cordoba (Argentin-a) e a së s-ciama Celestina, parenta d’un mè amis, a l’é vnùa an Piemont për arvëdde ij sò parent e la tera andova ch’a j’era nà. Adess a l’ha […] continua a leggere »
Im n’ancòrz, im n’ancòrz. Ij nùmer a parlo ‘d pì che doi milion ëd parlant piemontèis, ma la mia realtà specìfica a l’é diferenta. Quand ch’i j’era gagno tut d’antorn a mi a j’era piemontèis, adess parlelo con quaidun (gavà la famija strèita strèita) a l’é pì na festa che la régola.
A lo dis bin Davide Filié, an comentand un vers (“Ci si sveglia una mattino che è morta l’estate”) ëd na poesìa ‘d Cesare Pavese, Mito:
Quanto mi piace questa frase. Non so perchè, ma ogni volta che la leggo, a distanza di anni o mesi, rivedo sempre le stesse immagini, e provo le stesse identiche sensazioni. Un misto di nostalgia struggente e di piacere nel rievocare la spiensieratezza e la magia dell’infanzia, quando tutto il mondo parlava ancora la mia lingua. C’è il mio paese, il campanile della chiesa, il vecchio lavatoio e mia nonna, sempre lei. E quel cielo azzurro come sa esserlo a settembre in Piemonte.
L’istess concet ëd Piergiorgio Graglia ant la canson Davanti a ca (dal CD Stòrie):
E […] continua a leggere »
A l’é da un pess ch’i vorìa parlene, ma i l’hai mai falo fin-a a ancheuj; i ciamo scusa a l’autor e ai mé vintesingh letor e i lo fass adess.
I më ston arferend a l’ùltim CD d’Enzo Vacca, Un’arpa per Teresa, ispirà al travaj ëd Teresa Viarengo e a lòn che costa përson-a a l’ha consignane an tema ‘d mùsica popolar.
L’arpa séltica sonà da Enzo a l’é na delissia da scoté, bele che a sia mùsica che noiàutri profan i podrìo definì “difìcila”. (Ma a venta sempre arcordesse lòn ch’a disìa Gramsci ant le Lettere dal carcere: se l’impegn a l’é col giust, a-i é gnente ch’as peussa disse verament difìcil – o fàcil, a l’é l’istess.)
A mi personalment a son piasume tant Batajin, na version për arpa e arch rangià da Enzo d’un brando tradissional dël Roé, e Seugn d’un bergé, na version dla Bela bergera che le paròle mideme d’Enzo a descrivo bin:
A l’é ‘l seugn che nòsta mùsica a peussa torna avèj tuta soa dignità, come minca gran […] continua a leggere »
[litra scrita da Sergi Girardin a Enrico Eandi për s-ciarì ij but dël Rëscontr antërnassional an sla grafìa dla lenga piemontèisa ant ij sécoj]
Sancto Lucìo de Coumboscuro (Cuneo), giovedì, 30 marzo 2011.
Caro Eandi,
Ho ricevuto con vivo piacere e letto con attenzione la Sua gradita proposta di intervento al convegno internazionale sulla grafia della lingua piemontese attraverso i secoli.
Lei è stato il primo e il più sollecito tra i nostri interlocutori e gliene siamo francamente grati.
Se ho ben interpretato il Suo scritto, Lei si propone di illustrare il Suo correttore ortografico, che contiene diecine di migliaia di termini: un vero patrimonio lessicale, che saremmo ben lieti di condividere con Lei.
Il nostro, tuttavia, non è un convegno espositivo, in cui ciascun convegnista presenta la propria grafia (solo nel novarese se ne annoverano una diecina, come ci segnala gentilmente l’Academia dël Rison), ma un convegno scientifico in cui ciascun studioso – sull’ineludibile base di documenti storici – illustra come si scriveva il piemontese in quel determinato scorcio di tempo.
Un documento storico è pertanto il requisito imprescindibile per partecipare a questo convegno.
Sia ben chiaro, questo convegno non è la consacrazione del fatto […] continua a leggere »
Quàich smana fà i l’avìa parlà dla vajanta inissiativa – badò miraco a sarìa tèrmin pì precis – ëd Gioventura Piemontèisa ‘d