Torna Guareschi, torna mersì al viragi an piemontèis ëd Renato Agagliate.
As treuva ambelessì. A l’é gavà da cost lìber.
Na sitassion:
Për lòn ch’a rësguarda la ramassëtta avosà, a l’é verificà che, dòp ’d cola sèira, a l’ha torna pijà soe fonsion d’ardrissa-cavèj.
Sòn i lo disoma përchè la stòria a sia completa. As peul nen, ant na conta, lassé na ramassëtta an sospèis.
Già, ij detaj a fan la diferensa!
N’ann fà i parlava dël disch dj’Amemanera. Adess i l’hai finalment catalo e ancaminà a scotelo con atension. I na parl torna volenté përchè a l’é na ròba bela.
Prima ‘d tut a colpiss l’atension a la mùsica: la mùsica a l’é curà come ch’as deuv. A anciarma l’atension al particolar, le sonorità a son curà, as intuiss che daré a-i é un travaj nen da pòch.
Peui am pias la mës-cia tra canson dla tradission, canson “nòste” ch’i l’oma sentù da sempe (ambelessì, pr’esempi, a-i é la stòria ‘d Maria Gioana), e canson neuve, scrite principalment da Marco Soria. Canson bele, bin pensà e bin eseguìe, ch’a sfigurerìo nen bele s’a fusso an italian o an n’àutra lenga.
Im ancant a sente Marica Canavese a dì ëd paròle piemontèise (pastran, pr’esempi): sente chila a canté an nòsta lenga a veul dì, an manera ciàira, che – bele con tute le ciòche da mòrt ch’i sentoma – costa lenga a l’é viva. Già, përchè la mùsica a l’é alegrìa, veuja […] continua a leggere »
La comun-a ‘d Moncravel a l’ha aprovà na mossion përchè ël piemontèis a ven-a arconossù come lenga minoritaria. An lo fà savèj Lissander Motin; ël test a l’é ambelessì.
La lege regional n. 15 dël 31 magg 2004 a prescriv che ansima a tut ël teritòri dla region Piemont ël drapò piemontèis a vada espòst
a) all’esterno delle sedi dei consigli provinciali, di comunità montana, comunali e circoscrizionali;
b) all’esterno degli edifici scolastici;
c) all’esterno degli edifici sedi di seggi elettorali in occasione di votazioni per il rinnovo del Consiglio regionale;
d) ogni volta che vengono esposte le bandiere della Repubblica italiana e dell’Unione europea.
Le ròbe dël Piemont a son cite e a anteresso a pòchi, as sa. Minca tant a-i càpita quaicòs ëd pùblich ch’a rësguarda nòsta lenga, opurament quaidun – an cost cas j’amis ëd Gioventura Piemontèisa – an signala quàich cit sucess otnù, ma a la finitiva a sarà costa la stra? A l’é bel, bel dabon, […] continua a leggere »
A l’é stàit ant le vie ëd cost
Borgh che na neuva ròba
a l’é capitame.
A l’é stàit come un van
sospir
ël desideri amprovis ëd seurte
da mi midem, ëd vive la vita
ëd tuti,
d’esse come tuti
j’òmo ëd tuti
ij di.
Mi i l’hai mai avù na gòj gròssa
‘me costa, nì avèjla da la vita i sper.
Vint’agn i l’avìa cola vira, e i j’era
malavi. Për le neuve
stra dël Borgh ël desideri van
come un sospir
a l’ha fame sò.
Anté che ant ël temp doss
dl’infansia
pòche i veghìa sperduve
rampignà casòte an sël patanù
dla colin-a,
as levava un Borgh fërvent d’uman
travaj. An chiel la prima
vira i l’hai sofert ël desideri doss
e van
ëd buté la mia andrinta a la càuda
vita ‘d tuti,
d’esse come tuti
j’òmo ëd tuti
ij di.
La fé avèj
ëd tuti, […] continua a leggere »
Com ch’i disìa l’àutra sman-a, giòbia passà a l’é staje la presentassion “ufissial” – na specie ‘d batésim – dël lìber curà da Cesare Matta e Valerio Maggio ansima a jë stranòt ëd Cher. Ambelessì i veuj fé quàich considerassion an sl’ancontr.
Prima ròba: vint o vintesingh përson-e, cole ch’a j’ero a scoté, a peulo smijé pòche (a mi a më smijo pòche), ma com ch’a l’ha giustament fàit noté Riccardo ant ij coment a mè artìcol,
na vinten-a ëd përson-e për un rancontr pùblich a l’é tut àutr che pòch. A son motobin ràire le manifestassion ch’a tiro pi ‘d gent. Dzortut al di d’ancheuj, che tut as fa an manera virtual, dnans a n’ordinator, fé sposté vint përson-e a l’é un grand sucess.
I son ëd part, ma tante ròbe a son piasume dl’ancontr: la moderassion ëd Gribàud e sò bel deuit a la piemontèisa, ël ton pasi e tranquil ëd Cesare Matta, j’onor ëd ca fàit da nòsta Albina.
L’anteresse dël pùblich a l’é andàit dzortut anvers […] continua a leggere »
Doman, giòbia 22 ëd magg a ses ore, ël liber djë stranòt ëd Cher a pija la stra ‘d Turin: a sarà presentà a la Ca dë Studi Piemontèis (Via Ottavio Revel 15, Turin).
I saroma pòchi, naturalment, ma tuti a son invità. A na dëscoreran Gianfranco Gribaudo e Giovanni Ronco – doi lenghista avosà, a fà nen damanca ‘d gionté ëd paròle – con Valerio Maggio e Cesare Matta, visadì ij curator dl’euvra.
A l’é na ròba cita, ch’a serv a gnente. Ma a l’é la nòstra stòria, i soma noi. Pavese, come sempe, a ven a taj:
Avere una tradizione è meno che nulla, è soltanto cercandola che si può viverla.
Ancontromse, noi rari nantes in gurgite vasto. A l’é bel.
Renato Agagliate a l’avìa già virà an nòsta lenga un racont ëd Giacosa, La concorensa. Ambelessì a-i é n’àut tòch, gavà da cost lìber (as peul ëdcò dëscariesse da Liber Liber).
Costa a l’é na stòria ‘d montagna, d’òm “a la piemontèisa”, che miraco a parlo pòch ma a l’han pì car fé vëdde con ij fàit chi ch’a son e com ch’a son fàit. Pian pianòt chi ch’a conta la stòria a dëscheurb che la giustissia ant ël mond a peul anche nen vesse un-a sola.
Na sitassion:
Ël campagnin a peul pa convincc-se che ’l contraband a sia na colpa, sò sens ëd la moral a riva nen a la cognission dij drit artifissiaj ëd lë Stat. A sa che robé e fé violensa al pròssim a son assion disoneste, ma a peul nen anmaginé come disonest ël compré dla ròba là ’nté ch’as treuva a bon mërcà e vendla ’nté ch’a la […] continua a leggere »
Com ch’a càpita minca tant ambelessì, ancheuj a-i é n’àutra tradussion ëd Renato Agagliate. An italian a l’é Gente moderna, gavà dal lìber Novelle agrodolci ch’as peul truvesse ambelessì.
N’autor ch’i conossìa nen, për mi na bela dëscoverta e – aidemì – n’argoment d’atualità. (Pecunia non olet: na vira, adess e sempe).
Na sitassion:
Corage, Adòlfo! It saras pì fortunà n’àutra vira… antant, da già ch’it l’has perdù ’l pòst, s’i riessèisso ’d salvé, an cost afé, na sinquanten-a ’d mila franch… at rangerìo për ancaminé torna a fete, onestament, na posission.
L’àutra sman-a i l’hai dàit ambelessì la neuva dël cit cors ëd grafìa montomalèisa ch’i tnirai a luj a Montomal (Montemale di Cuneo an lenga dominanta).
Bin, n’amis ëd piuma ansima al grup Giovo e piemontèis a l’ha ciamame:
Son-le tante diferense tra la grafia piemontèisa e cola montmalèisa? Quale ch’a son? Coma che it le mostre ti, s’a-i na son?
Ambelelà i l’hai dàit na rispòsta provisòria, ma costa a l’é l’ocasion për aprofondì e s-ciarì l’argoment.
A livel gràfich a-i é pa ‘d diferense, bele se naturalment as trata ‘d na lenga e d’un dialèt con tante smijanse e tante diversità. La grafìa dla lenga piemontèisa, come cola dij dialèt che dël piemontèis a son na derivassion, a l’é un-a e un-a sola: cola codificà dël 1930 da Pinin Pacòt e Andrea Viglongo.
Naturalment sòn a ven nen sensa ‘d problema: a livel pràtich as trata ‘d dé dij segn për signalé na lenga – un dialèt, an cost cas […] continua a leggere »
I stoma prontand, con j’amis dl’òsto dël castel ëd Montomal, un cit cors ëd grafìa piemontèisa – o, për dì mej, montomalèisa –, da tnisse un pàira ‘d sèire ‘d luj. L’idèja a l’é cola d’amprende a scrive la lenga che costa brava gent a parla minca di an ca e fòra.
La lenga dël pòst, da coste bande, a l’é na ròba assolutament natural (com ch’a dovrìa esse daspertut ma a l’é nen). E ben, cost a l’é un magnifich pont ëd partensa, dàit che a qualifica an manera precisa chi ch’a scotrà; e peui a venta gionté ël fàit che amprende a scrive toa lenga, për ti ch’it l’has parlala da sempe, a l’é belfé. Gnun-e scuse!
Am fà piasì – nò, tant piasì – che costa idèja a sia mnùita da na përson-a dël pòst, la sèira ‘d cola bela e cita conferensa. Mi i l’avrìa ‘d sigur nen proponula, bele ch’i l’hai gòj ch’as fassa, përchè chi ch’i son mi che da fòra i ven a mosté com ch’a […] continua a leggere »