Për ëscaudésse ‘l man is je bufavo
coma a sfreidé la bòba,
për ëscaudésse ij pe, mej che ij calié,
i batìo le brochëtte e i-j arbatìo,
për ëscaudésse ‘l còrp ansema a l’ànima
i contavo e cantavo ‘l bel dl’istà:
sfeuja, sfeuja, sfojor, sfeuja, sfojòira,
le feuje ‘d mélia, ij feuj ëd margarita
(Amélia o Margarita?
Cola ch’a l’é ch’am vorerà pì bin?);
për ëscaudé-ne l’ànima, tan mama
che granda an fasìo luse
la lus dël Sol ëd j’ànime e dij còrp
ch’a ven da l’òstia (piassa San Silvest:
ël miraco)
e da toe lenghe ‘d rai, Colomba Bianca,
o da le lòsne dl’àngel tuta lansa,
San Michel dla balansa:
“in infernum detrude”, ‘l di ‘d soa festa
a dëscadnava d’ant ël Purgadeuri
mila milanta e un-a ànima onesta,
an diséndje: “Oh,sss,ten,seuri”
e a le lvava al sol Sol, col dl’ostenseuri.
Për ëscaudésse… e a l’era càuda e bàuda
toa làuda, ò vita gàuda, tuta an […] continua a leggere »
Autore: giannidavico
Barba Tòni Bodrié, Për ëscaudésse
Ël chierèis e la koiné
L’àutra sman-a i parlava d’un mé problema a rësguard dël piemontèis: la diferensa tra lë scrit (grafìa Brandé) e ‘l parlà (chierèis, dialèt che tra l’àutr a l’ha ‘d caraterìstiche bon ben anteressante – prima o peui a ventrà scrivne la gramàtica), e la distonìa che sòn a pòrta.
L’artìcol a l’ha portà tanti coment, e për sòn i veuj ringrassié ij tanti amis ch’a l’han vorsù dì la soa: përchè avèj sentù d’idèje diferente a l’é servime a capì un pòch mej mé rapòrt con mia lenga.
L’opinion dominanta, a më smija ‘d capì, a l’é cola che col che mi i përcepiss come un problema a l’é nen un ver problema, ant ël sens ch’a l’é normal për tanti scrive ant na manera e parlé an manera diferenta (Riccardo a l’ha fàit dj’esempi për toscan e sud-tirolèis, Pep për ël catalan, Lissànder për ël dialet ëd Moncravel rispet al piemontèis).
D’àutra part i peuss nen pretende che le doe ròbe a ven-o a esse l’istesse (i dovrìa esse na e chërsù a Carmagnòla o a Pinareul!), e a la finitiva lòn ch’a capita a l’é natural. Da na mira, an efet, am ven natural scrive dovrand la […] continua a leggere »
Un piemontèis, tanti piemontèis
La ciaciarada d’ancheuj a l’é dzortut l’arconossiment d’un problema lenghìstich ch’i l’hai da tanti agn e ch’i son mai riessù a arzolve (miraco na solussion a esist nen, ma i vëdroma).
Ël problema a l’é la diferensa ch’a passa tra ‘l piemontèis dla koiné (col ch’as treuva an sël dissionari ‘d Milo Bré, i podrìo dì semplificand) e ‘l piemontèis che mi i son chërsù sentend e parland, visadì ël chierèis ant ël mé cas.
E, për dine un-a, an chierèis a esist nen l’artìcol “le”: a-i son nen le colin-e, a-i son ël colin-i e fin-a ij colin-i.
Come riesse a buté ansema an armonìa ‘l piemontèis literari e ‘l piemontèis fàit ëd tèra e ‘d vita ‘d mincadì? O, për dila an manera diferenta e slarghé un pòch la question, come avziné al piemontèis scrit ij tanti parlant piemontèis che a së sbaruvo dle régole?
La rispòsta ch’i son dame – da tanti agn – a l’é dë scrive an piemontèis “clàssich” (Bré), përchè sòn a veul dì parleje a tuta la gent dël Piemont; ma mé parlé (come col ëd quasi tuti ij piemontèis) a l’é diferent, e donca a ven a creesse na distonìa. Distonìa che […] continua a leggere »
2015: ij sit an piemontèis
Quatr agn fà i l’avìa butà ambelessì na lista comentà dij sit esistent an piemontèis, lista ch’i l’hai peui agiornà doi agn fà.
An doi agn tante cose a cambio: i don antlora ambelessì na lista agiornà. Naturalment a l’é fàita seguend lòn ch’i conòss, e donca chi ch’a sa ch’a parla!
1. Pijoma l’andi
As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con squasi 64mila artìcoj (a j’ero pì ‘d 60mila doi agn fà e 35mila mach quatr agn fà) e al pòst nùmer 65 ant ël mond (un pòch pì an bass ëd doi agn fà, quand ch’a j’era al nùmer 57) a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.
2. Giornaj e scartari
An piemontèis, la rubrica d’Albina Malerba e Giovanni Tesio ansima a “La stampa”.
La pàgina ‘d “Piemontèis Ancheuj”: jë sfòrs ëd Michel dij Bonavé e tanti amis ëd nòsta lenga.
J’archivi d’Assion piemontèisa, […] continua a leggere »
Tavo Burat, Òm da bòsch
Mi i l’avrìa mai sugname ‘d vers
s’i fussa nen stàit cissà
cimentà
brusà
da la passion për mia lenga.
Ancheuj, për mèj gropé
dël ghet la cioenda sgardamlà
a smija che fin-a ij vers
av ven-o a taj.
Antlora a l’é assè.
I strompo la piuma.
O i në farai na flecia. E pi
nen paròle ‘d bòsch. Ma
come ‘l Robin anglèis
o ij tuchin nostran
i sarai òm da bòsch.
I scrivrai mach pi sle muraje.
E sij cartèj ël nòm dij pais
ant la lenga dla tera.
Për cola vèja resistensa
neuva.
(Ansema a Piemontèis che mi i son la poesia pì bela, scond mi, ëd Tavo Burat.)
(E con Tavo a serv nen fé tante paròle, a basta lese.)
Tavo Burat, Piemontèis che mi i son
Dabon mi i l’hai nen d’àutre soste
da fòra dal mond ëd mia lenga.
‘L piemontèis a l’é mè pais.
Mi i l’hai gnente d’àutr da difende
mach ës lagh ëd laità bujenta
coma na colòbia sarvaja
che d’andrin e fòra am nuriss.
‘L piemontèis a l’é mè pais.
Gnun d’àutri drapò d’andeje dapress
che coste paròle ‘d rista tròp dura
bagnà tëssùa con la mia saliva
e che a quata a j’euj mè còrp patanù.
‘L piemontèis a l’é mè pais.
Tuta la resta a l’é mach d’anviron.
[gavà da Tavo Burat, Finagi, Ca dë Studi Piemontèis, 1979, p. 38]
Nino Costa, Ij cit, III
Quaich vòlta, quand ch’a fa dëbsògn, i-j ruso.
Se nò, ‘ndoa ch’a andarìa l’autorità?
Im dagh n’aria robusta, i fass ël muso,
i crïo “Ma ‘n soma! E-lo parèj ch’as fa?”
Lor an sle prime ‘n pochetin së scuso,
peui dòp a resto lì mortificà:
l’han subit j’euj pien ëd lagrime ch’a-i luso,
e mi, guardandje, im sento ‘l cheur sarà.
Epura… guai s’as feissa nen parèj…
Certi moment l’han un gigèt adòss
ch’as tiro jë scufiòt mach a guardeje.
Ma da lì ‘n pòch, vorèj o nen vorèj,
quand ch’im jë vëddo ‘ntorn coj doi balòss,
l’hai pa ‘l corage, mi, ‘d nen perdoneje.
—
Gavà da Nino Costa, Fruta madura, Turin, Viglongo, 1980, p. 104.
Andrea Di Stefano, Gramàtica ‘d lengua piemontèisa (ant la varianta ‘d Bièla)
Ancheuj i la pijoma un pòch larga. I partoma da Erri De Luca, che s’a fussa piemontèis a dirìa:
I consider valor lòn che doman a valrà pì gnente, e lòn che ancheuj a val ancor pòch.
Bin, Andrea Di Stefano, un brav fieul piemontèis, un ëd coj ch’a l’han a car nòsta lenga piemontèisa e nòsti dialèt, a l’ha anviarà un crowd funding, visadì na produssion dal bass, për rivé a publiché la soa gramàtica dël bielèis.
A l’é na ròba bela aponto përchè a smija ch’a l’abia nen valor; ma Montale a parlerìa ‘d longh ëd
gli scorni di chi crede
che la realtà sia quella che si vede.
Andrea a ciama a tuti ‘d deje na man. (Lassoma da part ël temp, ma publiché un lìber a l’é n’afé ch’a costa – “lavori ad alto rendimento”, com ch’a dirìa Batista –, e giutelo a l’é na ròba bela e giusta.) Chi ch’a l’ha piasì a peul andé ambelessì, andova tut a l’é spiegà an manera ciàira. As peul […] continua a leggere »
Fé un quaranteut
I l’hai traversà con la famija la mia patria sconda an màchina, ier.
Ier a ancaminava me an nùmer 49, e passé ël di ant ij pòst – Porto Pollo e anviron – che për mi, sarand j’euj, a son ca a l’é stàit ël regal pì bel. (Ambelessì a-i é tuta la stòria.)
Arlongh ël di a l’é rivame na teorìa costanta d’auguri, ròba che a fà bon ben piasì. Le sensassion am guidavo; e un sintagma, la festa dj’agn, për ël qual a venta ch’i disa grassie a Nicola Duberti.
Tanti moment dël di am resteran andrinta. Ruvé, a mesa matin, al San Petru për prenoté ël disné. Spassëggé për Porto Pollo, campand l’euj ai pòst anté ch’i l’oma passà tante istà. Giré për ël golf dël Valinco, anté che squasi minca pera, minca cartel, minca ca a son gropà a un ricòrd, a na paròla dita, a na sensassion.
An doe paròle l’idèja general a l’é che la Còrsica – metàfora pien-a dla vita – a l’é nen (mach) un pòst ëd vacansa, ma a […] continua a leggere »
Marcé an Còrsica
La Còrsica a l’é nen na specie ‘d Polinesia un pòch pì davsin-a, ma pitòst na val Grana un pòch pì leugna. Cost concet a j’era già andrinta ‘d mi – bele se an manera un pòch confusa – tërdes agn fà, quand che për la prima vira i son ruvà da coste bande, e con ël temp a diventa sempe pì sclint.
Për avèjne la preuva sensa ombra ‘d dùbit a basta monté un pàira d’ore ansima a na montagna dle tante. Da lì, marciand, as vogh bin che ‘l mar a l’é pòch pì che n’incident. Na ròba bela, as capiss, ma nen lòn ch’a caraterisa costa tèra.
Sì a ven-o a taj le paròle ‘d Cesare Pavese, che an Il diavolo sulle colline a dis:
Mi tornò in mente nel buio quel progetto di traversare le colline, sacco in spalla, con Pieretto. Non invidiavo le automobili. Sapevo che in automobile si traversa, non si conosce una terra.
E marciand për coste montagne i capiss tante ròbe. Pr’esempi che ambelessì i sarai sempi n’òspite: magara bele quaidun ch’a […] continua a leggere »