Tag: lenga viva

Ël piemontèis? Na lenga da salvé

A scriv Vittorio Bertola ansima a soa pàgina Facebook:

So che è un tema difficile e non prioritario, ma (con mia sorpresa) dopo un anno di attesa il consiglio comunale ha approvato il nostro ordine del giorno che chiede al Parlamento di inserire il piemontese tra le lingue minoritarie riconosciute ufficialmente nella legge 482/99, come da appello già approvato da tanti comuni piemontesi di ogni colore politico. Non sosteniamo inesistenti superiorità locali (la tutela peraltro andrebbe concessa a tutte le lingue locali d’Italia e del mondo) e nemmeno vogliamo alimentare stupidaggini leghiste, ma vorremmo tutelare un patrimonio culturale millenario che, bello o brutto, esiste soltanto qui e che sparirà nel giro di un paio di generazioni se non facciamo qualcosa per salvarlo.

An sël sit dla comun-a ‘d Turin a-i é ël comunicà ufissial.

Mi ‘d polìtica i na capiss pòch, ma quaicosëtta an sl’argoment i la sai.

1. A-i é tanta ignoransa (ant ël sens etimològich dël termo, gnun as senta ofèis) an sël tema, a parte da chi ch’a dovrìa fé le legi an giù (in primis la distinsion an tra lenga e dialèt).

2. Purtròp […] continua a leggere »

10/04/2013 4 Commenti

Ij sit an piemontèis

A
Doi agn fa i l’avìa scrivù un pòst ansima ai sit an piemontèis: na lista ‘d lòn che la ragnà a eufr an nòsta lenga. Bin, doi agn ansima al Web a son n’eternità – costa a l’é donca na “radiografìa” dl’esistent ancheuj.

1. Pijoma l’andi

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con pì ‘d 60mila artìcoj (a j’ero 35mila mach doi agn fà – e peui a dijo che ij piemontèis a son bogianen!) e al pòst nùmer 57 ant ël mond (a j’era 58) për sòn a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

2. J’associassion

A-i son peui ij sit dj’associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a). Alfabeticament:

– Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares, e ch’a sta donca fòra da la lista;

– l’associassion Alp, che con fatiga a va anans dòp che Tavo Burat a-i é pì […] continua a leggere »

03/04/2013 1 commento

Bilenghism

Ancheuj i segnal un pàira ‘d sit an italian ch’a peulo serve a coj (pòchi) pare e mare ch’a vorrìo parleje a le masnà an lenga regional, ma a l’han pao che peui a amprendo nen bin l’italian (stòria veja, e a-i na fà nen se la lenghìstica a l’ha dimostrà ch’a l’é, aponto, na stòria: a l’é vera ant la percession comun e donca a venta pijela an sël serio).

(Ël discors a podrìa esse bon ben longh, ma im limit a fé la segnalassion sensa coment.)

Ël prim a l’é bilinguismo.regionale, ch’a spiega an pòche paròle ciàire la question e – dzora ‘d tut – an giuta a capì quaidun an tra ij mit fàuss che, an Italia dzora ‘d tut, a sircondo la lenga.

Lë scond a l’é Bilingue per Gioco, che bele ch’a dòvra cola bruta parola, “dialetto”, a l’ha tante anformassion e pont ëd vista an sl’argoment.

13/03/2013 1 commento

Giuseppe Sanero, Le “lenghe” dël Bòsch dël Mërlin

Polyporaceae
A l’é n’idèja ch’i l’hai da tanti agn. I peuss nen dì da sempe, përchè quand ch’i j’era masnà tut antorn a mi a j’era piemontèis e donca distingue le lenghe a j’era nen na ròba con un sens, ma im arcòrd che antorn ai 25 agn – na vinten-a d’agn fà – i l’avìa provà a viré Orazio an piemontèis (mersì, sempe mersì për sòn a Riccardo Massano): la prospetiva a cambiava.

Bin, da anlora l’idèja mia a l’é che ‘l piemontèis, come lenga milenaria, as peul dovresse për parlé ‘d tut ma pròpi ‘d tut. E i son nen sol an costa matarìa: pr’esempi quàich dì fà a l’é surtìe l’ùltim nùmer dl’arvista “Il micologo” ch’a pùblica n’artìcol ëd Bepe Sané (Dragonòt), anté che l’autor a descriv “cheiche Polyporaceae ch’a chërso ant ël Bòsch dël Mërlin”.

Bin, për mé cont a l’é na bela ròba. E a l’é bel ch’as sapia.

23/01/2013 1 commento

Fabio Scaliti, El rèis i son lònghe e s-ciasse…

Fabio Scaliti, amis e colega, a l’ha scrivù un tòch – bel, pròpi bel – an sò dialèt sclint e largh. I lo but pì che volenté ambelessì. Con sò përmess e na cita nòta: a smija ‘d lese Pavese, pr’esempi col dël Diavolo sulle colline:

Dalle cantine del Rossotto venne fuori una bottiglia, poi un’altra. Era un vino che lasciava la bocca sempre più asciutta. Bevemmo noi tre, sotto il portico che dava sui prati. Non capivo se tanta dolcezza passava dal vino nell’aria o viceversa. Sembrava di bere il profumo del fieno.

Enter Fabio.

Ciao Gianni,

a të scriv për contete na cita stòria ch’la mës-cia lengua, rèis, viagi e arcòrd.

Për fela nen tant lònga, a j’heu passà cheich dì an Liguria antorn a Vintmija, per fé respiré ‘n pòch d’aria bon-a a dòna e masnà (e fé cheica vira an bici per mé cònt!).

L’ocasion a l’é staita bon-a ëdcò per passé a trové doe magne dla part ëd mé mare, ch’i vivo là da minim 50 agn (e possa) e i viagio tute e doe ans ij 80-85 agn. Ma, per sò forteun-a, i son ancora pì che ‘n piòta e a piòmb ëd tësta.

[…] continua a leggere »

16/01/2013 5 Commenti

Hugo Alloa, Ël premi ‘d Maria Teresa Andruetto

I l’avìa parlà d’Hugo Alloa ambelessì (nò, a l’é pì giust dì che a l’ha parlà chiel, mi i l’hai mach fàit còpia e amplaca).

Peui i l’hai ciamaje dë scrive un tòch për cost ëscartari. Dit, fàit, l’artìcol a l’é ambelessì sota, butà parèj com ch’a l’é rivame. Miraco a në smija normal e i-j doma nen cont, ma cost a l’é ‘l piemontèis ch’a së scriv ancheuj an Argentin-a. E un gròss mersì, as capiss, a nòst amis Hugo.

Enter Hugo Alloa.

—

La scritriss argentin-a María Teresa Andruetto, fija ‘d piemontèis, a l’a arsëvù ël 14 nòvember ël premi “400 años” conferì da l’Università ëd Córdoba. A l’é staita na sirimònia motobin emotiva durant la qual, combin che la lenga dovrà ant ij discors ëd presentassion e dcò an col ëdl’autriss a sia staita lë spagneul, i l’hai sentù na sòrta d’eco ëd vos lontan-e ch’a vnisìo lì a carësseme j’orije e ‘l cheur. A na certa mira, María Teresa a l’ha ardait vita a […] continua a leggere »

12/12/2012 3 Commenti

Ël parlà e lë scrit


I l’hai lesù n’artìcol, gavà da cost lìber, ch’a dis tante ròbe anteressante an sla poesìa an lenga regional e, për conseguensa, an sël lese an piemontèis.

L’autor a l’é Stefano Ghidinelli, ël tìtol dl’artìcol a l’é Non leggete, vi prego, Raffaello Baldini! L’abstract a l’é motobin ciàir:

La poesia dialettale è stata ormai da tempo sdoganata. Ma scontato il vecchio pregiudizio di popolarità subletteraria, il dialetto si è trasformato in veicolo di una poesia iperletteraria, perché per chi non ha competenze altamente specialistiche, leggere poesie in dialetto (almeno, in un dialetto che non conosce) è un’esperienza irrimediabilmente frustrante. E allora, meglio non leggerla proprio. Meglio provare (se si può) ad ascoltarla.

An pòche paròle, Ghidinelli a dis che i soma tròp anans. Ma i pens pro ch’a l’abia rason, përchè se gnun a les an piemontèis la colpa a peul nen esse ‘d chi ch’a les (nen), ma il ciurlo è nel manico: lese an piemontèis a l’é tròp difìcil (Gramsci a sarìa nen d’acòrde, e mi – motobin pì modestament – con chiel, ma ij fàit a son fàit e come […] continua a leggere »

24/10/2012 2 Commenti

A Piazzetta


La lenga corsa scrita a l’é nen piassà mal come la nòsta. Miraco ant le stra as sent pòch, ma pijoma un blògh come cost: lòn ch’a frapa sùbit a l’é ‘l nùmer ëd coment a j’artìcoj. A-i na j’é tanti, e tuti an cors.

E ij cors a son 260mila, mentre ch’i stimoma che ij parlant piemontèis a sio anviron doi milion. (As capiss che vesse n’ìsola, da na mira lenghìstica, a giuta.)

Na lenga viva a l’é viva quand ch’a ven parlà e scrita, quand ch’a ven scotà e lesùa. E cost giornal a ven stampà an 15mila còpie, distribuìe a gràtis. Am ven am ment lòn ch’i fasìo noi con «é!», e con Orazio i pens che

Aut insanit homo aut versus facit.

Lor-lì a son dij mat e dij poeta. Dësnò chi ch’a-j lo farìa fé? Ma la lenga corsa, mersì a ‘d folairà come costa, a viv.

05/09/2012 5 Commenti

Povron piemontèis


L’associassion Arcancel ëd Carmagnòla a l’ha pijà na cita inissiativa a pro ‘d nòsta lenga. An ocasion ëd la fera dij povron ch’as ten tuti j’agn an prinsipi dë stèmber (st’ann dal 31 agost al 9 stèmber), a l’ha produvù – an colaborassion con ël consòrsi dij povron ëd Carmagnòla – un cit arsetari për ij povron.

Ël consòrsi, an fa savèj Bepe Sané, una dle anime dl’associassion, a l’é dimostrasse motobin anteressà a l’inissiativa, e ij prodotor consorsià a distribuiran l’arsetari a tuti coj ch’a cato na cassiëtta ëd povron (o bele mach quàich povron), com un cit cadò.

L’arsetari as peul dëscariesse ambelessì. La version a stampa – 10mila còpie – a l’é stàita produvuva “an economìa”, risparmiand ël pì possìbil.

A gionta Bepe:

A l’ha stupine l’anteresse che i l’oma trovà da part dël consòrsi e dij prodotor e im përmëtto ëd sugerì che a podrìa esse n’ideja cola ëd prové a travajé con le realtà amprenditoriaj dël teritòri, për dovré an quaich […] continua a leggere »

22/08/2012 2 Commenti

La manera pì bela për pratiché ‘l putt


Quand i më ston scaudand prima d’un gir, o quand ch’i ston travajand an sël mé gieugh ant ij prim di dla sman-a, i pràtich mach doe distanse an sël putt: coj ch’i pens ëd buté andrinta e coj vreman longh.

Për prima ròba, i pràtich un burdel ëd putt cort, probabilment ëd pì che la pì part dij giogador an sël tour. I dirìa ch’i pass anviron ël 95% dël temp dedicà a la pràtica dël putt a tiré coj nen pì longh ëd doi méter e mes. I sern dij putt cort ch’a l’abio na pendensa e i-i colpiss an manere diferente.

I na colpiss quaidun fòrt, tirandje an manera ch’a pijo ‘l fond dël teucc, e dj’àutri an manera pì dossa, an manera ch’a meuiro lentament andrinta, passand da na banda. Dòp a un pòch, sòn am giuta a avèj un sens ëd la manera ch’a fonsion-a mej për ël tipo ‘d green ansima ai quai i gieugh col di. Ti it vanserai quàich ësbordà s’it fà atension a coste ròbe.

Quand ch’a l’é possìbil, ëd sòlit i sërch ël teucc ëd pràtica […] continua a leggere »

25/07/2012 2 Commenti