Piata Archivi - Pagina 2 di 3

Brise de scritura a Montomal – i-i soma

A avril i parlava (ambelessì e ambelessì) d’un cors ëd grafìa da tense a Montomal. Bin, adess i-i soma: le date a son ij 15 e ij 22 ëd luj, a neuv ore dla sèira ant la scòla dla Piata.

A sarà na còsa cita, as capiss: i vëddroma “mach” come scrive nòste ròbe ant la lenga dël pòst, tut sì. Ma gròssa ant l’istess temp: përchè la richëssa ch’a l’ha na lenga viva come un dialèt ch’as parla tuti ij di a l’é n’afé ch’a l’ha nen pressi.

E mi i sarai là nen a mostré quaicòs, ma a dé djë strument për che chi ch’a l’é interessà a peussa scrive an manera coreta (“pì da bin ch’as peul”, com ch’a dirìa Barba Toni). A l’é na ròba cita cita ma motobin importanta.

Am fà piasì dërcò cité la sede dj’ancontr, un temp lontan scòla e adess arfugi, squasi coma na sosta për ël viandand […] continua a leggere »

02/07/2014 3 Commenti

Brise de scritura a Montomal – na precisassion

L’àutra sman-a i l’hai dàit ambelessì la neuva dël cit cors ëd grafìa montomalèisa ch’i tnirai a luj a Montomal (Montemale di Cuneo an lenga dominanta).

Bin, n’amis ëd piuma ansima al grup Giovo e piemontèis a l’ha ciamame:

Son-le tante diferense tra la grafia piemontèisa e cola montmalèisa? Quale ch’a son? Coma che it le mostre ti, s’a-i na son?

Ambelelà i l’hai dàit na rispòsta provisòria, ma costa a l’é l’ocasion për aprofondì e s-ciarì l’argoment.

A livel gràfich a-i é pa ‘d diferense, bele se naturalment as trata ‘d na lenga e d’un dialèt con tante smijanse e tante diversità. La grafìa dla lenga piemontèisa, come cola dij dialèt che dël piemontèis a son na derivassion, a l’é un-a e un-a sola: cola codificà dël 1930 da Pinin Pacòt e Andrea Viglongo.

Naturalment sòn a ven nen sensa ‘d problema: a livel pràtich as trata ‘d dé dij segn për signalé na lenga – un dialèt, an cost cas […] continua a leggere »

30/04/2014 7 Commenti

Brise de scritura a Montomal

I stoma prontand, con j’amis dl’òsto dël castel ëd Montomal, un cit cors ëd grafìa piemontèisa – o, për dì mej, montomalèisa –, da tnisse un pàira ‘d sèire ‘d luj. L’idèja a l’é cola d’amprende a scrive la lenga che costa brava gent a parla minca di an ca e fòra.

La lenga dël pòst, da coste bande, a l’é na ròba assolutament natural (com ch’a dovrìa esse daspertut ma a l’é nen). E ben, cost a l’é un magnifich pont ëd partensa, dàit che a qualifica an manera precisa chi ch’a scotrà; e peui a venta gionté ël fàit che amprende a scrive toa lenga, për ti ch’it l’has parlala da sempe, a l’é belfé. Gnun-e scuse!

Am fà piasì – nò, tant piasì – che costa idèja a sia mnùita da na përson-a dël pòst, la sèira ‘d cola bela e cita conferensa. Mi i l’avrìa ‘d sigur nen proponula, bele ch’i l’hai gòj ch’as fassa, përchè chi ch’i son mi che da fòra i ven a mosté com ch’a […] continua a leggere »

23/04/2014 1 commento

Ël piemontèis andrinta a le còse

I son ëstàit a na cita conferensa al mè pais, quàich di fà. I l’hai parlane ambelessì; adess am anteressa conté quàich sensassion gropà a la lenga e relativa a cola sèira.

Cola conferensa – na ciaciarada, via – a l’é piasume tant për pì d’un motiv. Për prima ròba ël professor a contava d’un fàit capità ambelelà tanti agn fa: e alora i pensava a coj leu antlora, an rapòrt a com ch’a son ancheuj e a com ch’a saran doman quand ch’i-i saroma pì nen. A cole montagne fòrte, pì fòrte dla vita midema.

Peui, costa moderna vijà a l’é tnusse an piemontèis, ròba che a l’ha stupime gnanca un pòch: ël montomalèis a l’é l’idiòma dël pòst, com diav i dovrìo parlé?

Mi, ch’i jera un pòch l’euv fòra dla cavagna an col òsto – i vad ambelelà da squasi quarant’agn, ma i capiss che la përcession a resta dle vire ancora cola d’un forësté (d’un turinèis, quaicòs parèj) –, i l’hai fàit quàich […] continua a leggere »

12/02/2014 Aggiungi commento

Addio monti, visadì: dòp a ‘n temp a-i na ven n’aut

Ancheuj doi sentiment contrastant a bogio andrinta ‘d mi: ël prim, dominant, a l’é la nostalgia ch’a ven dal dovèj lassé coste montagne, coste bande che për mi a son ca; lë scond a l’é la gòj d’andé anvers al mesdì, anvers a cola tèra ch’a l’é mia patria sconda.

Ma a l’é ‘l prim, aponto, ch’a guida. I son sì da ‘n mèis e passa, i l’hai fàit tut da ambelessì. A l’é stàit ën mèis ëd bòsch tajà, d’erba gavà, ëd falò a la sèira; ën mèis dë spòrt (gòlf e corsa); ën mèis con tant temp për pensé, marcé, tant temp da passé con le masnà – e bele fé gnente.

I lass na festa ant ël mes ma adess ël temp am pòrta an Còrsica. Ëd sòn i son content, ma ant l’istess temp am ven an ment Dante:

Era già l’ora che volge il disio
ai navicanti e ‘ntenerisce il core
lo dì c’han […] continua a leggere »

14/08/2013 2 Commenti

Ën tòch ën montomalèis

Chëst pòst a l’é na preuva de scritura an la lenga che se parla da coste bande (Montomal). Se fon rij ciam ëscusa, ma an chësti bòsch am ven pì facil pensé a tute le smerse ‘d piemontèis coma na lenga sola, ne sbuf de vent ùnich. E peui when in Montemale di Cuneo do as Montemaleans do, podrìo dì.

A isté sì, ën mes a coste montagne, l’aria sclinta e ciàira, tra ij cit che se desmuro, a senti lenghe che se mes-cio ‘n manera natural, it sentes cusìa a còl la descrission de pecoranera:

Quando si inizia a essere la propria idea non c’è più necessità di parlarne, di farne propaganda, di urlarla addosso al mondo. Eccomi, sono qua a coltivare i miei pomodori, era questo che aveva sostituito le infinite discussioni sui massimi sistemi. Quel che avrei da dirvi lo sto facendo.

Servo nen tante paròle, sì i-é già tut (tomatoes included). Vivi chësti moment l’é pì ‘mportant che scrivne. Òh giacche.

31/07/2013 Aggiungi commento

A-i é ‘ncora speransa

L’artìcol d’ancheuj a l’é scrit an pressa, a më scuseran ij mé vintesingh letor ma a la Piata am pias ëd pì tajé ‘l bòsch, vardé le montagne, tajé l’erba – ròbe parèj.

Tutun i veuj conté ‘n fàit ch’a l’é capitame véner dòp-mesdì, quand che i rivava con la bici da ‘n gir për coste montagne (che fatiga! E i pensava a Denis Bonanni che na vira, partì da soa ca an Carnia, a l’é ruvà fin-a an Sicilia sempe pedaland), e i treuv nòst padron ëd ca ch’a dëscor con ën fieul (pì giovo che mi, donca sicurament un fieul).

Col fieul, ch’a ven da la val Giss, a j’era da coste bande për pronté ‘l percors për na gara ‘d mòto da trial da fesse la dumìnica. Ij doi a taco a parlé dla montagna, e a parlo ‘d vache e ‘d fen, dla montagna d’ier e d’ancheuj, ëd vita grama e ‘d fatiga. (Ëd libertà, ëd vita pì davsin-a a soa essensa, a parlo nen, ma as capiss ch’a l’é […] continua a leggere »

24/07/2013 7 Commenti

Còse ch’a fan tò arfugi an tra ij mont

La colassion dëdnans a ca, ël sol che pian pianòt a riva, ij mont ch’at vardo maestos là an fàcia.

Ël sursoris dl’eva ch’a scor ant l’arianòt pòch pì sota, la sèira prima ‘d deurme quand che tut a l’é silensi.

Ël cant dj’osej a l’ambrun-a, osej dij quai it vorrìe savèj ël nòm ma it sa nen.

Le spasgiade, longhe opura curte a sconda dl’anvìa.

La fontan-a ch’a gargòja an fond a la cort.

Ij linseuj un pòch rùvid ch’a arsèivo toa seugn. Deurme sensa pensé e sensa ciadel.

Calé an paìs, minca tant, e sentse a ca. Caté ant un ver negòssi.

Tajé l’erba, s-ciapé ‘l bòsch, ambaroné ‘l bòsch.

Visché la stùa anvers sèira, e sente la càud dossa ch’a anvlopa la cusin-a.

Ël ciusioné dël vent ant tra le fronde.

Ij cravieuj ch’a sàuto con n’agilità ch’at anciarma minca vira.

Gieughe con toe fije, lassesse trasporté da sò entusiasm.

Ël sugnèt dël dòp-disnà.

Le ciaciarade con tò padron ëd ca, guardian ëd costa tèra malgré minca evidensa.

Le sensassion, pensé pòchi.

Sentse a ca. Esse a ca.

05/06/2013 Aggiungi commento

Uss për seurte

A piuvìa.

L’àutra sman-a a l’ha piuvù quat dì complet, ant ël mé arfugi an sle montagne. A l’é stàita na pieuva antërmitenta, con quàich sludi ‘d sol; a l’é stàje la pieuva batenta, quàich temporal, a l’ha spiuvzinà.

E a l’é stàit motobin bel.

Domìnica i son stàit setà për tant temp a vardé cole stisse robaté, cole nìvole basse, tut col verd, cole montagne ch’am vempo ‘l respir.

I l’hai respirà adasi, longament. Esse an armonìa con noiàutri midem e con ël mond a l’é amportant. Avèj n’arfugi a l’é amportant.

I l’hai fàit ëdcò diverse ciance. I l’hai parlà e scotà – pì che àutr scotà.

Mincadun ëd noi a dovrìa avèj un pòst da scapèje – për mi a l’é costa casòta ant ij bòsch, ma a l’é nen amportant anté ch’a l’é, a l’é amportant ch’a sia ‘l tò leu –, dë dla dai sagrin e dai fastudi. N’uss për seurte ch’a l’é ‘dcò na pòrta për andé un pòch pì an là.

01/05/2013 1 commento

Montemale, Festa dell’Assunta

A-i é na sman-a sola an tut l’ann – costa – anté che ‘l pais che adess a l’é mé scond a l’anàgrafe ma prim ant ël cheur, e che a vnirà prim ëdcò a l’anàgrafe na vira che ij dover anvers pare, mare e cite a sio finì, a s’anima ant na manera che, da fòra, it dirìe nen possìbila.

Costa a l’é la sman-a dla festa dl’Assunta.

Lùn-es matin i son passà arlongh a la stra principal – l’ùnica stra, an pràtica – e a j’era na bociòfila ùnica. I l’hai contà 28 piste da petanque, tuti ij giogador an mes a la stra. Bel.

Stamatin i son torna passà da lì, a j’era l’aria ciàira, lìimpida e luminosa dle matin dij di ‘d festa.

An cost mèis coste montagne a son tuta na festa. Ròbe sempie, për carità, ma ròbe come coste a fan un pais, na comunità, un present.

15/08/2012 Aggiungi commento