Giu 17

Moncrivello
Costa dumìnica, 21 giugn, a des ore dla matin a va an sena l’ùltim at dël concors literari ‘d Moncravel: la premiassion.

Lissànder Motin, ànima ‘d costa inissiativa, a l’ha fame l’onor ëd ciameme d’esse part ëd la giurìa, ansema a Valerio Rolon e Nico Vinèis. Për cost motiv i l’hai avù manera ‘d lese tante poesìe e pròse an nòsta lenga; e për conseguensa pensé che costa lenga miraco a s-ciòpa nen ëd salute ma a l’é nen peui pròpi mòrta com ch’as dis.

Pì d’anformassion a son ambelessì.

Lissànder, con l’apògg dla comun-a ‘d Moncravel, che a l’ha dàit visibilità al concors (përchè sensa visibilità un concors a esist nen), a l’ha butà an cost progèt temp, passiensa e amor anvers a na tèra, na lenga e na coltura. Già, përchè sensa amor certe ròbe a s’ancamin-o gnanca.

E për tut sòn noi i-j disoma un gròss “mersì”.

Taggato:
Mag 13

cr
Ël Consej regional dël Piemont a l’ha da pòchi di na version neuva ëd sò sit. La ròba bela a l’é scrita ant ël comunica stampa:

Il sito, come già il precedente, è disponibile in numerose lingue ma da questa versione verrà introdotta la versione piemontese.

La pàgina a l’é costa. Ël travaj a l’é stàit fàit – a gràtis – da la Ca dë Studi Piemontèis, sota la supervision ëd Censin Pich, gran magìster ëd nòsta lenga e nòsta coltura.

A l’é na ròba cita e bela ant l’istess temp, ch’am fà piasì signalé ambelessì. Con un gròss mersì a Censin Pich e a tuta la Ca dë Studi. A l’é na stòria cita, ma noi i andoma anans.

Taggato:
Mar 18

Scaparon
Stasèira a eut e mesa a Casa Scaparone i tnirai un cors dë scritura piemontèisa: i varderoma ‘l régole (i lo sai, i lo sai che an piemontèis a sarìo le régole, ma com fati a scrivlo?) prinsipaj ëd grafìa, con ël but d’amprende a scrive an piemontèis, mincadun an sò dialèt.

Na ròba fàcila e sempia, doe ore ‘d pràtica con pòca teorìa. Un lavoro ad alto rendimento, com ch’a dirìa Batista​, l’anima dla ca e col-lì ch’a l’ha avù l’idèja.

A l’é lë scond incontr ëd singh totaj. Ël programa complet a l’é ambelessì. Ambelessì i l’avìa parlà dël cors an general.

E për chi ch’a podèjssa nen, ai 20 ëd magg i faroma la sconda pontà.

Intrada libera, i vë spero con piasì.

Taggato:
Feb 11

MP
L’àuta sman-a i parlava dle ciaciarade ch’i faroma a Scaparon an costi mèis; stassèira a-i sarà ël prim ancontr, “Ancaminoma”.

I sërcheroma ‘d dé na definission general dël piemontèis: a parte dal fàuss debat “dialèt vs. language” (ël dialèt piemontèis a esist nen!) fin-a al problema dl’identità ch’a l’é pròpi dj’emigrant ch’a l’han pì nen na lenga soa, për avèj përdù soa lenga mare sensa avèj da bon pijà la lenga dël pòst anté ch’a son andàit a sté.

I parleroma dël piemontèis lenga dël cheur, com ch’i l’avìo definilo për la festa dël Piemont 2008. I faroma na cita stòria dla lenga scrita, i parleroma ‘d dissionari, gramàtiche e grafìa. E ‘d Barba Tòni, përchè Barba Tòni a-i vintra sempe:

Ël piemontèis a venta
parlelo. Che meisin-a. Mej che la revalenta.
[…] Për mostrejlo a coj-lì ch’a l’han ël gran’ maleur
ëd pa savilo, ahi Dé, argalejne ‘l boneur.
A venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul […].
A venta bisodielo:
j’orassion ant la lenga dj’ëstrachin, dij crasà,
a valo tant ëd pì, an modelo, arnovelo,
dë-dsà për ël dë-dlà.
A venta leslo, e tant, dai paco ai dissionari.

Stassèira. A eut e mesa. A Scaparon. I vë spet.

Feb 04

sensazioni
Scaparon a l’é da sempe un leu dl’ànima për mi, mersì a col mat (dit con tuta la bin che i-j veuj; e ‘d chiel Orazio a dirìa: “Aut insanit homo aut versus facit”) ch’a lo ànima.

Bin, da sì a giugn cola colin-a a sarà pien-a d’atività e cors e ròbe e amprende e fé. La lista completa a l’é ambelessì. Mi i farai na cita part, cola ch’a rësguarda ‘l piemontèis (Parla pa! Ël piemontèis ancheuj: scotelo, parlelo, leslo, scrivlo). Ël but a l’é ëd fé na panoràmica ‘d nòsta lenga ancheuj; sensa dësmentié ij cit, ch’a son l’avnì ëd na lenga.

I faroma ‘dcò quàich pontà anvers la scritura. Già, përchè scrive na lenga a l’é important, a basta nen parlela. E a venta scrivla “pì da bin ch’as peul”, për dila con Barba Tòni; ma i l’hai ‘dcò la pretèisa ‘d dì che scrive an piemontèis a l’é belfé.

I ancaminoma la sèira ‘d merco 11 fërvé con na presentassion dël piemontèis: i sërcheroma ‘d capì la diferensa tra lenga e dialèt, i faroma na cita stòria dël piemontèis, i parleroma ‘d dissionari e gramàtiche, i faroma na cita introdussion a la grafìa.

Na vira al mèis i rivroma a la festa final dij 24 ëd giugn (Conta na conta), con Oscar Barile, Batista ‘d Cornaja, ij Musicant d’Alba e d’àutri amis: na manera anciarmanta e alegra për saré costa longa teorìa ‘d segn ëd vitalità.

Ça va sans dire ch’i vë spet.

Taggato:
Dic 10

Moncrivello
Lissànder Motin, un dij contributor regolar ëd cost blògh (për lese quaicòs ëscrit da chiel as peul andesse ambelessi, ambelessì e ambelessì), a n’informa dël concors literari për la lenga piemontèisa che për la tersa vòlta a ven organisà a Moncravel.

Ambelessì a-i é ël regolament, ma an doe paròle:

– tre session: poesìa, pròsa e fàula;

– grafìa Brandé (ma a vniran acetà ‘dcò euvre scrite con ëd grafìe “lìbere”);

– partecipassion a gràtis;

– scadensa 19 avril, premiassion 21 giugn 2015.

Lissànder a l’ha invitame a fé part dla giurìa, angagg ch’i l’hai acetà con piasì. Përchè costa a l’é na ròba cita e bela, come tute le ròbe ‘d nòstra patria cita (Armando Mottura, 1940):

Ti adess va pura për ël mond. Boneur
e onor forse at daran d’àutri pais,
ma pòrt-te tò Piemont an drinta al cheur
come l’amor sincer d’un vej amis:
ricòrda chi a l’ha date sangh e vita,
giovo dësmentia nen toa Patria cita!

Taggato:
Dic 03

CSP
Come tuti j’agn, la Ca dë Studi Piemontèis a organisa an soa sede la mostra “Un libro per Natale”, esposission tradissional ëd publicassion an sël Piemont e an piemontèis.

L’inaugurassion a sarà giòbia 11 dzèmber, da quatr e mesa a eut ore, con un brìndes ëd bon auguri. L’esposission a seguiterà fin-a ai 22 dë dzèmber.

Ambelessì a-i é ël volantin.

Vende coltura a l’é malfé për chicassìa; vendla an piemontèis a l’é n’afé a doi andrit. Ma la Ca dë Studi a l’é sempe lì, sempe an prima fila. Alora, an disendje un gròss mersì a cole brave përson-e ch’a travajo për cost apontament, am ven-o an ment j’ùltim vers ëd La copà ëd Nino Costa:

Gnun-e tëmme ch’i së sperdo.
Quand che ij pare a stago ciuto
s’ancamin-o ij nòstri fieuj.

Taggato:
Nov 26

festa
Pianëssa, 22 novèmber 2014. La Cattedra delle Parole: dialoghi intorno alla lingua e alla letteratura in piemontese. Ch’a sarìa com dì un rëscontr an slë stat dla lenga piemontèisa. Ël prim dòp a tanti agn.

E mi dòp a tant temp i l’hai tante ròbe da dì ansima al “mè” piemontèis. An cost rëscontr i l’hai sentì tante ròbe, vibrassion, nostalgìe, fòrsa, tante emossion ch’i l’hai provà a buté an paròle scrite.

I sërch d’andé con ordin.

Pen-a ruvà, anvers tre bòt dël dòp-mesdì (i ciam ëscusa, a sarìa piasume partissipé a la giornà antrega ma ant l’istess di mia “cita granda” a compìa quindes agn, e cò chila a reclama sò temp), i l’hai vist Davide Damilano ch’a l’avìa giusta terminà sò intervent. Im set davsin a chiel e sùbit daré a Emanuele Miola e Simon Uslengh, che naturalment am ciamo s’i l’hai portà ël lumin.

Michel dij Bonavé a tira fòra na paròla ch’am arcòrda quaicòs: braida. (Peui i l’hai capì përchè.)

Enzo, Enzo Vacca a l’ha parlà d’un problema ch’a l’ha avù, ëd nen riesse a capì na poesìa ‘d Bianca Dorato:

I son anmaginame mia nòna ch’am la disìa, la poesìa ‘d Bianca. E i son ancorsume ‘d na còsa dròla: che tante, tante paròle a j’ero già ‘ndrinta ‘d mi. E alora i l’hai ancaminà a capì quaicòs.

Enzo
E dël but a l’ha dit:

I deuv buté an mùsica lòn che Bianca a l’ha dime, tirandme un pugn ant lë stòmi.

Emanuele Miola a l’ha parlà dle diferense an tra ‘l piemontèis dël 2000 e col d’ancheuj. I l’hai nen capì bin lòn ch’a l’ha dit (bele s’i son segname dle note: “pianificassion lenghìstica”, “a ciaciaro > a scrivo”, “diferense parlà/scrit”), përchè dël 2000 mi i l’avìa 33 agn, e tanta part dël mè rapòrt con ël piemontèis pùblich a j’era dëdlà da vnì, ma mi i son sempe mi. Andrinta ‘d mi i pensava ma com? Ël 2000 a l’é adess, com a l’é possìbil ch’as na parla coma dël passà?

A l’é passame dëdnans a j’euj na litra ch’i l’avìa scrit-je a Tavo Burat a fërvé dël 2006, anté che tra dj’àutre ròbe i-j disìa:

Da ùltim, i vorrìa ancor dite che mentre ch’it parlave i l’hai segname dle paròle: «s-ciancacheur», «arvangia», «ciacòt», «archengh». I l’hai segnaje sensa un but particolar, mach përchè a l’han colpime man a man ch’it jë disìe; ma a lesje adess a më smija che a ven-o a compon-e ël quàder dël piemontèis d’ancheuj, miraco dël piemontèis ëd sempe.

Sùbit dòp a l’ha parlà Fransesch Rubat Borel, e ‘l quàder a l’é completasse. Già, përchè chiel a l’ha tirà fòra ‘l problema dla vitalità dël piemontèis. A l’ha dit che ‘l piemontèis a l’é diventà na “crosta”, visadì quaicòs anté che sota a-i é bin pòch. Ij parlant, chiel a dis, a son meno che un milion; e cò l’esplosion an sla ragnà dël piemontèis a l’é un sintom d’un malesse (apunto përchè che daré a-i é bin pòch).

Ansoma, chiel a dis, is parloma tra ‘d noiàutri ambalinà, ma ‘d sostansa a-i na j’é nen.

Tòjo Fnoj (che, a venta ch’i lo dija, a l’é la përson-a për la qual prinsipalment i l’hai vorsù andé al rëscontr – për soa simpatia, soa amicissia, soa afabilità, sò esse un giovo pì giovo ‘d tanti àutri) a l’ha comentà:

Sente dì na ròba parèj da un giovo a l’é preocupant – ma a l’é la vrità.

Un moment, però. Un moment!

Albina a l’ha dit:

La vita a l’é sempe un pòch na question ëd resistensa.

E a l’ha giontà:

I soma sì për disse che le còse a l’é nen ch’a vado bin, ma i soma sì për resiste.

Com ch’i l’hai dit an pì ëd n’ocasion, se an tuta la mia vita mi i podèissa fé la metà dla metà dla metà ëd lòn ch’a l’ha fàit Albina për ël piemontèis, i sarìa già pì che content. (E nò, gnun at dirà mai còs fé o còs fé prima, nì gnun at arcompenserà). Però:

A l’ha ancor sens, dël 2014, ancontresse për parlé dël piemontèis? I son nen sigur ëd savèj la rispòsta; ma peui pen-a vintrà a la Ca dë Studi am ven ancontra Tòjo Fnoj e sò soris, am saluta e am ambrassa, am tira con grinor e bel deuit j’orije përchè ch’i but l’inglèis tacà a nòsta lenga. E alora i capiss përchè i-i but tant temp a fé ëd ròbe che për ël mond a l’han gnun valor.

Donca:

1) al mond a-i é ël soris ëd Tòjo Fnoj;

2) mi i l’hai conossù përsonalment Barba Tòni, GianRens Clivio, Tavo Burat;

3) i son stàit ancoragià da Albina Malerba quand ch’i j’era “mach” në student;

4) e via fòrt.

Alora, anterpretand le paròle d’Albina, i dirai:

Foma. Falo. Fé.

A l’é tut sì. Mach tut sì.

Taggato:
Nov 19

modo
Scrive na lenga, nen mach parlela, a l’é fondamental. Ant j’agn sinquanta Sergio Arneodo, creator e ancheuj ànima spiritual ëd Coumboscuro, a l’avìa dit ai sò anlev:

Encuéi coumensé a escrive decò enté la lengo que vous a moustrà vosto maire.

Parlé, parlé naturalment a l’é important (la pì part dle manifestassion ëd na lenga a son parlà e nen ëscrite, as capiss). Ma scrive a veul dì fé un pass ëd pì, andé un pòch pì ën là, capì un pòch – bele se pòch, a-i na fà gnente – ëd pì ëd na lenga e donca ‘d na coltura, ëd na comunità spantìa come cola piemontèisa. (E toa lenga mare, na vira ch’a l’é andrinta ‘d ti – e për tanti ‘d noiàutri a l’é andrinta ‘d noi da quand ch’i soma na, bon ben prima che l’italian – a resta për sempe, as perd nen përchè a peul nen perdse, sta tranquil.)

Bin, adess Mauro Arneodo, figlio di tanto padre, a l’ha organisà na serie d’ancontr pròpi për parlé ëd cost argoment. Pì precisament, parlé dl’usagi dla lenga scrita ant l’aministrassion pùblica. Ël calendari e tute j’anformassion a son ambelessì. A dis Mauro:

Quante volte anche in Comuni di una certa importanza mi è capitato di esprimermi tranquillamente in piemontese e quante volte ancora oggi mi capita, e non vi nego con soddisfazione, di colloquiare tranquillamente a “nosto modo“ con gli impiegati e i funzionari dei tanti Comuni delle nostre valli. Quante volte mi è capitato anche negli uffici del Comune di Cuneo o in quelli dell’Amministrazione Provinciale di parlare con piacere in lingua piemontese o in lingua d’oc. Ti senti quasi a casa tua quando al telefono con i sindaci delle nostre valli magari involontariamente ti esprimi inizialmente in italiano mentre dall’altra parte ti dicono “Nousiàuti parlen a nosto modo“. Potersi esprimere nella nostra lingua nei pubblici uffici, oltre che essere una soddisfazione grande, ti permette spesso di superare quel distacco o quella diffidenza tra il pubblico ed il privato e sicuramente ti aiuta a creare maggior collaborazione e voglia di risolvere i problemi insieme.

N’àutra sman-a a s’ancamin-a. I soma tuti invità. E dàit che mi im ricòrd bin le bele sensassion ch’a l’avìa dame la serie ‘d conferense prima ‘d costa, i pijerai la stra për Coni për andé a sente.

Taggato:
Set 03

lumin
Com ch’i l’avìa già fàit l’àutr ann, i segnal costa bela inissiativa ‘d Gioventura Piemontèisa cost saba a eut meno un quart, al calé dël sol: un lumin anvisch fòra dla fnestra për la vrità, la libertà e la pas.

Chi ch’a pudrà e a vurrà as truvrà a Soperga, autramentre a soa ca. Un gest cit, che mi i farai da la montagna an mes al mar.

(La festa, peui, a seguita ‘l di dòp. Ij detaj a son ambelessì.)

Un cit segn për la nòstra patria cita.

Taggato:
preload preload preload
© 2021 Gianni Davico  Licenza Creative Commons