Tag: masnà

A living experiment: doe masnà e ‘l piemontèis

Com quaidun an tra ij mé letor a sa, mi i l’hai doe cite, d’ondes e quatr agn. I treuv anteressant fé na sòrt ëd balans dël rapòrt ch’a l’han con nòsta lenga.

Mi i l’hai parlaje da sempe mach an piemontèis. Nò, vreman nen pròpe da sempe: për la prima sman-a ‘d vita dla pì granda i l’hai dovrà l’italian. I arcòrd che chila a j’era pen-a tornà da l’ospidal – a l’avìa donca pòchi dì –, a dromìa pasia an sò cun-a e mi i-i parlava an italian. Ma peui i l’hai pensaje e i son dime: «Ma lòn ch’i ston fasend? I ston parland a mia cita ant na lenga ch’a l’é nen cola dla famija, nen cola dël cheur, nen cola vreman mia, profondament mia».

A l’é stàit an col moment ch’i son passà al piemontèis, e da lì i l’hai sempe seguità. E i l’hai falo an manera completa: donca nen mach parlé, ma ‘dcò lese, canté e via fòrt, visadì i l’hai sempe dovrà con lor costa lenga, an privà e an pùblich, bele che quàich vòlta costa sernia a costa (i capiss motoben bin che d’antorn a mi a-i é chi ch’as ciama […] continua a leggere »

La levr e la bissa copera

Riccardo “Borichèt”, “un ch’a l’ha a cheur soa lenga”, a l’avìa fàit na bela tradussion ëd na conta për ij cit, L’òm ch’a piantava j’erbo ëd Jean Giono.

Quàich dì fà i l’hai publicà ambelessì na mia cita conta, Tonelo ël sirvan monelo. Alora chiel a më scriv e am ringrassia (ma com ch’a sarìa a dì? I son mi ch’i ringrassio ti!), e antratant am manda na soa version ëd La levr e la bissa copera.

“Fane lòn ch’it veule”, am dis. Mi i son bon ben content ëd butela ambelessì e ‘d contribuì, mersì a chiel, a fé chërse – ch’a sia pura ‘d pòch – la literatura an piemontèis për nòste masnà.

Tonelo ël sirvan monelo

Quand che mia cita granda a j’era cita – singh agn, ses –, i l’avìa anventà për chila na stòria ch’a pijava l’andi da un fàit real: jë spetàcoj për ij cit al teater Agnelli ‘d Turin, anté ch’i andasìo (e i andoma) volënté d’invern.

Cola stòria a l’é stàita për tanti agn mach oral. Peui i l’hai scrivula. Adess i l’hai pensà ‘d difondla a pro dij pare e dle mare, përchè a l’abio quaicòs ëd pì da lesje a soe masnà.

Bin, a l’é ambelessì.

L’òm ch’a piantava j’erbo

Dël 1953 Jean Giono a publicava da Gallimard na bela stòria, L’homme qui plantait des arbres.

Riccardo, un ch’a l’ha a cheur soa lenga, a l’ha fane na tradussion an piemontèis ch’i l’hai butà ambelessì.

I soma nen andàit a ciameje a l’editor ij drit dla publicassion, com ch’a sarìa bon-a nòrma an costi cas, e përchè a sarìa na stòria longa, e përchè a l’é nen naturalment n’at fàit për vagneje, e përchè i confidoma ant la benevolensa pòstuma dl’autor. As capiss che tuta la responsabilità a l’é mia, bele che Riccardo a l’abia fàit tut ël travaj.

E ambelessì as peul vëdde la stòria e sentla an fransèis.

Për ij pare e le mare: stampela e lesijla a vòste masnà, a farà bin a lor e a farà bin a vojautri.

Për Riccardo: un mersì a basta sertament nen për lòn ch’it fà, ma an tute le manere mersì.

N’àutr vir dë stagion për la Ca dë Studi Piemontèis

Jér an Àich i l’hai terminà le mie ciaciarade dë st’ann për la Ca dë Studi Piemontèis. Argoment: ël piemontèis e le masnà.

Ambelessì a-i é un video con le mie impression, e ambelessì ël PDF dla dispensa ch’i l’hai distribuì durant la lession.

A l’ha colpime, an fond a la sala…

Jér i l’hai tenù a Susa la tersa lession dë st’ann për la Ca dë Studi, che peui a l’é sempre l’istessa ma itineranta: Ël piemontèis e ij cit. Dël përchè e dël përcome lese an piemontèis a nòste masnà.

I l’hai trovà na bon-a partecipassion, lòn ch’a peul mach feme content. Impression dël piemontèis come lenga viva. ‘Dcò përchè a l’ha colpime, là an fond a la sala, na fija – a l’avrà avù vint agn o che – che a na bela mira a l’ha fassé coragi e pijà la paròla, là an mes a tute cole përson-e ch’a podìo esse sò pare e mare e miraco ‘dcò (an quàich cas) ij sò grand, për dì che a chila ‘l piemontèis da cita a l’han nen mostrajlo, ma che adess a veul amprendlo.

Ecco, a më mnisìo an ment ij felici pochi d’Elsa Morante, përchè a son coste interassion ch’a rendo pì significativa e pien-a na ciaciarada parèj.

Im sentìa a mé ca, i j’era content. A la fin le përson-e am ringrassiavo, e bele se i savìa nen për còs i l’avrìa vorsuje dì spete, parloma ancora, foma un pò ‘d festa e un pò ‘d rabel.

[…] continua a leggere »

Ël piemontèis e ij cit. Dël përchè e dël përcome lese an piemontèis a nòste masnà

I ston prontand la conferensa ch’i tnirai st’ann a Moncalé, Susa, Turin e Àich për la Ca dë Studi Piemontèis. Për costa edission i son andàit a arpié un tema dël qual, come a san bin ij mé vintesingh letor, i parl sovens e volenté: lese an piemontèis ai nòsti cit.

I parlerai ëd GianRens Clivio, Milo Bré, Ezio Girardi, Michela Grosso, Adriana Chiabrando e tanti autri autor ch’a l’han scrit e scrivo an nòsta lenga për ij cit, sensa dësmentié le tradussion ëd Pinòcchio, dël Cit prinsi e via fòrt.

Chi ch’a fussa anteressà a sarà mè òspite bin agradì a:
– Moncalé, Famija Moncalerèisa, Via Alfieri 40, merco 24 mars a 4 e mesa;
– Susa, Unitre, cors Union Sovietica 18, màrtes 30 mars a 4 e mesa;
– Turin, biblioteca Villa Amoretti al parch Rignon, cors Orbassan, 200, merco 7 avrì a 5 ore;
– Àich (Acqui Terme, an slë cartin-e), scòla elementar Saracco, via XX stèmber, 20, lùn-es 12 avrì a 5 ore.

Ambelessì a-i é ‘l calendari complet dij cors, con un gròss mersì a Giulia Pennaroli e Dàvid Damilan për tut lë sfòrs organisativ.

Ël piemontèis e ij cit

[mé artìcol publicà ansima a la “Gazzetta d’Alba” ëd màrtes 1 fërvé 2010]

Un monsù, quàich sman-a fà, a l’ha scrivù ansima a piemontviv:

Io ho quattro figlie che mi dicono: “Ma papà, piemunteis e ru parlumne mach mi e ti?”

As podrìa obietesse an sla grafìa ‘d costa frase, ma a l’é nen amportant ambelessì. Lòn ch’a conta a l’é la sostansa. An parland ëd lenghìstica, a-i é gnente ‘d pì vèj dla lenga parlà: noi i podoma fé tute le teorisassion ch’i voloma, ma peui an termo pràtich i parloma nen com ch’i «dovrìo», i soma noi parlant ch’i l’oma razon, nen ij cacam ch’an dijo com ch’i dovrìo parlé.

A-i é nen na solussion a cost problema, com ch’a-i é nen na rispòsta a la domanda: «Ma ‘l piemontèis a dà da vive?» O mej, a l’é la domanda ch’a l’é nen giusta. Com ch’i disìa quàich sman-a fà, për mè cont la rispòsta a l’é ant la frase ‘d Pompeo arportà da Plutarch, dita ai marinar che a vorìo dëstornelo da l’alvé j’àncore për Roma durant na gròssa tempesta, mentre che chiel a dovìa porté ambelelà ël gran cujì an Sicilia, Sardegna e Africa: […] continua a leggere »

Ël piemontèis e ij cit

Ricardo, an comentant mé ùltim pòst, a dis:

a venta ch’i parloma piemontèis a nòstre masnà. Peui a ventrìa ëdcò trové la manera ëd feje rancontré antra ‘d lor, përchè ch’as sento nen diferent da j’àutri.

Sì, naturalment a l’ha razon – almanch fin-a a quand ch’as resta ant le possibilità teòriche. Përchè fé parèj a l’é nen fàcil, e dzora ‘d tut a l’é già na manera ‘d feje sente ant n’arzerva indian-a: përchè ij gieugh dle masnà a son naturaj, a nasso dal gnente, se a son tròp construì – purtròp – a peulo nen fonsioné.

(E im arcòrd che mi, quand ch’i l’avìa na tërdzen-a d’agn anviron, n’istà che ij mé a l’avìo fità na ca dzora Lans, an savend da lor che ël mé compagn ëd gieugh preferì dël pais a parlava piemontèis, i fasìa dificoltà a parleje an piemontèis. An teorìa im disìa e i disìa ch’a sarìa piasume, ma an pratica a l’é mai capità, e donca i podrìa nen feje na colpa adess a mie masnà se a parlo nen mia midema lenga.)

Donca i pens, bele se a sagnacheur, che na ròba parèj a peussa nen capité. Alas.

Masnà e letura

A l’é mai tròp prest për ancaminé a lese a le nòste masnà, përchè ij cit – bele se a fusso ancor ant la pansa dla mama – a scoto con tant piasì la vos uman-a, sia ch’a parla, ch’a canta o ch’a lesa na stòria.

An pì, coltivand la costuma a scoté, ël cit a aumenta la durà dl’atension e a dësvlupa soa imaginassion. Sensa conté ël fàit che le stòrie a-i dan manera ëd conòsse paròle e mond neuv, e che ël fàit de sté tacà ai lìber ant un contest seren e arlassà a lo giuta a vorèj-je bin, e a desideré d’arpete l’esperiensa minca vira ch’a sia possìbil.

Tut sòn, naturalment, a-i deurb j’euj an sël mond e a prepara mej la masnà a vesse na vera sitadin-a dël doman.