Tag: bërbotàire

Stamatin, ansima a la home page ëd Repubblica.it, a j’era cost artìcol, che a conta dj’ùltim dodes parlant ël Ktunaxa e ‘d come la tecnologìa a peussa salvé costa lenga.

A va bin. Mi i l’hai ël rispet massim për costa lenga ch’i l’avìa – ignoransa mia – mai sentì nominé. Ma ‘l Ktunaxa, ciamoma le ròbe con sò nòm, an ampiniss la boca e a n’impegna nen. A l’é elegant parlé ‘d lenghe parèj.

Ma përchè n’artìcol come cost a mensiona nen dij cas motobin pì davsin a noi? Quaidun-a, magara, dle tërzent lenghe regionaj esistente an Italia? O miraco ël cors, tant për dine un-a?

Ma son a anteressa nen, a fà nen audience. E miraco a sarìa fin-a pericolos.

A l’é un pòch come Simone Perotti, che a dis:

finché ero il fighetto milanese bizzarro che si ritira in barca andavo bene. ora la faccenda si fa più complicata.

Lamentesse a serv nen. Pijoma at e andoma anans. Rari nantes in gurgite vasto, a va bin parèj.

Parland dl’avnì dël piemontèis, tròpe vire a më smija ch’i giro antorn a la question ma ch’i rivo mai da gnun-e part.

Com dì: an manco sempe disneuv sòld për fé na lira. Tròpi condissionaj, tròpi desiderata e pòchi fàit.

A l’é nen na ròba ch’as fà da sola, e le fòrse dij singoj – o bele dj’associassion – a basto nen. Ël piemontèis a l’é nen na ròba svicia, com ch’as peul dì pr’esempi dël catalan (ij fotbaleur as sugnerìo mai ëd parlé an piemontèis) o, da na mira diversa, dël forlan ëd Pasolini.

A sarìa necessaria na gròssa operassion ëd marketing: polìtica, sòld e via fòrt. Naturalment a-i son nen ij sòld për na ròba parèj (ch’a j’anteressa a gnun): donca as farà nen, mai, a venta ch’is na rendo cont.

Sòn a veul nen dì che ‘l piemontèis a meuir, përchè che ij malavi terminaj a son – për dila con le paròle ‘d Tavo Burat sità da Fabrissi Arnaud – ancora viv e pa ancora mòrt. A veul dì però che le fòrse a son coste e a basto nen, nì a basteran doman. Ma navigare necesse vivere non necesse, a noi an basta.

Gioventura Piemontèisa an fà savèj che ‘l parlament consèj dij ministr italian a l’ha ratificà cost véner la Carta Europea delle Lingue Regionali e Minoritarie. E ‘l piemontèis, des sécoj ëd tradission ëscrita, pì che doi milion ëd parlant, a l’é nen comprèis ant la lista.

Quaich pensé, ambelessì.

1. Ël fàit che un govern a arconòssa nen dignità ‘d lenga a n’idiòma ch’a l’é lenga sota tute le mire possìbile a veul mach dì che col govern a l’ha sernù d’ignoré, da costa mira, la realtà. Ma na lenga a l’é na lenga a l’é na lenga, e son a l’é un fàit nen dipendent da lòn ch’a pensa e ch’a fà chi ch’a comanda, visadì chi ch’a dovrìa avèj na vision dla giustissia la pì spantià possìbila.

2. L’Italia a veul nen che ‘l piemontèis a sia mostrà ant le scòle, ch’a resta na ròba da vej, bon-a për la poesìa e via fòrt. (Ròba ch’a stupiss gnanca pì che tant, se i lesoma lòn ch’a pensa dij «dialèt» un […] continua a leggere »

Domenico Torta, ant l’incontr ëd presentassion dël lìber Ciamemi nen poeta (Riva ‘d Cher, domìnica 4 dzèmber) a l’ha butà l’acent ansima a un problema ‘d tute le lenghe regionaj o minoritarie: mi i parlava dla necessità dë scrive “pì da bin ch’as peul”, për dila a la Barba Tòni, ma chiel a l’ha fàit noté che la poesìa ‘d Lino Vaschetti a l’é nen ant la pàgina, ma ansima a col chèr che domìnica a j’era lì, con chiel ch’a recitava ij sò vers, comovendse minca tant, rijend e fasend rije ‘l bel pùblich ch’a j’era.

Già, noi “purista” (com a l’ha ciamame chiel) i notoma j’acent, le e mesmute e via fòrt, ma com ch’i podrìo fërmé an sla pàgina le diferense ant la prononsia ch’a-i son, pr’esempi, an tra Cher e Riva ‘d Cher, quatr chilòmetro pì an là?

E pròpi ant la Prefassion al lìber ëd Vaschetti Domenico […] continua a leggere »

Coment ëd n’amis:

Mi i fasìa dificoltà a lese «é!», i l’avrìe dovùje buté la tradussion.

E un letor, an comentand un pòst ambelessì, a scriv:

Peccato che non vi sia in parallelo una buona traduzione in Italiano per tutti coloro che non sono specialisti della lingua Piemontese, che potrebbero godere dei benefici effetti di una maggiore conoscenza.

Mi i son un pòch stofi d’arsèive ‘d coment parèj. La tradussion ëd n’arvista? I dovrìa miraco tradùe cost blògh an italian? An inglèis? An esperant?

Mi, nò.

Gramàtiche e dissionari a esisto. Costa lenga neolatin-a a l’ha des sécoj dë stòria scrita. Chi a sa nen ch’a vada a scòla. E chi ch’a j’anteressa nen, ben, i dovoma nen piasèj-je a tuti.

Ant le sman-e passà i l’hai publicà an cost blògh quàich coment (sì, sì e sì) ansima al rëscontr an sla grafìa dla lenga piemontèisa arlongh ij sécoj. Adess i veuj dì la mia.

Mi i l’hai ancaminà a scrive an piemontèis dòp ai vint agn. I j’era iscrit a la facoltà ‘d lettere, minca ròba scrita am apassionava, e amprende a scrive an piemontèis a l’é stàit come saré un cercc – na ròba natural, cartesian-a squasi. I l’hai ancontrà na grafìa – un-a sola – e bin volenté i son stàit a le regòle, com ch’a l’é normal quand ch’a s’amprend na lenga scrita.

Se adess am disejsso «a venta cambié tut» i sarìa pront a cambié – mé ùltim lìber a parla, an doe paròle, dla gòj ch’a deriva dal cambiament. Ma për cambié a-i va un motiv, e mi i vegh nen dij motiv për passé da la grafia stòrica a cola continua a leggere »

Am dà un sens particolar scrive, parlé dël piemontèis quand ch’i son lontan da ca. Ancora ‘d pì ancheuj, da n’Autogrill an mes a l’Italia, tornand da na vacansa/travaj.

Lòn ch’a l’é ‘l piemontèis s’it l’has gnun da parlelo ansema? Am ven an ment Clivio bonanima:

Fin ch’i vivo i l’avrai da parleje piemontèis a qualchedun.

Bin, boneur che a ca a-i é na famija pronta a pensé con mi an piemontèis. Andé fòra a l’é bel përchè a-i son j’artorn.

E coste doe righe scrite an pressa a son an tute le manere na canson d’amor për mia lenga, për mia pòvra lenga piemontèisa.

Minca tant am riva na mail da quaidun, conossù o bele nen conossù, ch’am dis brav për lòn ch’i fass ambelessì e ch’am invita a seguité parèj.

L’ùltima an ordin ëd temp iér sèira, da Censin, un fieul an piòta nen piemontèis ma ch’a l’ha pijasse l’angagg dë scrivlo e parlelo.

Bin, quand ch’i les coste mail mé cheur as vemp ëd gòj. Përchè a la finitiva a l’é për moment come cost ch’i scriv.

Coste mail am dan da pensé. Pr’esempi ch’i soma rari nantes in gurgite vasto. I soma pòchi, ciapà ant na ròba ch’a val gnente e che doman magara a-i sarà gnanca pì. Ma i-i soma, i soma ambelessì, i foma ‘d ròbe. Navigare non necesse, vivere necesse – that’s it.

A la finitiva a lòn ch’a-i serv ël piemontèis, a Censin? A lòn ch’a serv ël piemontèis? Bele parland da na mira pràtica (visadì lassand da part la definission dl’identità e dl’essensa ‘d na përson-a), mé piemontèis am giuta a pensé an manera pì sclinta e precisa, e am fà vëdde ël mond an manera un pòch pì slargà.

Mersì Censin, e mersì a tuj coj ch’a dédico quàich moment ëd so vita a lese […] continua a leggere »

Ant ël pòst ëd l’àutra sman-a monsù Panero, l’autor dël Dissionari dla lenga alman-a e piemontèisa, a arcordava un concet ch’a duvrìa esse natural (ma a l’é nen): a l’é nen necessari passè da l’italian për andé dal piemontèis a n’àutra lenga o viceversa. Costa riflession a j’era stàita për chiel a la base dla creassion ëd soa euvra.

Da na mira lenghìstica a l’é n’afé perfetament normal, përchè ‘l piemontèis a l’é na lenga neolatin-a tant come l’italian o d’àutre; ma da na mira pratica i soma fongà, as capiss, ant n’ambient italian e donca i soma portà a pensé che traduve pr’esempi dal fransèis al piemontèis a sia na ròba dròla.

Ma për Clivio, tant për dì, a j’era normal.

E mé professor Riccardo Massano a l’avìa passà n’ora a lesme soe tradussion an piemontèis ëd poeta latin, lòn ch’a l’é stàit probabilment lë scat ch’a l’ha fame pensé al piemontèis nen mach come la lenga ‘d ca, ma come na lenga a tuti j’efet.

An mé cit – si parva licet, as capiss – l’istessa ròba am càpita con mia cita granda, quand ch’am ciama ‘d paròle an inglèis ch’a conòss nen: mi i-j […] continua a leggere »

Im n’ancòrz, im n’ancòrz. Ij nùmer a parlo ‘d pì che doi milion ëd parlant piemontèis, ma la mia realtà specìfica a l’é diferenta. Quand ch’i j’era gagno tut d’antorn a mi a j’era piemontèis, adess parlelo con quaidun (gavà la famija strèita strèita) a l’é pì na festa che la régola.

A lo dis bin Davide Filié, an comentand un vers (“Ci si sveglia una mattino che è morta l’estate”) ëd na poesìa ‘d Cesare Pavese, Mito:

Quanto mi piace questa frase. Non so perchè, ma ogni volta che la leggo, a distanza di anni o mesi, rivedo sempre le stesse immagini, e provo le stesse identiche sensazioni. Un misto di nostalgia struggente e di piacere nel rievocare la spiensieratezza e la magia dell’infanzia, quando tutto il mondo parlava ancora la mia lingua. C’è il mio paese, il campanile della chiesa, il vecchio lavatoio e mia nonna, sempre lei. E quel cielo azzurro come sa esserlo a settembre in Piemonte.

L’istess concet ëd Piergiorgio Graglia ant la canson Davanti a ca (dal CD Stòrie):

E […] continua a leggere »